Главная страница

Olszowa
{{{nazwa oryginalna}}}
{{{jednostki}}}
Ilustracja
{{{opis zdjęcia}}}
Państwo {{{państwo}}}
Miejscowość {{{miejscowość}}}
Długość ok. 340 m
Poprzednie nazwy {{{poprzednie nazwy}}}
Plan
[[Plik:{{{plan}}}|240x240px|alt=Plan przebiegu ulicy|]]
Przebieg
Ikona ulica ślepy początek.svg
Ikona ulica z prawej.svg ul. Panieńska
Ikona ulica plac.svg pl. Weteranów 1863 roku
Ikona ulica koniec T.svg ul. Józefa Sierakowskiego
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Ulica Olszowa – ulica w dzielnicy Praga-Północ w Warszawie.

Przebieg ulicy i zabudowa

Ulica Olszowa biegnie w kierunku ze wschodu na zachód, od ulicy Józefa Sierakowskiego krawędzią placu Weteranów 1863 roku, krzyżuje się z Panieńską, po czym, po skręcie pod kątem prostym na południe, kończy się ślepo po kilkudziesięciu metrach[1][2].

Na całej długości do Olszowej od strony północnej przylega nasyp wprowadzający aleję „Solidarności” na most Śląsko-Dąbrowski. Od strony południowej na odcinku od Sierakowskiego do Panieńskiej stoją budynki Szpitala Praskiego, przypisane adresowo do alei „Solidarności”. Na narożniku z Panieńską znajduje się wejście i wjazd dla karetek Szpitalnego Oddziału Ratunkowego. Po minięciu skrzyżowania z Panieńską od południowej strony znajduje się pawilon o adresie Panieńska 11, a dalej skwer[1]. Na krótkim odcinku ulicy od zakrętu na południe, położonym najbliżej Wisły, zachowała się pierwotna nawierzchnia brukowa z kamienia polnego, pochodząca z drugiej połowy XIX wieku[3]. Odcinek ten kończy się przed domem Olszowa 12. Formalnie przy ulicy stoi także jeden z budynków osiedla Panieńska, z adresem Olszowa 8, choć jest znacznie oddalony na południe od faktycznego zakończenia ulicy[1].

Historia

Most Kierbedzia i Praga widziane z wieży Zamku Królewskiego, na prawo od mostu wzdłuż brzegu rzeki ulica Olszowa. Rok 1873, fotografował Konrad Brandel.
Most Kierbedzia widziany z okolic ulicy Olszowej. Lata 1890–1900.
Fragment ulicy Olszowej z dawną nawierzchnią brukową oraz dom Wendów pod numerem 12. Rok 2015.

Jarosław Zieliński początek istnienia Olszowej widzi w roku 1775, kiedy powstał most łyżwowy, który w sezonie letnim rozstawiano na łodziach między brzegami Wisły. Jego praski koniec położony był u wylotu ulicy Brukowej. Wówczas wytyczono drogę nad brzegiem na południe od mostu, a na jej północnym końcu urządzono przystań, w której zimą cumowano jego elementy[3].

Nazwa Olszowa została nadana w 1792 roku tej właśnie drodze, biegnącej wzdłuż brzegu Wisły. W początkach istnienia występowała także pod nazwą Olchowa. W końcu XVIII wieku stało przy niej 13 domów, dworek i rzeźnia. Istotną grupę zawodową wśród mieszkańców stanowili przewoźnicy wiślani, których było wówczas około 30[4].

W okresie Księstwa Warszawskiego 1806–1811 ulica znalazła się w obrębie fortyfikacji przedmościa, ale nie przestała istnieć, co stało się losem pobliskiej Panieńskiej i wielu innych ulic w tej części Pragi[4][5][6][3]. Wówczas także powstał zespół murowanych parterowych budynków wojskowych, mieszczący koszary pontonierów i lazaret, a w 1808 pierwszy parterowy murowany dom prywatny na posesji Olszowa 6[3].

Po 1815 fortyfikacje zostały zlikwidowane, a w 1819 pojawił się murowany piętrowy dom obok poprzedniego na Olszowej 6[3].

W latach 1814-1826 w miejscu wyburzonych koszar i lazaretu wybudowano Komorę Wodną projektu Antonio Corazziego, z zapleczem magazynowym[3]. W 1826 został także odnotowany żydowski dom modlitwy, którego utrzymującym i przełożonym był Chaim Hersz Kayler. Był on zlokalizowany w obrębie nieruchomości nr hip. 418 (obecnie Olszowa 10 lub Olszowa 12). Składał się on z jednego pomieszczenia dla 31 wiernych[7]. W sąsiedztwie, przy Olszowej 16, powstał w 1829 parterowy murowany magazyn mostowy[3].

Około połowy XIX wieku dawna przystań była już zupełnie zamulona. Rozbudowano za to magazyny w okolicy Komory Wodnej[3].

W latach 1859–1864 trwała budowa Mostu Aleksandrowskiego, potocznie zwanego mostem Kierbedzia[8] i prowadzącej doń po praskiej stronie Wisły ulicy Aleksandrowskiej, której nasyp zamknął ulicę Olszową od północy[9]. Z równoległą Panieńską połączyła ją wówczas wiodąca u stóp nasypu krótka uliczka o nazwie Dębowa[3].

W tym okresie utworzono wzdłuż Olszowej od strony rzeki wał, zabezpieczający ją przed wylewami[3].

W latach 1869–1879 mieściło się przy Olszowej kilka teatrzyków ogródkowych[10]. Następowały przebudowy i wymiany domów prywatnych[3]. Jedynym do dziś istniejącym jest dwupiętrowy murowany dom rodziny Wendów z 1876. Jego fasada od strony Wisły ozdobiona była dwoma metalowymi balkonami, okna na pierwszym piętrze miały skromne obramienia, a parter boniowanie[10][3]. Został on wpisany do gminnego rejestru zabytków Miasta Stołecznego Warszawy[11].

W okresie przed I wojną światową Olszowa miała charakter ubogiego praskiego bulwaru, który zaczynał się przy moście Kierbedzia i kończył się nad kanałem łączącym Wisłę z Jeziorem Kamionkowskim. Część jej zabudowy nadal stanowiły budynki wojskowe, w tym o charakterze magazynowym[10]. W 1888 powstała przy Olszowej 12 wytwórnia mydła i perfum Kwiecińskiego wraz ze sklepem „Flora”[3]. Przy Olszowej 14 z kolei mieściła się ceniona firma „C. Skoryna i Spółka”, będąca własnością Cezarego Skoryny, produkująca kamienie i maszyny młyńskie. Swoją historią sięgała roku 1794[10][3]. Ogłoszenie prasowe z 1907 wskazuje, że firma ta użytkowała wówczas także posesję Olszowa 6[12]. W mniej więcej tym samym czasie w domu Prokulskiej przy Olszowej 8 mieszkało kilku przybyłych z głębi Imperium Rosyjskiego tatarskich handlarzy, będących członkami rosyjskiego artelu[10].

W 1900 roku (prace nad budową torów zaczęto w 1899) przeprowadzono po nieparzystej, niezabudowanej stronie Olszowej, już za wałem, wąskotorową Kolej Jabłonowską. Na wprost posesji Olszowa 14 powstała stacja Warszawa-Most, z kilkukrotnie zmienianymi budynkami. W 1923 został zrealizowany projekt znanego architekta Konstantego Jakimowicza, ale jeszcze przed wojną zastąpiono go kolejnym[4][10][13][3].

W okresie międzywojennym nadal część zabudowy ulicy stanowiły obiekty należące do wojska, o różnym charakterze: koszarowym, biurowym i mieszkalnym[10]. Podczas obrony Warszawy w pierwszych dniach września 1939 przy Olszowej 2/4 stacjonował pluton żandarmerii krajowy nr 4, w sile 1 oficera i około 40 żandarmów. Podlegał on pod względem fachowym Dowódcy Żandarmerii Okręgu Korpusu I ppłk. Stanisławowi Galosowi. Jednak już 10 września z połączenia go z innym plutonem powstał Pluton Żandarmerii Warszawa-Praga pod dowództwem ppor. Markiewicza, którego miejscem postoju stała się ulica Inżynierska 3[14].

W latach 1944–1945 prawie cała zabudowa ulicy uległa zniszczeniu, w tym magazyny wojskowe i liczne budynki drewniane[3]. „Mapa zniszczeń Warszawy w latach 1939–1945” wskazuje, że na północnej części ulicy domy były wypalone, a na południowej wysadzone w powietrze lub zbombardowane[15].

W latach 1952–1956 zlikwidowano tory kolejki[16]. Pomiędzy rokiem 1958 a 1959 powstała ulica Wybrzeże Szczecińskie, początkowo przebiegająca równolegle do Olszowej[17][18]. W latach 1964–1967 przy Olszowej wzniesiono domy osiedla Panieńska według projektu Teresy Tyszyńskiej i Gabriela Rekwirowicza[19]. Niedługo po wybudowaniu osiedla, w 1970 roku rozebrano budynek dworca kolejki wąskotorowej[4][3].

Na planie miasta z końca 1972 roku Olszowa ma jeszcze dawny przebieg, podczas gdy mapa z 1974 pokazuje już ślepe zakończenie na wysokości domu nr 12[20][21][4]. 21 lutego 1980 roku w skład ulicy Olszowej włączono przylegającą do muru Szpitala Praskiego dotychczasową ulicę Dębową, którą w międzyczasie przedłużono do ulicy Józefa Sierakowskiego. W efekcie ulica Dębowa przestała w tym miejscu istnieć, a pojawiła się w dzielnicy Białołęka na osiedlu Choszczówka. W ten sposób ulica Olszowa, pierwotnie równoległa do brzegu Wisły, stała się w większości swego przebiegu do niej prostopadła[4][22][23][3].

Ulica Olszowa na dawnych mapach Pragi
Plan miasta z 1809 roku. Olszowa w obrębie umocnień napoleońskich
Plan miasta z 1827. W legendzie pod numerem 116 ulica Olszowa. Widoczne pozostałości umocnień
Plan miasta z 1850, kilkanaście lat przed budową mostu Kierbedzia
Plan miasta z 1859, kilka lat przed budową mostu Kierbedzia. W opisach na mapie zidentyfikowane są budynki wojskowe
Plan miasta z 1867, 3 lata po wybudowaniu mostu Kierbedzia
Plan miasta z 1873, 9 lat po wybudowaniu mostu Kierbedzia
Plan miasta z 1896, kilka lat przed budową kolejki dojazdowej. Widoczne numery posesji
Plan miasta z 1915, koniec panowania Rosji, kilkanaście lat po budowie kolejki dojazdowej
Plan miasta z 1931, okres II RP
Plan miasta z 1941, okupacja niemiecka

Osoby związane z ulicą

Na Olszowej 12, w domu Wendów, wychował się Tadeusz Wenda (1863–1948), inżynier komunikacji, późniejszy budowniczy portu w Gdyni[4].

Od 1890 na Olszowej 14 działa firma fabryka maszyn i kamieni młyńskich „C. Skoryna i Spółka”, będąca własnością Cezarego Skoryny (1840–1903), przemysłowca i społecznika[24].

  1. a b c Mapa topograficzna. Serwis geoportal.gov.pl. [dostęp 2015-07-21].
  2. Mapa rastrowa. Serwis geoportal.gov.pl. [dostęp 2015-07-21].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy, tom 15. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2011, s. 313-318. ISBN 978-83-88372-42-1.
  4. a b c d e f g Dorota Wilkiewicz: Ulice i uliczki naszej Pragi. Towarzystwo Przyjaciół Pragi, 1999, s. 74.
  5. Dorota Wilkiewicz: Ulice i uliczki naszej Pragi. Towarzystwo Przyjaciół Pragi, 1999, s. 78-79.
  6. Joseph Bach: Plan von der Stadt Warschau. Drezno, 1809.
  7. Dom modlitwy (ul. Olszowa 10, 12). Wirtualny Sztetl. [dostęp 2015-07-18].
  8. Bolesław Orłowski. Pierwszy most żelazny na Wiśle w Warszawie. „Inżynier Budownictwa”, s. 42-43, kwiecień 2007 (pol.). 
  9. Plan miasta Warszawy i okolic. 1867.
  10. a b c d e f g Jerzy S. Majewski: Olszowa. wyborcza.pl Warszawa. [dostęp 2015-07-15].
  11. Gminna ewidencja zabytków Miasta Stołecznego Warszawy. BIP Urzędu m. st. Warszawy. s. 103, id. 00007658. [dostęp 2015-07-24].
  12. Kurier Warszawski. Dodatek poranny”, s. 1, 1907-02-27. 
  13. Andrzej Olszewski. O twórczości Konstantego Jakimowicza. „Architektura”, s. 495-496, 1959. 
  14. Stanisław Galos. Udział żandarmerii w obronie Warszawy we wrześniu 1939 r.. „Rocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego”, s. 261,269,279,281, 2013. 
  15. Warszawa, jaka była. Oryginalne mapy Stolicy sprzed 1939 i z 1945 roku. Wydawnictwo ALFA, 1984.
  16. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 575. ISBN 83-01-08836-2.
  17. Plan Warszawy. Wyd. 1. Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1958, s. 40.
  18. Plan Warszawy. Wyd. 2. Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1959, s. 40.
  19. Barbara Orlańska, Andrzej Dobrucki, Wacław Orzeszkowski, Jan Kazimierz Zieliński: Warszawskie osiedla ZOR. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1968, s. 154.
  20. Plan Warszawy. Wyd. 5. Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1973.
  21. Plan Warszawy. Wyd. 1. Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1974.
  22. Warszawa plan miasta. Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1978/1979, s. 19.
  23. Warszawa plan miasta. Wyd. 2. Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1980/1981, s. 19.
  24. Andrzej Haratym: Skorynowie i ich fabryka. Portal Tygodnika Katolickiego Niedziela, 2001. [dostęp 2015-07-25].

Linki zewnętrzne