Главная страница

Szablon:Lokomotywa parowa infobox

Tx26-427

Tx26-427 – polski parowóztendrzak wąskotorowy o rozstawie toru 600 mm, zbudowany w 1928 w Pierwszej Fabryce Lokomotyw SA (Fablok) w Chrzanowie. Jedyny zbudowany parowóz typu W2A, zaliczony w 1961 roku do serii PKP Tx26 (wraz z lokomotywami typu W1A). Poprzednio nosił oznaczenia PKP D3-1002, DRG 99 1575 i PKP Tx3-427. Służył do 1975 roku na PKP na różnych kolejach, zachowany jako eksponat w Chabówce,

Historia budowy

Pojedynczy parowóz typu W2A o numerze fabrycznym 179 został zbudowany w 1928 roku w Pierwszej Fabryce Lokomotyw w Chrzanowie (Fablok) na zamówienie Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1927 roku, jako prototyp lokomotywy dla wojskowych kolei polowych, z możliwością pracy na torze o rozstawie 600 lub 750 mm (po przystosowaniu)[1]. Lokomotywa została opracowana w Fabloku z udziałem prof. Antoniego Xiężopolskiego[1]. W konstrukcji częściowo wykorzystano dokumentację wcześniejszych parowozów typów W1A i W3A, wywodzących się z projektu austriackiego[2]. Wykonanie podwozia z silnikami i układem napędowym Fablok zlecił jednak Warszawskiej Spółce Akcyjnej Budowy Parowozów (WSABP), a kotła – zakładom Fitzner-Gamper-Zieleniewski w Sosnowcu[1]. Projekt podobnej lokomotywy wojsko zamówiło także w WSABP (późniejszy Tx28-1272)[3]. Parowóz z Chrzanowa otrzymał wojskowy numer I-III 1002p. Próby wypadły dobrze, ale z nieznanych powodów parowozy nie zostały ostatecznie przejęte przez wojsko, natomiast zakupiło je Ministerstwo Komunikacji dla Polskich Kolei Państwowych[4]. Rozwinięciem konstrukcji były parowozy typu W5A[5].

Służba

Parowóz typu W2A otrzymał na PKP pierwotnie oznaczenie D3-1002 i służył początkowo na Kolei Sierpc - Lubicz, stacjonując w parowozowni Lipno[1]. Po zastąpieniu tej kolei przez linię normalnotorową, w 1938 roku został przesłany na Kolej Jędrzejowską[1]. Podczas II wojny światowej, przejęty przez Niemców, w 1940 został przesłany na Kolej Ostrołęcką, do parowozowni w Myszyńcu (według innej wersji, już w 1938 roku został przesłany do Myszyńca)[1]. W 1940 roku Niemcy przenumerowali go według zasad DRG na 99 1575[1]. W grudniu 1944 roku parowóz miał być ewakuowany na zachód koleją ze stacji Pupy, lecz wobec braku platform normalnotorowych, został uszkodzony granatami i pozostawiony tam[1]. Po wyzwoleniu ponownie przejęty przez PKP, został naprawiony w połowie 1945 roku w Myszyńcu i powrócił do eksploatacji na tej samej kolei[1]. Początkowo jeździł pod oznaczeniem niemieckim, po czym w 1947 został zaliczony według systemu oznaczeń PKP do zbiorczej serii Tx3 i otrzymał oznaczenie Tx3-427[1]. Po zmianie systemu oznaczeń polskich parowozów, w 1961 otrzymał ostateczne oznaczenie Tx26-427 (mimo, że z uwagi na rok produkcji, powinien nosić oznaczenie Tx28)[4]. Z uwagi na niewielki zapas paliwa i wody, pracował na kolei cały czas z pomocniczym tendrem[1]. W dalszym ciągu służył na Kolei Ostrołęckiej do jej zamknięcia w 1973 roku[4]. Został wówczas skierowany do naprawy głównej w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w Nowym Sączu, które jednak zaprzestały w tym okresie remontów parowozów i naprawy nie podjęto. Według niektórych źródeł, w 1974 stacjonował w Białośliwiu, następnie w Witaszycach, a 3 marca 1975 został wycofany z eksploatacji[6]. Parowóz został przekazany wówczas dla Muzeum Kolejnictwa w Warszawie, następnie wypożyczony Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji, gdzie oczekiwał na odbudowę na bocznicy w Biskupinie, będąc w bardzo złym stanie[4]. Dopiero w 1993 roku przekazano go do Skansenu Taboru Kolejowego w Chabówce, gdzie ostatecznie dokonano jego odbudowy do stanu eksponatu i ustawiono na pomniku[1].

Opis

Wąskotorowy tendrzak, o układzie osi D, z silnikami bliźniaczymi na parę nasyconą (Dn2t). Budka maszynisty z drzwiami połówkowymi po bokach oraz drzwiami przejściowymi w tylnej ścianie, umożliwiającymi pracę z pomocniczym tendrem[1]. Parowóz w skrzyniach po bokach kotła przewoził 0,5 t węgla i 1,5 m³ wody[7]. Porównanie fotografii parowozu wskazuje, że w obecnym stanie posiada nieco dłuższe skrzynie wodne, niż oryginalnie[8].

Kocioł płomieniówkowy, z miedzianą skrzynią ogniową (podczas napraw głównych pomiędzy 1953 a 1966 wymienioną na stalową)[1]. Na kotle umieszczony zbieralnik pary i piasecznica. W zbieralniku znajdowała się zaworowa przepustnica pary typu Cara z napędem wewnątrz kotła i labiryntowym osuszaczem pary[1]. Na pokrywie zbieralnika pary zawory bezpieczeństwa typu Pop-Coale[1]. Komin z turbinowym odiskiernikiem Rihoseka. Zasilanie w wodę za pomocą dwóch inżektorów Friedmanna o wydajności 60 l/min[1].

Ostoja belkowa, o grubości belek 60 mm[1]. Odsprężynowanie za pomocą resorów płaskich, z czterema punktami podparcia[1]. Osie: pierwsza i trzecia były sztywne, druga miała przesuw boczny po 5 mm, a czwarta po 10 mm na każdą stronę, przez co parowóz mógł pokonywać łuki o promieniu 30 m[1].

Bliźniacze silniki parowe z suwakami płaskimi, napędzały trzecią oś poprzez jednoprowadnicowe krzyżulce i korbowody[1]. Zastosowano mechanizm parorozdzielczy z jarzmem kulisy systemu Huna i z nawrotnicą dźwigniową[1]. Do smarowania silników służył lubrykator, zamieniony po wojnie na smarotłocznię Friedmanna[1]. Hamulce: parowy i ręczny dźwigniowy, działały na wspólny wał, z którego hamowano pierwsze trzy osie[1]. Parowóz posiadał oświetlenie naftowe, w latach 50./60. zamienione na elektryczne, zasilane z turbozespołu[1].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y B. Pokropiński (2016), Parowozy..., s.27-28
  2. B. Pokropiński (2016), Parowozy..., s.19, 27, 30
  3. B. Pokropiński (2016), Parowozy..., s.165-166
  4. a b c d B. Pokropiński (2000), Muzealne..., s. 46-49.
  5. B. Pokropiński (2016), Parowozy..., s.38
  6. Tomisław Czarnecki, Tx26-427 w serwisie Wciąż pod parą... [dostęp 23-8-2011]
  7. B. Pokropiński (2016), Parowozy..., s.206
  8. Na podstawie fotografii w B. Pokropiński (2016), Parowozy..., s.27-29

Bibliografia

  • Bogdan Pokropiński: Muzealne parowozy wąskotorowe w Polsce (dla toru szerokości 600 i 630 mm). Żnin: Muzeum Ziemi Pałuckiej, 2000. ISBN 83-910219-7-1.
  • Bogdan Pokropiński: Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2016. ISBN 978-83-206-1963-8.

Linki zewnętrzne