Главная страница

Gabon na mapie Afryki.

Wybory prezydenckie w Gabonie w 2009 roku – wybory zaplanowane na 30 sierpnia 2009 i zorganizowane po śmierci urzędującego prezydenta Omara Bongo w dniu 8 czerwca 2009. Według konstytucji, wybory powinny zostać przeprowadzone w terminie od 30 do 45 dni od daty opróżnienia urzędu, jednakże Sąd Konstytucyjny zaakceptował prośbę rządu o przesunięciu daty głosowania z powodu nadzwyczajnych okoliczności.

Data wyborów

Po śmierci Omara Bongo, wiele ekspertyz wskazywało na to, że ze względu na konieczność aktualizacji spisu wyborców, wybory mogą nie odbyć w ciągu wymaganych 45 dni[1]. P.o. prezydenta Rose Francine Rogombé 20 czerwca 2009 stwierdziła, że przygotowania do wyborów wymagają „szerokich konsultacji z aktywny siłami narodu”[2][3]. 22 czerwca premier Jean-Eyeghe Ndong powiedział, że “wydaje się pewnym, że organizacja wyborów zajmie więcej niż 45 dni”. Wedle konstytucji przesunięcie terminu wyborów poza okres 45 dni, było prawnie dopuszczalne w przypadku tzw. „siły wyższej” (force majeure)[3][4].

23 czerwca 2009 Rogombé odbyła rozmowy na temat organizacji wyborów z liderami koalicji rządzącej, a dzień później z liderami partii opozycyjnych[5]. 6 lipca rząd zwrócił się z wnioskiem do Sądu Konstytucyjnego o przesunięcie terminu organizacji wyborów poza okres 45 dni. Nie zaproponował w nim jednak żadnej nowej daty[6]. Sąd Konstytucyjny 8 lipca orzekł, że zaistniałe okoliczności (niespodziewana śmierć prezydenta i organizacja jego pogrzebu) uzasadniają powołanie się na casus „siły wyższej” i zgodził się na przesunięcie w czasie wyborów prezydenckich, jednak nie dłużej niż do 6 września 2009[7]. 15 lipca Autonomiczna i Stała Narodowa Komisja Wyborcza (CENAP) zaproponowała przeprowadzenie wyborów w dniu 30 sierpnia 2009[8]. Następnego dnia rząd zaakceptował i oficjalnie zatwierdził ten dzień jako datę wyborów[9].

Od 17 do 22 lipca 2009 kandydaci mieli czas na składanie wniosków dotyczących swojej nominacji. Do CENAP zgłoszonych zostało w sumie 28 wniosków, jednak 5 z nich zostało przez nią odrzuconych. Wszystkie odrzucenia dotyczyły nieuiszczenia całości lub części wymaganej opłaty rejestracyjnej. Ogółem zgodę na udział w elekcji otrzymało 23 kandydatów.[10]. 15 sierpnia 2009 rozpoczęła się kampania wyborcza[8].

Rejestracja kandydatów

Wielu czołowych członków rządzącej Gabońskiej Partii Demokratycznej (PDG) zadeklarowało chęć startu w wyborach. Do 4 lipca, kiedy upływał termin składania wniosków, 10 z nich stanęło do walki o partyjną nominację. Spośród nich, największe szanse miały 4 osoby: syn zmarłego prezydenta i minister obrony Ali Bongo Ondimba, premier Jean-Eyeghe Ndong, minister Casimir Oyé-Mba oraz wiceprzewodniczący Zgromadzenia Narodowego Daniel Ona Ondo .[11][6]. 6 lipca kandydaci zostali przesłuchani przez Biuro Polityczne partii[12]. 16 lipca 2009 wicesekretarz PDG ogłosił, że kandydatem w wyborach prezydenckich został wybrany Ali Bongo Ondimba[13][14]. 19 lipca 2009 decyzja ta została oficjalnie zatwierdzona w czasie nadzwyczajnego kongresu PDG[15].

Część z pozostałych nominatów nie pogodziła się z decyzją partii i postanowiła wystartować jako kandydaci niezależni. 17 lipca 2009 premier Ndong ogłosił rezygnację z zajmowanego stanowiska i zapowiedział start w wyborach prezydenckich jako kandydat niezależny. Oświadczył, że powziął tę decyzję ze względu na nieposzanowanie właściwych procedur wyborczych wewnątrz PDG oraz brak prawdziwego konsensusu wokół osoby Bongo[16].

Tego samego dnia minister ds. koordynacji André Mba Obame ogłosił zamiar startu w wyborach[9]. 21 lipca 2009 minister kopalnictwa, ropy naftowej i energii Casimir Oyé-Mba podjął podobną decyzję, oświadczając, że ma zamiar być „prawdziwym kandydatem konsensusu” [17].

12 lipca 2009 Zgromadzenie na rzecz Gabonu (RPG), partia wchodząca w skład koalicji rządzącej, wybrała swojego lidera i jednocześnie wicepremiera Paula Mbę Abessole swoim kandydatem w nadchodzących wyborach.[18][19]. Do wyścigu wyborczego włączyła się również opozycja. 19 lipca 2009 Pierre Mamboundou, kandydat w wyborach prezydenckich w 1998 i w 2005 oraz lider partii UPG, ogłosił udział w sierpniowych wyborach[20].

Protesty i kampania wyborcza

Po rezygnacji Ndonga ze stanowiska premiera, p.o. prezydenta Rose Francine Rogombé nowym szefem rządu mianowała Paula Biyoghé Mbę [21]. W jego gabinecie, którego skład ogłoszono 22 lipca 2009, nie znaleźli się już trzej kandydaci (Oyé Mba, Mba Obame oraz Paul Mba Abessole) [22]. Natomiast dwaj inni, Ali Bongo oraz Pierre-Claver Maganga Moussavou zachowali swoje stanowiska[23].

27 lipca ośmioro kandydatów (Jules-Aristide Bourdes-Ogouliguende, Mamboundou, Mba Abessole, Luc Bengono Nsi, Eyéghé Ndong, Mba Obame, Oyé Mba, and Anna Claudine Ayo Assayi) wystosowało wspólny apel do Alego Bongo i Magangi Moussavou, wzywając ich do rezygnacji ze stanowisk w rządzie.[24]. W obliczu narastającej krytyki Moussavou, oświadczył, że może zrezygnować z funkcji ministra na dzień przed rozpoczęciem kampanii wyborczej i wezwał Bongo do uczynienia tego samego[25].

7 sierpnia 2009 w Libreville odbyła się 10 tysięczna demonstracja, podczas której mieszkańcy stolicy domagali się rezygnacji Alego Bongo z funkcji ministra obrony. Protestujący obrzucili kamienia służby bezpieczeństwa, a te użyły przeciwko nim gazu łzawiącego. W demonstracji wzięło udział również kilku kandydatów na prezydenta[26].

12 sierpnia 2009 doszło do spotkania i rozmów kilkunastu kandydatów na prezydenta z p.o. prezydenta Rose Francine Rogombé oraz premierem Biyoghé Mbą na temat bieżących spraw związanych z wyborami i sytuacji w kraju. Kandydaci zwrócili uwagę na problemy w procesie wyborczym, kwestię wiarygodności spisu wyborców. Na spisach tych dopatrzono się bowiem 120 tysięcy nieistniejących, zmarłych bądź zdublowanych osób. 11 kandydatów zażądało przesunięcia daty wyborów prezydenckich[27][28].

14 sierpnia 2009, w przeddzień kampanii wyborczej Rose Francine Rogombé ogłosiła dymisję Alego Bongo i Magangi Mousasavou, piastujących stanowiska ministerialne w rządzie, w celu zapewnienia wszystkim startującym równych szans wyborczych[29]. Następnego dnia zwolnione resorty zostały obsadzone przez inne ministrów[30].

15 sierpnia 2009 jeden z kandydatów, Bruno Ben Moubamba, żądając przesunięcia terminu wyborów, rozpoczął strajk głodowy przed budynkiem parlamentu[31]. Po siedmiu dniach jego stan na tyle się pogorszył, że musiał być mimowolnie hospitalizowany przez pracowników swojego sztabu wyborczego[32].

25 sierpnia 2009 kandydat i były premier Jean-Eyghe Ndong wezwał opozycję do zjednoczenia się i wyboru wspólnego kandydata, który stawiłby czoło Alemu Bongo. 28 sierpnia kandydaci opozycyjni zebrali się w celu przeprowadzenia negocjacji i przeprowadzenia tajnego głosowania nad wyborem takiego kandydata. Jeszcze tego samego dnia w mediach pojawiło się oświadczenie o wycofaniu się 11 z nich wyścigu wyborczego i poparciu kandydatury Mby Obame. Jednakże cześć z kandydatów zaprzeczyła tym informacjom[33]. Ostatecznie, z wyborów wycofało się 5 kandydatów: Jean-Eyeghe Ndong, Paul Mba Abessole, Mehdi Teale, Claudine Ayo Assayi oraz Jean Ntoutoume Ngoua. Przekazali oni swoje poparcie na rzecz André Mby Obame[34].

Do monitorowania wyborów prezydenckich zgłosiło się ponad 300 międzynarodowych obserwatorów z Unii Afrykańskiej, Organizacji Konferencji Islamskiej oraz Międzynarodowej Organizacji Frankofonii[35].

Lista kandydatów

23 lipca 2009 komisja wyborcza w Gabonie ogłosiła listę 23 kandydatów, dopuszczonych do udziału w wyborach prezydenckich[36]:

  1. Coumba Sylla, "Bongo's private funeral held in Gabon", AFP, 18 czerwca 2009.
  2. "Gabon: Rose Francine Rogombé place ses fonctions à la tête de l’Etat sous le triple sceau de la « Constitution, de la Concertation et du Consensus »", Gabonews, 20 czerwca 2009.
  3. a b "Gabon's interim leader in talks on election", AFP, 23 czerwca 2009.
  4. "Gabon's premier sees no election by end July", AFP, 23 czerwca 2009.
  5. "Gabon: « Avec 5 mois au minimum et 6 mois au maximum, on doit pouvoir organiser une élection libre et transparente », Zacharie Myboto", Gabonews, 24 czerwca 2009.
  6. a b "Gabon ruling party to name presidential candidate", AFP, 7 lipca 2009.
  7. "Gabon presidential poll by September 6: court", AFP, 8 lipca 2009.
  8. a b "Gabon presidential poll set for August 30: report", AFP, 15 lipca 2009.
  9. a b "Gabon: André Mba Obame, Candidat à la présidentielle anticipée du 30 août prochain", Gabonews, 17 lipca 2009.
  10. "Gabon: Les 23 candidats à la présidentielle retenus par la CENAP (Liste intégrale)", Gabonews, 23 lipca 2009.
  11. "Gabon: Dix candidats dont une femme pour la candidature du PDG à la prochaine présidentielle", Gabonews, 5 lipca 2009.
  12. "Gabon : Le PDG fait monter le suspense pour désigner son candidat", GabonEco, 8 lipca 2009.
  13. "Bongo son set for Gabon candidacy", BBC News, 16 lipca 2009.
  14. "Bongo's son to be Gabon candidate in August poll", AFP, 16 lipca 2009.
  15. "Gabon rulers pick son of Bongo to contest presidential poll", AFP, 19 lipca 2009.
  16. "Gabon: « La procédure arrêtée pour sélectionner le candidat dans notre parti n’a pas été respectée », Jean Eyeghé Ndong (Premier Ministre démissionnaire)", Gabonews, 17 lipca 2009.
  17. "Gabon: « Je veux être le candidat du vrai consensus », Casimir Oyé Mba", Gabonews, 21 lipca 2009.
  18. "Gabon : Mba Abessole retente sa chance", GabonEco, 14 lipca 2009.
  19. "Gabon: Présidentielle anticipée : Trois partis apportent leur soutien au RPG", Gabonews, 12 lipca 2009.
  20. "Gabon: Pierre Mamboundou porte les couleurs de l’ACR à l’élection présidentielle du 30 août prochain", Gabonews, 20 July 2009.
  21. "Gabon names new PM ahead of presidential poll", AFP, 17 lipca 2009.
  22. "Gabon: Six ministres absents sur la liste de la nouvelle équipe gouvernementale", Gabonews, 23 lipca 2009.
  23. "Gabon: Un nouveau Gouvernement à une quarantaine de jours de la présidentielle anticipée", Gabonews, 23 July 2009.
  24. "Gabon : 8 candidats exigent la démission des ministres candidats", GabonEco, 29 lipca 2009.
  25. "Gabon: « Je quitterai le gouvernement par la grande porte, le 14 août 2009 », Pierre Claver Maganga Moussavou", Gabonews, 1 sierpnia 2009.
  26. "Clashes at Gabonese demo against defence minister", AFP, 7 August 2009.
  27. "Gabon: Concertation entre le Chef de l’Etat et les candidats à l’élection présidentielle", Gabonews, 12 sierpnia 2009.
  28. "Opposition candidates want Gabon presidential vote delayed", AFP, 12 sierpnia 2009.
  29. "Gabon: URGENT / Présidentielle 2009 / Rose Francine Rogombé aux 23 candidats « Soyez dignes des voix qui se porteront sur vous »", Gabonews, 14 sierpnia 2009.
  30. "Gabon: Jean François Ndongou, Ministre de l’Intérieur assure l'intérim du ministre de la Défense", Gabonews, 15 sierpnia 2009.
  31. "Hunger strike before Gabon poll", BBC News, 16 sierpnia 2009.
  32. "Hunger-striking Gabon presidential hopeful hospitalised", AFP, 22 sierpnia 2009.
  33. "Gabon presidential hopefuls in row", AFP, 28 sierpnia 2009.
  34. "Gabon : 5 candidats derrière Mba Obame pour contrer le PDG", GabonEco, 29 sierpnia 2009.
  35. "Opposition remains divided ahead of presidential vote", France24, 30 sierpnia 2009.
  36. "Gabon : liste des 23 candidats en lice pour la Présidentielle", Afrik.com, 26 lipca 2009.