Главная страница

Ten artykuł dotyczy okrętu z 1935. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
U-1
Ilustracja
Klasa okręt podwodny
Typ IIA
Projekt IvS: MVBIIA
Historia
Stocznia Deutsche Werke, Kilonia
Położenie stępki 11 lutego 1935
Wodowanie 15 czerwca 1935
 Kriegsmarine
Wejście do służby 29 czerwca 1935
Zatopiony na minie 04/1940
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

254 tony
303 ton
Długość 40,9 metra
Szerokość 4,08 metra
Zanurzenie 3,83 metra
Zanurzenie testowe 100 metrów
Zanurzenie maksymalne 150 metrów
Rodzaj kadłuba jednokadłubowy
Napęd
2 silniki diesla (pow.)
2 silniki elektryczne (zan.)
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

13 węzłów
6,9 węzła
Uzbrojenie
5 torped G7a, 1 działko kalibru 20 mm
Wyrzutnie torpedowe 3 x 533 mm (dziób)
Załoga 25 oficerów i marynarzy

U-1niemiecki okręt podwodny typu IIA z okresu II wojny światowej, pierwszy okręt podwodny III Rzeszy.

Okręt został nielegalnie zaprojektowany w tajnym niemieckim biurze projektowym IvS w Holandii. Stępkę pod jednostkę położono 11 lutego 1935 roku w stoczni Deutsche Werke w Kilonii, gdzie został zwodowany 15 czerwca 1935 roku. Przyjęty do służby w Kriegsmarine 29 czerwca 1935 roku – zaledwie 11 dni po zawarciu niemiecko-brytyjskiego traktatu morskiego, zezwalającego Niemcom na budowę ograniczonej liczby okrętów podwodnych. Do wiosny 1940 roku U-1 pełnił rolę szkoleniową, po rozpoczęciu zaś niemieckiej inwazji na Norwegię skierowany został do wsparcia sił inwazyjnych. Przeprowadził dwa patrole wojenne, podczas których nie odniósł żadnych sukcesów. Na początku kwietnia 1940 roku zatonął na minie na Morzu Północnym podczas drugiego z nich.

U-1 był jednokadłubowym okrętem podwodnym o wyporności nawodnej 254 ton oraz 303 ton w zanurzeniu, rozwijającym 13 węzłów na powierzchni oraz 6,9 węzła pod wodą. Wyposażony był trzy wyrzutnie torpedowe kalibru 533 mm na dziobie, zaś napęd na powierzchni zapewniany był przez dwa sześciocylindrowe silniki diesla o łącznej mocy 700KM. Załogę okrętu stanowiło 25 oficerów i innych członków załogi.

Budowa i konstrukcja

U-1 był wiodącą konstrukcją typu IIA wybudowaną w Deutsche Werke dla Niemiec, po wcześniejszym zwodowaniu w TurkuVesikko” (projekt CV707) – okrętu prototypowego dla Finlandii[1].Jednostka zaprojektowana została pod oznaczeniem MVBIIA z naruszeniem postanowień traktatu wersalskiego z 1919 roku – zakazującego Niemcom projektowania i budowy okrętów podwodnych – w tajnym niemieckim biurze projektowym Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw (IvS) w Hadze w Holandii[1]. Kontrakt na budowę okrętu podpisano w styczniu 1934 roku, w tym samym też miesiącu – okrężną drogą przez IvS w Hadze – do Kilonii dotarły z Zagłębia Ruhry blachy rolowane do budowy kadłuba[1][a]. Stępkę pod okręt położono 11 lutego 1935 roku w Kilonii, gdzie zwodowano go 5 czerwca 1935 roku.

Przecinacz sieci torpedowych na dziobie i służące do ich przenoszenia ponad okrętem kable wzdłuż kadłuba jednostki - jedne z wielu pozostałości konstrukcyjnych po U-Bootach z czasów I wojny światowej, widoczne na pokładzie podobnej do U-1 jednostki typu IIB – U-9.

U-1 był jednokadłubowym okrętem podwodnym o konstrukcji spawanej i wyporności traktatowej 250 ton[2][b], jednak jego rzeczywista wyporność bojowa na powierzchni wynosiła 254 ton[3]. Pod wodą okręt wypierał 303 tony, przy długości całkowitej 40,9 metra oraz szerokości 4,08 metra[3][4]. W pozycji nawodnej kadłub miał zanurzenie 3,83 metra[3]. Zespół energetyczny okrętu tworzyły dwa 6-cylindrowe czterosuwowe silniki Diesla Motorenwerke Mannheim MWM RS127S o łącznej mocy 700 KM (2 x 350KM) przy 1000 obrotów na minutę[5] oraz dwa silniki elektryczne SSW PG W322/26 o mocy 300 kW (2 x 180KM)[6]. Zastosowana forma kadłuba oraz układ napędowy na powierzchni, umożliwiał jednostce osiąganie prędkości maksymalnej wynoszącej 13 węzłów, elektryczny zespół energetyczny zaś, umożliwiał U-1 rejs podwodny z prędkością nie przekraczającą 6,9 węzła[3]. Wysokoobrotowe silniki spalinowe MWM napędzały wały napędowe za pomocą układu transmisji i zostały wybrane dla tych okrętów z uwagi na ich niewielkie rozmiary, konieczne do umieszczenia w stosunkowo niewielkim kadłubie[5]. Zbiorniki paliwa mieściły łącznie 11,61 ton oleju napędowego, co umożliwiało jednostce rejs o długości 1600 mil morskich z prędkością 8 węzłów. Zasięg podwodny okrętu wynosił 35 mile przy prędkości 4 węzłów[3]. Podobnie jak w przypadku innych jednostek serii II, zanurzenie testowe okrętu wynosiło 100 metrów[7], zanurzenie maksymalne 150 metrów[8][2], zaś czas całkowitego zanurzenia 25 sekund[3].

Podstawowe uzbrojenie okrętu stanowiły torpedy typu G7a, umieszczone w trzech wyrzutniach torpedowych kaliber 533 mm na dziobie oraz dwie torpedy w zapasie[3]. Opcjonalnie możliwe było jednak zabranie przez okręt sześciu torped, przez umieszczenie dodatkowego pocisku w korytarzu miedzy przedziałem torpedowym a centrum bojowym okrętu[9][4]. Możliwość ta nie była jednak często wykorzystywana, gdyż dodatkowy ciężar w tym miejscu zaburzał trym okrętu i powodował jeszcze trudniejsze warunki życia dla 25 członków załogi[9]. Zamiennie z torpedami, U-1 mógł przenosić do 18 min[6]. Uzbrojenie to uzupełnione było pojedynczym działkiem kalibru 20 mm[6].

W konstrukcji tej jednostki wyraźnie widoczne były cechy i elementy typowe dla okrętów podwodnych z czasów I wojny światowej, jak przecinacz sieci przeciwtorpedowych na dziobie, czy wsparte na kiosku przewody łączące dziób z rufą – służące do unoszenia sieci ponad płynącym w zanurzeniu okrętem, które na powierzchni służyły również jako anteny radiowe[10].

Służba

Okręt wszedł do służby w Kriegsmarine 29 czerwca 1935 roku pod dowództwem kapitänleutnanta Klausa Ewertha, który obejmując dowództwo U-1 został pierwszym dowódcą okrętu podwodnego należącego do Kriegsmarine[11]. Od tego roku, wraz z podzielonymi na cztery grupy kolejnymi ukończonymi okrętami typów IIA i IIB (U-1 do U-24), prowadził z Kilonii działalność szkoleniowo treningową[12], aby w 1937 roku wraz z pozostałymi jednostkami typu IIA (U-2 do U-6) utworzyć Flotyllę Szkoły Ubootów i Grupę Treningową Szkoły U-Bootów[13].

Gdy 7 marca 1936 roku wojska niemieckie zajmowały zagłębie Ruhry, wraz z pozostałymi pięcioma okrętami swojego typu oraz 12 jednostkami wchodzącymi w skład 1. Flotylli U-Bootów „Weddingen”, zostały rozmieszczone na patrolach bojowych, na wypadek ewentualnej wojny morskiej z Polską, Francją lub Związkiem Radzieckim, na Morzu Północnym i Morzu Bałtyckim[14]. Podobne rozmieszczenie U-1 wraz z innymi jednostkami podwodnymi na patrolu bojowym miało miejsce podczas anschlussu Austrii, nieudanej próby zajęcia przez Niemcy Sudetów w maju oraz po układzie monachijskim we wrześniu 1938 roku[14].

Dowódcy U-1 w trakcie służby okrętu[11]
Dowódcy okrętu
Kptlt. Klaus Ewerth 29 czerwca 1935 30 września 1936
Kptlt. Alexander Gelhaar 1 października 1936 2 lutego 1938
(nieznany) 3 lutego 1938 28 października 1938
KrvKpt. Jürgen Deecke 29 października 1938 kwiecień 1940

Mimo znaczących braków ilościowych w liczbie dostępnych okrętów podwodnych, w momencie wybuchu II wojny światowej dowodzący w tym czasie flotą podwodną w randze kommodore'a Karl Dönitz, nie skierował U-1 wraz z innymi jednostkami typów II do operacji przeciw Wielkiej Brytanii i Francji. Na swój pierwszy wojenny patrol bojowy U-1 wypłynął z Kilonii dopiero 15 marca 1940 roku, celem wsparcia – wraz z innymi jednostkami swojego typu – niemieckiej inwazji na Norwegię[15][16]. Patrolował wówczas wody na południowy zachód od Norwegii, jednak nie odniósłszy żadnych sukcesów już 29 marca powrócił do Niemiec, zawijając do Wilhelmshaven[15]. Już 4 kwietnia 1940 roku – ponownie pod dowództwem dwudziestosiedmioletniego Jürgena Deecke – wypłynął na swój drugi patrol bojowy, z którego jednak nigdy nie powrócił[15][16]. Jego zatopienie zostało początkowo przyznane przez Brytyjczyków, należącemu do Royal Navy HMS „Porpoise”, po przeprowadzeniu jednak dalszych analiz, brytyjska Admiralicja uznała że pierwszy okręt podwodny III Rzeszy wpadł na minę[16], na polu minowym nr 7 postawionym przez brytyjskie niszczyciele HMS „Express”, „Esk”, „Icarus” i „Impulsive[17]. Przeprowadzone po odnalezieniu wraku w 2007 roku oględziny jednostki, wykazały całkowicie urwaną rufę okrętu, co potwierdza zniszczenie U-1 przez eksplozję miny[18].

Uwagi

  1. Przeznaczenie tej stali utrzymywane było w ścisłej tajemnicy, co spowodowało znaczne problemy celne na granicach[1].
  2. Dla celów zgodności z traktatem niemiecko-brytyjskim z 1935 roku.

Przypisy

  1. a b c d Eberhard Rőssler: The U-Boat, s. 97-100.
  2. a b Clay Blair: Hitler’s U-Boat War, T. 1, s. 42
  3. a b c d e f g Möller, E., Brack, W.: 'The Encyclopedia of U-Boats, s. 124
  4. a b Eberhard Rőssler: The U-Boat, s. 334.
  5. a b E. Möller, W. Brack: The Encyclopedia of U-Boats, s. 159.
  6. a b c E. Möller, W. Brack: The Encyclopedia of U-Boats, s. 65.
  7. Ulrich Gabler: Submarine design, s. 162.
  8. J.M. Showell: The U-Boat Century, s. 70.
  9. a b J.M. Showell: The U-Boat Century, s. 75.
  10. J.M. Showell: The U-Boat Century, s. 71.
  11. a b R. Busch, H-J. Roll: German U-Boat Commanders, s. 283.
  12. Clay Blair: Hitler’s U-Boat War, T. 1, s. 40
  13. R. Busch, H-J. Roll: German U-Boat Commanders, s. 9.
  14. a b Clay Blair: Hitler’s U-Boat War, T. 1, s. 44-45
  15. a b c Patrols by U-1. uboat.net. [dostęp 2019-09-30].
  16. a b c Clay Blair: Hitler’s U-Boat War, T. 1, s. 156-157
  17. U-1. uboat.net. [dostęp 28 września 2019].
  18. Het wrak van de U-1 (niderl.). wrakkenmuseum.nl. [dostęp 2019-09-30].

Bibliografia

  • Clay Blair: Hitler’s U-Boat War. T. 1: The Hunters, 1939-1942. Nowy Jork: Random House, 1996. ISBN 0-394-58839-8.
  • Rainer Busch, Hans-Joachim Roll: German U-Boat Commanders of World War II. A Biographical Dictionary. Annapolis: Naval Institute Press, 1 kwietnia 1999, s. 32. ISBN 1-55750-186-6.
  • Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact. ABC-CLIO, marzec 2007, seria: Weapons and Warfare. ISBN 1-8510-9563-2.
  • Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats From 1904 to the Present Day. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3.
  • Eberhard Rőssler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9.
  • Jak Mallmann Showell: The U-Boat Century. Annapolis: Naval Institute Press, 2006. ISBN 1-59114-892-8.
  • U-1 (ang.). uboat.net. [dostęp 28 września 2019].