Главная страница

Zaborów
{{{rodzaj miejscowości}}}
Ilustracja
Centrum Zaborowa, w głębi widoczna szkoła, remiza i nowe rondo
Państwo mazowieckie
Powiat warszawski zachodni
Gmina Leszno
Sołectwo Zaborów
Wysokość 87 m n.p.m.
Liczba ludności (2000) 735[1]
Strefa numeracyjna (+48) 0 22
Kod pocztowy 05-083
Tablice rejestracyjne WZ
SIMC 0004676
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Zaborówwieś sołecka[2] w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie warszawskim zachodnim, w gminie Leszno, ok. 30 km na zachód od centrum Warszawy przy południowej granicy i w otulinie Kampinoskiego Parku Narodowego.

Miejscowość położona jest na dawnym Trakcie Królewskim z Warszawy do Sochaczewa w miejscu, gdzie skarpa wysokiego tarasu rozcięta jest niewielką doliną erozyjną. Do 1954 roku siedziba gminy Zaborów.

Geografia

Położenie geograficzne

Zaborów położony jest na Nizinie Mazowieckiej na Równininie Łowicko-Błońskiej na Mazowszu, w centralnej Polsce i w zachodniej części województwa mazowieckiego. Oddalony jest o około 15 km od zachodnich granic Warszawy i około 30 km od jej centrum, 5 km od siedziby gminy w Lesznie i 12 km od siedziby powiatu w Ożarowie Mazowieckim, na obrzeżu aglomeracji warszawskiej.

Warunki naturalne

Wieś znajduje się na krawędzi wysokiego tarasu rozciętego tu doliną erozyjną, w której znajdują się liczne stawy. Dolina wyżłobiona została przez jeden z dopływów Kanału Zaborowskiego w dorzeczu Wisły. Wieś położona jest na skraju Puszczy Kampinoskiej w otulinie Kampinoskiego Parku Narodowego, na mikroklimat wpływ ma tu obecność dużego kompleksu leśnego na północ od wsi, jak i rozległej równiny pokrytej przez uprawy rolne od południa. Klimat umiarkowany, chłodny.

Najbliższe obszary ochrony ścisłej w obrębie Kampinoskiego Parku Narodowego to Debły, Kalisko i Zaborów Leśny[3].

W parku przypałacowym znajduje się kilka drzew pomnikowych, sam park zajmuje powierzchnię 9,6 ha, w tym 0,77 ha wód[4].

Historia

Początki wsi

Początki osadnictwa w tym rejonie datowane są na I w. p.n.e. - IV w. n.e., z którego to okresu w okolicy znaleziono podczas prac archeologicznych pozostałości dymarek - śladów po wielkim ośrodku hutnictwa z centrum w obecnym Pruszkowie[3]. Ponadto w 1987 roku znaleziono tu szklany pucharek z białego szkła ozdobionego malowanymi, wielobarwnymi przedstawieniami gladiatorów datowany na II w. n.e. W trakcie tych prac znaleziono też fragmenty ceramiki i przepalone kości ludzkie, a zdjęcie lotnicze wykazało istnienie kolistej przestrzeni o średnicy około 60 metrów obwiedzionej pasem ciemnej warstwy szerokości 2 m. Istnieje hipoteza, że są to pozostałości po grobie książęcym[5].

Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z roku 1239 i dotyczą Ścibora z Zaborowa w Ziemi Warszawskiej[3] w Księstwie Mazowieckim. Wieś była gniazdem rodowym Zaborowskich herbu Rogala. Parafia erygowana została tu w XIV lub XV wieku - pierwsze zapiski zaginęły. W 1465 wymieniany jest pleban zaborowski Jan, a w tym samym roku biskup Andrzej Bniński darował parafii dziesięcinę snopową[6]. Po inkorporacji Mazowsza od 1529 do 1795 roku w Ziemi Warszawskiej w województwie mazowieckim. W czasie wizytacji w 1670 biskup Mikołaj Święcicki zapisał: de erectionis huius Ecclesiae ex antiquo Nulla notitia. Pierwszy kościół drewniany spłonął w 1700 i w tym samym roku powstał nowy, także drewniany, staraniem ks. Glinki i przetrwał on do 1790 roku[6].

W 1791 roku wzniesiony został nowy kościół murowany nakładem właścicieli Zaborowa Placyda i Karoliny Izbińskich herbu Prawdzic wg projektu Hilarego Szpilowskiego[6][3]. Kościół wzniesiony w stylu klasycystycznym we wnętrzach zawiera fragmenty wyposażenia z wcześniejszych kościołów, głównie z XVIII wieku. Kościół został poświęcony przez ks. Onufrego Szembeka archidiakona warszawskiego dnia 22 lutego 1791 roku[6].

Okres zaborów

Zaborów na mapie WIG z 1934

Po III rozbiorze Rzeczypospolitej w 1795 Zaborów znalazł się w zaborze pruskim, w latach 1807–1814 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w zależnym od Rosji Królestwie Polskim, w powiecie warszawskim w guberni warszawskiej.

W 1812 roku wymieniana jest po raz pierwszy szkoła parafialna w Zaborowie, w 1850 powstaje szkoła świecka w budynku dawnej kuźni[7]. W 1839 odnowiony i przerobiony został kościół przez Adama Izbińskiego, w 1840 powstaje murowana plebania[6][3]. W 1897 dobra zaborowskie nabywa warszawski bankier Leon Feliks Goldstand[8] i w latach 1901–1903 powstaje pałac w stylu eklektyczno-secesyjnym wg projektu arch. Franciszka Lilpopa, otoczony parkiem z 1 poł. XIX wieku, wzniesiony w miejscu wcześniejszego dworu Izbińskich[9]. W 1905 roku ma miejsce kolejna restauracja kościoła nakładem Leona Feliksa Goldstanda, dziedzica dóbr zaborowskich[6]. Do początku XX wieku istniał tu młyn wodny, do którego napędzania służyła woda pochodząca ze spiętrzenia w dolince erozyjnej[3]. Spiętrzona woda ujęta została w szereg stawów istniejących do dzisiaj.

I wojna światowa i okres międzywojenny

W sierpniu 1914 w czasie I wojny światowej szkoła i jej wyposażenie zdewastowane zostały przez wojsko rosyjskie i otwarta została dopiero w 1915[7]. W 1921 ponownie znalazł się w granicach administracyjnych powiatu warszawskiego, w województwie warszawskim, siedziba Gminy Zaborów. 10 października 1928 roku na posiedzeniu szkolnej Rady Pedagogicznej zapadła decyzja o uczczeniu 10 rocznicy odzyskania niepodległości przez Polskę poprzez ustawienie przed szkołą betonowego obelisku na kopcu z wmurowaną okolicznościową płytą. W 1932 rozpoczęła się budowa nowej szkoły, która w 1938 otrzymała imię Powstańców 1863 roku w związku z istnieniem na terenie ówczesnej Gminy Zaborów mogiły 72 powstańców styczniowych z 1863 r., którą opiekowali się uczniowie[7].

II wojna światowa

Tablica fundacyjna na kościele z herbem Prawdzic rodziny Izbińskich

Do 1939 roku mieszkała w Zaborowie córka Goldstanda - Janina Górska wraz z mężem, w chwili wybuchu wojny wyjechała do Anglii[8]. 3 września 1939 budynek szkolny został zajęty przez lotników z 3 dywizjonu Brygady Pościgowej, którzy mieli tu swoje lotnisko polowe[7]. Lotnisko było położone w złym miejscu, a samoloty rozmieszczone przy polnej drodze, w sztucznym zagajniku i w stogach siana[10]. W połowie września miejscowość opanowali Niemcy, zajęli pałac[11], a budynek szkoły od 1943 objęła niemiecka żandarmeria, organizując w niej placówkę Schutzpolizei, której zadaniem było terroryzowanie okolicznych mieszkańców[7]. Odbywały się tu krwawe przesłuchania, a więźniowie byli bici i torturowani[3]. W 1945 z terenu szkoły ekshumowano 4 ciała na cmentarz na uroczysku Wiktorów, gdzie spoczęły wśród 82 ofiar egzekucji z 5–7 lipca 1944 roku[12]. Na miejscowym cmentarzu grzebalnym powstała też kwatera żołnierzy polskich poległych w 1939 roku[3].

Okres powojenny

Po wojnie w dawnym majątku zaborowskim powstał PGR nastawiony na produkcję mleka i hodowlę bydła[3]. W pałacu urządzono biura PGR a w oranżerii skład nawozów[11]. W 1968 roku pałac został przejęty przez Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich i w 1974 powstał tu dom pracy twórczej Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich[11]. W 1966 rozpoczęto, a w 1971 zakończono pierwszą rozbudowę przedwojennego budynku szkoły. W 1985 na szkolnym skwerze stanął kamień z napisem: "Pamięci naszych bliskich i nieznanych rodaków, którzy w latach 1943-44 cierpieli i umierali katowani przez hitlerowców w tutejszej szkole poświęca miejscowe społeczeństwo. "[7]

W latach 1952-1957 miejscowość należała administracyjnie do województwa warszawskiego do powiatu pruszkowskiego i była siedzibą gminy. W latach 19571975 i 1975-1998 miejscowość nadal należała administracyjnie do województwa warszawskiego. Od 1998 w województwie mazowieckim, powiecie warszawskim zachodnim, w gminie Leszno.

3 listopada 1983 roku do Polski przyjechała po raz drugi Matka Teresa z Kalkuty wraz z czterema siostrami (2 Hinduski, Niemka i Angielka), aby otworzyć w Zaborowie dom swojego zgromadzenia. Dom Zgromadzenia Sióstr Misjonarek Miłości mieści się w Feliksowie przy ul. Stołecznej 141 i jest to dom formacyjny, w którym przebywa około 40 misjonarek[13][14].

Po roku 1990 pałac przekazany został przez komisję likwidacyjną dzielącą dawny majątek RSW - dwóm organizacjom: Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich i Stowarzyszeniu Dziennikarzy Rzeczypospolitej[8]. W 1998 oddano salę gimnastyczną przy szkole kończąc tym samym kolejny etap jej rozbudowy[7].

W 2002 odbyła się renowacja kościoła i plebanii, a po remoncie i modernizacji drogi nr 580 w latach 2005–2007 w Zaborowie powstało rondo. Pałac stał się własnością prywatną i jego zwiedzanie jest utrudnione[15].

22 stycznia 2013 roku w ramach obchodów 150. rocznicy powstania styczniowego szkołę w Zaborowie odwiedził prezydent Bronisław Komorowski dziękując m.in. za podtrzymywanie pamięci o powstaniu styczniowym i opiekę nad grobami powstańców w Zaborowie Leśnym. Po zakończeniu uroczystości prezydent odsłonił tablicę upamiętniającą 150. rocznicę powstania umieszczoną na fasadzie szkoły, a tablicę poświęcił nuncjusz apostolski abp Celestino Migliore[16].

Turystyka

Zabytki

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych na terenie Zaborowa[17]:

  • kościół pw. św. Anny z 1791 roku (nr rej.: 1119/499/62 z 23.03.1962)
  • cmentarz rzymskokatolicki założony ok. 1830 roku o pow. 1,35 ha (nr rej.: 1465 z 20.02.1991)
  • zespół pałacowy Goldstandów z 2. połowy XIX (nr rej.: 1118/500/62 z 23.03.1962: pałac i park)
  • zespół folwarczny z przełomu XIX/XX wieku (nr rej.: 1600-A z 29.11.1995: oficyna, wozownia, spichrz, stodoła, obora, dom mieszkalny)
  • zespół szkolny, (nr rej.: 2-A z 25.10.2000: stara szkoła z 1850, nowa szkoła z 1935, ogród szkolny (teren) i ogrodzenie).

Szlaki turystyczne

Kultura i edukacja

Zespół Szkół Publicznych i nowe boisko

We wsi znajduje się Zespół Szkół Publicznych, w skład którego wchodzi Szkoła Podstawowa im. Powstańców 1863 r, gimnazjum i oddziały przedszkolne 6-latków[18]. W szkole działa m.in. klub karate. We wsi znajduje się także remiza Ochotniczej Straży Pożarnej oraz filia biblioteki publicznej Gminy Leszno przy ul. Leśnej 21[19]. Działa tu także Klub Sportowy Zaborowianka Zaborów, założony w 1998 roku[20]. W latach 2008-2013 planowane jest przygotowanie terenów pod budowę ośrodka rekreacyjno-rehabilitacyjnego dla dzieci niepełnosprawnych na terenie gminy Leszno[21]. We wrześniu 2009 roku nastąpiło otwarcie nowego gminnego przedszkola w Zaborowie na 100 dzieci, którego budowę rozpoczęto w 2008 roku[22].

W 2007 roku na terenie Zespołu Szkół Publicznych powstał też plac zabaw dla dzieci[23] i nowe ogólnodostępne boisko sportowe o sztucznej nawierzchni, którego budowa możliwa była dzięki dotacjom Ministerstwa Sportu i Urzędu Marszałkowskiego[24].

Działa tu także harcerstwo: od 2002 roku 63 Kampinoska Drużyna Harcerzy "Husaria" im. ks. Józefa Stanka SAC[25] i 63 Kampinoska Gromada Zuchowa "Wojowie z Zamczyska", której zbiórki odbywają się w szkole w Zaborowie[26], zrzeszone w hufcu "Kresy" Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej.

Infrastruktura

Transport

Przystanek linii 719 w Zaborowie

We wsi znajduje się przystanek autobusowy podmiejskiej linii autobusowej MZA nr 719 łączącej Leszno z Warszawą[27]. Połączenie z Warszawą zapewniają także liczne prywatne minibusy i autobusy PKS.

Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Płochocinie – stacja Płochocin Osiedle na linii kolejowej nr 3 Warszawa Zachodnia-Kunowice.

W miejscowości krzyżuje się kilka lokalnych i wojewódzkich dróg:

Infrastruktura techniczna

Wieś jest w pełni zelektryfikowana, nadzór nad elektroenergetyczną siecią przesyłową ma Zakład Energetyczny Warszawa-Teren S.A. Wieś posiada wodociąg, który jest podłączony do ujęcia wody w sąsiednim Feliksowie, gdzie woda pobierana jest z wód podziemnych z utworów czwartorzędowych[4]. Na terenie stacji uzdatniania wody znajduje się też najbliższa stacja bazowa telefonii komórkowej, gdzie z wieży korzystają firmy PTK Centertel Sp. z o.o., PTC Sp. z o.o. i Polkomtel S.A.

Zaborów nie ma natomiast podłączenia do sieci gazowniczej i kanalizacji[4]. W 2008 roku odbyło się pierwsze spotkanie mieszkańców w sprawie skanalizowania posesji[28]. W latach 2008–2013 planowana jest budowa oczyszczalni ścieków[21].

Gospodarka

Stawy w Zaborowie, w głębi zabudowa folwarczna

Zaborów położony jest w otulinie Kampinoskiego Parku Narodowego, co oznacza, że działalność prowadzona w tej strefie nie może szkodliwie oddziaływać na przyrodę parku narodowego[4]. Dobre gleby występujące w południowej części miejscowości pozwalają na produkcję rolniczą - w gminie Leszno 52% powierzchni gruntów zajmuje produkcja rolna[4]. W północnej części miejscowości poniżej tarasu występują głównie piaski rzeczne tarasu nadzalewowego Wisły[3], stąd grunty te porastają głównie łąki i lasy.

Wśród podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w gminie Leszno przeważają przedsiębiorcy z takich dziedzin jak handel detaliczny i hurtowy, usługi transportowe i przewóz osób, usługi budowlane i pokrewne oraz mechanika pojazdowa[4], ale także istnieją zakłady wyrobów z tworzyw sztucznych (produkcja pianki i folii polietylenowej, produkcja nadkoli samochodowych). Bliskość Warszawy i dogodne z nią połączenie sprawia, że część mieszkańców dojeżdża do pracy do stolicy.

Znajduje się tu remiza straży pożarnej, poczta, kiosk i sklepy[3].

W Feliksowie działa Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Medicor" wraz z apteką, utworzony w 1999 roku[29].

Zaborów w kulturze

Pałac w Zaborowie i otaczający go park posłużyły za plenery przy kręceniu takich filmów jak „Lalka” czy „Kariera Nikodema Dyzmy[15]. W dworze u Izbińskich gościem bywała pisarka Klementyna z Tańskich Hoffmanowa[3]. W Zaborowie konie dla regimentu od pana Trzaskowskiego mieli nabyć bohaterowie powieści Henryka Sienkiewicza "Ogniem i mieczem" - Wołodyjowski i Zagłoba, lecz po drodze doszło do pojedynku z Bohunem w Lipkowie[30].

Zobacz też

  1. Miejscowości w powiecie. KP PSP Błonie, 2000. [dostęp 2010-06-20].
  2. Rada Gminy Leszno: Statut Samorządu mieszkańców sołectwa Zaborów, Załącznik nr 24 do Uchwały nr VII/32/2007 Rady Gminy Leszno z dnia 22 lutego 2007 r. [dostęp 26.12.2008].
  3. a b c d e f g h i j k l Lechosław Herz: Puszcza Kampinoska. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2002. ISBN 83-85557-96-2.
  4. a b c d e f Program Ochrony Środowiska 2004, Powiat Warszawski Zachodni, [dostęp 15.02.2008]
  5. Teresa Stawiarska: Naczynia szklane okresu rzymskiego z terenu Polski. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 1999. ISBN 8385463674 strony=243.
  6. a b c d e f Informacje na tablicy informacyjnej przed wejściem do kościoła pw. św. Anny w Zaborowie.
  7. a b c d e f g Historia Szkoły w Zaborowie. [dostęp 13-02-2008].
  8. a b c Zaborów. Zabytki znane i nieznane. [dostęp 13.02.2008].
  9. Turystyka. Powiat Warszawski Zachodni. [dostęp 13.02.2008].
  10. Medard Krzycki: Sowy nadlecą o świcie. Warszawa: Żółty Tygrys, WMON, 1970/15.
  11. a b c Włodzimierz Jacek Adamski: Zaborów - pałac eklektyczny. Zamki w Polsce. [dostęp 13.02.2008].
  12. Marek Dąbrowski, Roman Kościński, Zbigniew Kozłowski, Zygmunt Malinowski, Wiesław Szczepanek: Trasy kolarskie wokół Warszawy. Warszawa: Zakład Wydawniczo-Propagandowy PTTK, 1981.
  13. Marian Kałuski: Polacy w Albanii. AzPolonia, 6.11.2006. s. 14. [dostęp 27.02.2008].
  14. Zakony żeńskie. Archidiecezja warszawska. [dostęp 27.02.2008].
  15. a b Wokół "zielonych płuc Warszawy" (wersja zarchiwiaowana w Internet Archive. W: Turystyczny przewodnik po Mazowszu [on-line]. Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie. [dostęp 13-02-2008].
  16. Zaborów. Prezydent podziękował za opiekę nad grobami powstańców. gazeta.pl, 2013-01-22. [dostęp 2013-01-29].
  17. Rejestr zabytków nieruchomych, woj. mazowieckie, Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, dostęp 13.02.2008
  18. Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Leszno (pol.). [dostęp 13.02.2008].
  19. Panorama Firm (pol.). [dostęp 15.02.2008].
  20. 90minut.pl (pol.). [dostęp 27-02-2008].
  21. a b Strategia rozwoju gminy Leszno 2005-2013 (pol.). listopad 2007. [dostęp 19-06-2008].
  22. Gminne Przedszkole w Zaborowie. Gmina Leszno, 2009-07-22. [dostęp 2009-08-20].
  23. Łączymy naukę z zabawą - plac zabaw w Zaborowie (pol.). Gmina Leszno. [dostęp 15.02.2008].
  24. Nowe boisko sportowe w Zaborowie. Strona gminy Leszno. [dostęp 15.02.2008].
  25. 63 KDHy. [dostęp 2010-04-21].
  26. 63 KGZ. [dostęp 2010-04-21].
  27. ZTM Warszawa - rozkłady jazdy (pol.). [dostęp 25.02.2011].
  28. Urząd Gminy Leszno (pol.). [dostęp 15.02.2008].
  29. NZOZ Medicor Centrum Zdrowia
  30. Henryk Sienkiewicz: Ogniem i mieczem. T. 2.

Bibliografia

Linki zewnętrzne