Главная страница

Szablon:Okręt rozszerzony infobox USS Houston (CA-30) (wcześniej CL-30) – amerykański krążownik ciężki z okresu II wojny światowej, jeden z sześciu okrętów typu Northampton. Drugi okręt United States Navy noszący tę nazwę.

Okręt został zbudowany w stoczni Newport News Shipbuilding & Dry Dock Company. Ceremonia wodowania odbyła się w Newport News (Wirginia) 7 września 1929 roku, do służby wszedł 17 czerwca 1930 roku z oznaczeniem CL-30, rok później zmienionym na CA-30. Od lutego 1931 roku był okrętem flagowym dowódcy Floty Azjatyckiej, w latach 1932–1933 operował na wodach chińskich. W 1934 roku na jego pokładzie prezydent Franklin D. Roosevelt odbył podróż z Annapolis do Portland, w roku następnym prezydent ponownie gościł na pokładzie krążownika w trzytygodniowym nieoficjalnym wakacyjnym rejsie. Po raz trzeci znalazł się tam 14 lipca 1938 roku, gdy odbierał z pokładu "Houston" paradę floty w San Francisco, po raz czwarty w lutym 1939 roku podczas ćwiczeń floty na Morzu Karaibskim. W listopadzie 1940 roku okręt powrócił do funkcji flagowca dowódcy Floty Azjatyckiej, którym był wówczas admirał Thomas C. Hart.

7 grudnia 1941 roku "Houston" stacjonował na wyspie Panay, skąd odpłynął do Surabai, gdzie wszedł w skład sił uderzeniowych ABDA. 4 lutego 1942 roku został trafiony japońską bombą lotniczą, której eksplozja zabiła 48 ludzi i zniszczyła rufową wieżę artyleryjską. 27 lutego wziął udział bitwie na Morzu Jawajskim. Został zatopiony w nocy z 28 lutego na 1 marca, podczas bitwy w Cieśninie Sundajskiej. Uratowano jedynie 368 spośród 1061 marynarzy. Podczas walk otrzymał od załogi przydomek "Galopujący duch wybrzeża jawajskiego" (The Galloping Ghost of The Java Coast).

Projektowanie i budowa

"Houston" był jednym z sześciu ciężkich krążowników typu Northampton, drugiego zaprojektowanego dla US Navy według kryteriów ustalonych w traktacie waszyngtońskim. Plany oparto na znacznie zmodyfikowanym projekcie typu Pensacola, w którym zmieniono liczbę dział artylerii głównej, poprawiono układ opancerzenia i podziału wewnętrznego kadłuba, podwyższono wolną burtę oraz zastosowano hangar dla wodnosamolotów pokładowych[1]. Trzy z nowych krążowników, w tym "Houston", zostały przystosowane do pełnienia funkcji okrętów flagowych dowódców flot, w związku z czym otrzymały przedłużony pokład dziobówki i dodatkowe pomieszczenia dla członków sztabów[2].

Już od 1927 roku komitet, zawiązany przez grupę wpływowych obywateli miasta Houston, wywierał na administrację amerykańską naciski, celem nadania jednemu z nowo budowanych krążowników nazwy "Houston"[3]. Ostatecznie otrzymał ją, jako drugi w historii US Navy, piąty z sześciu ciężkich krążowników typu Northampton[4]. Stępkę pod okręt położono w Newport News Shipbuilding & Dry Dock Company 1 maja 1928 roku[5]. Zwodowano go 7 września 1929 roku, matką chrzestną została panna Elizabeth Holcombe, córka Oscara Holcombe'a – ówczesnego burmistrza miasta Houston[4]. Wszedł do służby 17 czerwca 1930 roku, pierwszym dowódcą został komandor Jesse Bishop Gay[3]. Do 1 lipca 1931 roku nosił sygnaturę CL-30, przynależną lekkim krążownikom (pojęcie krążownika ciężkiego wprowadził traktat londyński z 1930 roku), zmienioną następnie na CA, z zachowaniem dotychczasowego numeru[6].

Opis konstrukcji

Kadłub "Houston" miał kliprowy dziób z gruszką Taylora i wzniesionym pokładem dziobówki, który kończył się uskokiem za pierwszym kominem. Wysokość wolnej burty na dziobie wynosiła około 9 m, na wysokości nadbudówki dziobowej około 7 m, na śródokręciu i rufie po około 4,2 m[6]. Długość całkowita okrętu wynosiła 182,96 m (177,4 m na konstrukcyjnej linii wodnej), szerokość maksymalna 20,14 m, średnie zanurzenie przy wyporności standardowej 5,92 m[5], zaś przy pełnej do 7 m. Rzeczywiste wartości wyporności wynosiły odpowiednio około 9200–9300 długich ton (ts) i około 11 400 ts[1].

Okręt był napędzany czterema zespołami turbin parowych Parsonsa o łącznej projektowanej mocy 107 000 shp, co miało pozwolić osiągnąć zakontraktowaną prędkość 32,5 węzła[5]. Parę do turbin dostarczało osiem kotłów wodnorurkowych White-Forster, umieszczonych w czterech kotłowniach. Energię elektryczną produkowały cztery turbogeneratory o łącznej mocy 900 kW[6]. Maksymalny zapas paliwa, 3067 ton, miał zapewnić zasięg 10 000 mil morskich przy prędkości ekonomicznej 15 węzłów[1].

Główne uzbrojenie artyleryjskie składało się z dziewięciu armat 8-calowych (kal. 203 mm) w trzech trójdziałowych wieżach, dwóch na dziobie, w superpozycji, trzeciej na pokładzie rufowym. Poza tym okręt dysponował pierwotnie czterema, później ośmioma pojedynczymi armatami uniwersalnymi kal. 127 mm[5]. Małokalibrowe uzbrojenie przeciwlotnicze pierwotnie składało się z ośmiu wielkokalibrowych karabinów maszynowych Browning M2 kal. 12,7 mm, w połowie 1940 roku uzupełnionych trzema armatami uniwersalnymi kal. 76 mm oraz jednym poczwórnym zestawem dział automatycznych Boforsa kal. 28 mm[7]. Po wejściu do służby okręt miał na pokładzie sześć wyrzutni torpedowych kal. 533 mm, zostały one jednak zdemontowane pod koniec lat 30. a ich wnęki w burtach zasłonięte płatami blachy[2]. Wyposażenie lotnicze stanowiły cztery wodnosamoloty Curtiss SOC Seagull, stacjonujące w hangarze na śródokręciu i dysponujące dwoma obrotowymi katapultami na cylindrycznych podstawach[8].

Opancerzenie krążownika składało się z pasa burtowego o długości 64 i wysokości 4 m, grubości 76 mm, nałożonego na poszycie burtowe na wysokości przedziałów kotłowni i maszynowni. Od góry był on przykryty pokładem pancernym grubości 25 mm, z przodu i z tyłu zamknięty grodziami pancernymi grubości 38 mm. Poza tym pancerz chronił komory amunicyjne oraz wieże artyleryjskie i ich barbety[6].

"Houston", utracony w pierwszych miesiącach wojny na Pacyfiku, nigdy nie otrzymał wyposażenia radarowego, do końca służby miał też otwarte wszystkie trzy rzędy iluminatorów na burtach, w odróżnieniu od pozostałych okrętów typu, na których sukcesywnie je zaślepiano[9].

Służba

Okres międzywojenny

Zgodnie z panującą wówczas w US Navy tradycją, trasa dziewiczego rejsu okrętu we wrześniu i październiku 1930 roku przebiegała na wodach europejskich[3]. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych, 25 października krążownik po raz pierwszy odwiedził miasto, od którego otrzymał swą nazwę. Wśród witających go osobistości byli gubernator Teksasu Dan Moody oraz burmistrz Houston Walter E. Monteith[10]. Podczas dziesięciodniowej[3] wizyty oficerowie i załoga byli fetowani w mieście, odbyli też uroczysty przemarsz ulicami[10]. Następnie "Houston" dołączył do floty w Hampton Roads[4]. Zgodnie z decyzją administracji, kierującą go w skład Floty Azjatyckiej, 10 stycznia 1931 roku wypłynął w rejs na Pacyfik, by przez Kanał Panamski i Hawaje dotrzeć do Manili 22 lutego. Tam został okrętem flagowym dowódcy Floty Azjatyckiej i pełnił tę funkcję do 9 listopada 1933 roku[11]. Przez następny rok uczestniczył w operacjach szkoleniowych na Dalekim Wschodzie[4].

Wydarzenia w Szanghaju pod koniec stycznia 1932 roku spotkały się ze zdecydowaną reakcją mocarstw europejskich i Stanów Zjednoczonych. Dla ochrony własnych interesów i obywateli wysłały one do Chin swoje okręty[12]. "Houston" wypłynął do Szanghaju na czele części Floty Azjatyckiej 31 stycznia[4], by zawinąć do miasta 15 lutego[11]. Z pokładu zeszły plutony marines i marynarzy, by pomóc w ustabilizowaniu sytuacji[4]. Po zawieszeniu broni w marcu amerykańskie okręty, w tym "Houston", wciąż pozostawały w rejonie[11]. Jedynymi wyjątkami były podróże na Filipiny w marcu i do Japonii w maju 1933 roku[4]. 17 (według innego źródła 9[13]) listopada tegoż roku do Szanghaju przypłynął bliźniaczy krążownik "Augusta", na który przeniósł swoją flagę ówczesny dowódca Floty Azjatyckiej[4], admirał Frank B. Upham. "Houston" odpłynął do Stanów Zjednoczonych[11].

Po przybyciu do San Francisco krążownik wszedł w skład Scouting Force. Przez kolejne lata uczestniczył w dorocznych ćwiczeniach Fleet Problem i manewrach na Pacyfiku[4]. W tym czasie odbył kilka specjalnych rejsów. 1 lipca 1934 roku w Annapolis na pokład okrętu wszedł prezydent Franklin Delano Roosevelt, udający się w rejs przez Karaiby, Kanał Panamski, Hawaje do Portland, gdzie 3 sierpnia prezydent opuścił okręt. Cała podróż miała długość około 12 000 mil morskich, a wizyta na Hawajach była pierwszym w historii pobytem tam prezydenta Stanów Zjednoczonych[11]. Krążownik przewoził także Asystenta Sekretarza Marynarki Henry'ego L. Roosevelta w rejs po wyspach Hawajskich i wrócił do San Diego 15 maja 1935 roku[4]. Został włączony w skład 5. Eskadry Krążowników (Cruiser Division 5) i po krótkim rejsie na wodach alaskańskich wrócił do Seattle[14].

Na jego pokład 3 października 1935 ponownie wszedł prezydent i udał się w wakacyjny rejs na wyspę Cerros, Zatokę Magdaleny, Cocos Islands i do Charleson. "Houston" świętował także otwarcie mostu Golden Gate w San Francisco 28 maja 1937. Przewoził także prezydenta na Przegląd Floty w tym samym mieście 14 lipca 1938.

"Houston" został okrętem flagowym amerykańskiej floty 19 grudnia 1938, gdy kontradmirał Claude C. Bloch podniósł swój proporzec na jego pokładzie. Okręt utrzymał ten status do 28 grudnia, gdy wrócił do Floty Zwiadowczej. Okręt pełnił rutynową służbę i wyszedł 4 stycznia 1939 z San Francisco by wziąć udział w manewrach Fleet Problem XX. Popłynął do Norfolk i Key West, tam wziął na pokład prezydenta i Szefa Operacji Morskich, admirała Williama D. Leahy`ego na czas trwania corocznych manewrów. Do Houston dotarł 7 kwietnia na krótką wizytę przed powrotem do Seattle, gdzie dotarł 30 maja.

Przydzielony jako okręt flagowy Hawajskiego Oddziału Wydzielonego (ang. Hawaiian Detachment) okręt dotarł do do Mare Island 17 lutego 1940. Rejon opuścił 3 listopada płynąc na Filipiny w związku z pogarszającą się sytuacją międzynarodową. Do Manili dotarł 19 listopada 1940 i stał się okrętem flagowym admirała Harta, dowódcy Floty Azjatyckiej (ang. Asiatic Fleet).

II wojna światowa

Gdy sytuacja międzynarodowa pogarszała się admirał Hart podnosił poziom gotowości swojej floty. W nocy gdy przeprowadzono atak na Pearl Harbor "Houston" wyszedł w morze z wyspy Panay wraz z innymi jednostkami floty i udał się w kierunku Darwin, gdzie dotarł 28 grudnia 1941 po drodze odwiedzając Balikpapan i Surabaję. Po rejsie patrolowym dołączył do amerykańsko-brytyjsko-holendersko-australijskich (ABDA) sił morskich w Surabai.

Ataki lotnicze były częste w tym rejonie i artylerzyści krążownika zestrzeliły cztery samoloty w czasie bitwy na Morzu Bali 4 lutego 1942, gdy admirał Karel Doorman z Królewskiej Marynarki Holenderskiej wyruszył na czele swoich sił by przechwycić japoński konwój inwazyjny, który został odnaleziony w pobliżu Balikpapan. "Houston" został raz trafiony, co wyłączyło jego III wieżę artyleryjską. USS "Marblehead" (CL-12) został tak uszkodzony że został odesłany z rejonu walk. Doorman został zmuszony do wycofania swoich sił.

Po powrocie do Australii, krążownik wyszedł w morze 15 lutego wraz z małym konwojem by wzmocnić garnizon Timoru. Siły te zostały zaatakowane przez lotnictwo wroga jeszcze tego samego dnia. Kolejnego ranka japońskie ataki zostały ponowione. W czasie tej operacji defensywnej "Houston" wyróżnił się w obronie przeciwlotniczej eskortowanych przez niego okrętów.

Bitwa na Morzu Jawajskim

Osobny artykuł: Bitwa na Morzu Jawajskim.

Po otrzymaniu informacji że duże japońskie siły inwazyjne zbliżają się do Jawy osłaniane przez dużą formację jednostek nawodnych admirał Doorman postanowił odnaleźć i zniszczyć główny konwój. Jego siły składały się z krążowników "Houston", HMAS "Perth", Hr. Ms. "De Ruyter", HMS "Exeter", "Java" oraz 10 niszczycieli napotkał japońskie siły wsparcia składające się z 4 krążowników i 13 niszczycieli.

W bitwie na Morzu Jawajskim siły Doormana walczyły dzielnie, ale były pozbawione osłony lotniczej i miały problemy z komunikacją. Wrogowie po raz pierwszy spotkali się późnym popołudniem i japońskie niszczyciele położyły zasłonę dymną. Krążowniki obu flot otworzyły ogień. Po jednym nieudanym ataku torpedowym japońskie lekkie krążowniki odpaliły drugą salwę o godzinie 17:00. Tym razem zatopiono "Kortenaer". HMS "Exeter" i HMS "Electra" zostały trafione przez ogień artyleryjski. "Electra" otrzymała kilka trafień i zatonęła wkrótce potem. O 17:30 admirał Doorman popłynął na południe wzdłuż wybrzeża Jawy starając się nie zapominać o swoim głównym celu: zniszczeniu konwoju inwazyjnego.

Po kolejnych atakach połączone siły alianckie płynęły wzdłuż wybrzeża. W tym czasie zatonął HMS "Jupiter", bądź to na minie, bądź przez wewnętrzną eksplozję. HMS "Encounter" został odesłany by wyłowić rozbitków z "Kortenaer". Amerykańskie niszczyciele otrzymały rozkaz powrotu do Surabaya. Bez osłony niszczycieli cztery pozostałe okręty Doormana skręciły ponownie na północ w ostatniej próbie zapobieżenia japońskiej inwazji na Jawę.

O 23:00 tej samej nocy krążowniki ponownie spotkały się z japońską flotą nawodną. Płynąc równoległymi kursami przeciwne siły otworzyły ogień. 30 minut później japońskie okręty wystrzeliły celną salwę torpedową. "De Ruyter" i "Java" znalazły się na kursie salwy składającej się z 12 torped, zostały trafione i zatonęły. Zginęli obaj dowódcy i admirał Doorman.

Bitwa 27 lutego 1942 była największym starciem sił nawodnych od czasów bitwy jutlandzkiej z okresu I wojny światowej. Do końca dnia dwa krążowniki i trzy niszczyciele z sił ABDACOM zostały zatopione, a pozostałym niszczycielom nakazano powrót do Surabai. Krążownik "Exeter" został uszkodzony, a zanim jego okręt został zatopiony Doorman nakazał krążownikom "Perth" i "Houston" wycofać się.

Bitwa w Cieśninie Sundajskiej

28 lutego 1942, dzień po bitwie na Morzu Jawajskim, krążowniki sił ABDACOM: "Perth" i "Houston" wpłynęły na wody zatoki Banten mając nadzieję na zaatakowanie tam japońskich sił inwazyjnych. Oba okręty zostały prawie storpedowane podczas podchodzenia do zatoki, ale wyminęły dziewięć torped wystrzelonych przez niszczyciel "Fubuki".

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  • Al Adcock: US Heavy Cruiser in actions: Part 1. Carrollton, TX: 2001. ISBN 0-89747-422-8.
  • Michał Kopacz, Sławomir Brzeziński: Amerykańskie krążowniki typu Northampton. Wyszków: 2001. ISBN 83-87918-18-0.
  • Michał Kopacz, Sławomir Brzeziński: Amerykańskie krążowniki typu Northampton (Cz. II). Wyszków: 2002. ISBN 83-87918-33-4.
  • M. J. Whitley: Cruisers of World War Two: An International Encyclopedia. London: 1996. ISBN 1-85409-225-1.

Ten artykuł zawiera treści udostępnione w ramach domeny publicznej przez Dictionary of American Naval Fighting Ships. Treści te są umieszczone tutaj.

  1. a b c Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Adcock16
    BŁĄD PRZYPISÓW
  2. a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Whitley236
    BŁĄD PRZYPISÓW
  3. a b c d Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie FlotaI-50
    BŁĄD PRZYPISÓW
  4. a b c d e f g h i j Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DANFS
    BŁĄD PRZYPISÓW
  5. a b c d Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Whitley235
    BŁĄD PRZYPISÓW
  6. a b c d Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Holicki
    BŁĄD PRZYPISÓW
  7. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie FlotaII-6
    BŁĄD PRZYPISÓW
  8. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Adcock17
    BŁĄD PRZYPISÓW
  9. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie FlotaII-9
    BŁĄD PRZYPISÓW
  10. a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Sloane118
    BŁĄD PRZYPISÓW
  11. a b c d e Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie FlotaI-51
    BŁĄD PRZYPISÓW
  12. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Cole
    BŁĄD PRZYPISÓW
  13. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie FlotaII-27
    BŁĄD PRZYPISÓW
  14. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie FlotaI-52
    BŁĄD PRZYPISÓW