Главная страница

Szablon:Miasto zagranica infobox

Miasto w roku 1856
Dwór Brinkhall na wyspie Kakskerta w Turku

Turku (fiń. Turku, szw. Åbo, ros. Турку) – miasto w południowo-zachodniej Finlandii, u ujścia rzeki Aurajoki. Stolica kraju do roku 1812 (oficjalnie od 1809), najstarsze miasto fińskie. Uniwersytet założony w 1640 roku. Obecnie stolica regionu Varsinais-Suomi, do 2009 roku prowincji Finlandia Zachodnia, ważny port (w 2007 obsłużył 3,6 mln pasażerów[1]). Rozwinięty przemysł. W skład zespołu miejskiego wchodzą: Raisio, Kaarina i Naantali. Jest atrakcyjnym turystycznie miejscem. Działa tam także m.in. polski konsulat honorowy. Bardzo silne wpływy kultury szwedzkiej.

Nazwa Turku pochodzi od starosłowiańskiego słowa tǔrgǔ oznaczającego "rynek, targ".

Historia

Tereny dzisiejszego Turku zamieszkane były już w okresie epoki brązu. W VIII-X w. był ważną osadą handlową i stolicą księstwa Varsinais-Suomi. Źródła historyczne wymieniają je w kontekście prób podboju i chrystianizacji kraju przez Eryka IX. W 1154 wysłano tam angielskiego biskupa Henryka, który popadł w konflikt z miejscowym bogatym rolnikiem i został przez niego zabity.

Od początku średniowiecza Turku było stolicą kraju. Było w strefie wpływów szwedzkich. Rozwinęło się wtedy w duże miasto. Wybudowano wiele kościołów romańskich, a w późniejszym czasie gotyckich. W roku 1249 ufundowano klasztor Dominikanów, zaś w 1300 poświęcona została katedra. W Turku powstało biskupstwo obejmujące niemal całą dzisiejszą Finlandię, które niedługo później stało się arcybiskupstwem. W XIV wieku miasto należało do związku miast hanzeatyckich.

Najlepszym dla Turku był wiek XVI. Nie zagrażały mu żadne najazdy i miasto rozwijało się. W latach 1558-1563, gdy księciem Finlandii był Jan III (po fińsku Juhana Herttua), mąż Katarzyny Jagiellonki (Katariina Jagellonica), próbowano oddzielić się od Szwecji. Przez kilka lat Szwedzi oblegali zamek Turunlinna, a po zdobyciu, usunęli z urzędu Jana III. Następne lata dla miasta były znacznie gorsze. Pod koniec XVI. wojny spowolniły rozwój Turku. Poprawa nastąpiła w 1637 roku, kiedy księciem (gubernatorem) został Per Brahe (fiń. Pietari Brahe). Założył szkoły, oraz w 1640 namówił królową Krystynę do ufundowania uniwersytetu (nastąpiło to 26 marca[2]).

W latach 1713-1721, podczas wojny północnej Rosjanie okupowali miasto. W 1809 roku wraz a całą Finlandią miasto przeszło pod panowanie rosyjskie. Finlandia, początkowo, uzyskała pewną autonomię w Imperium Rosyjskim. W 1812 Turku przestało być stolicą Finlandii. Zostały nią Helsinki. W 1827 roku wielki pożar strawił dużą część miasta. Po pożarze budowano, w miejsce dotychczasowej zabudowy drewnianej, klasycystyczne budynki. Pod koniec XIX wieku wybudowano linię kolejową. W 1917 roku Finlandia uzyskała niepodległość. Po II wojnie światowej do miasta przyłączono Naantali, Raisio i Kaarina. Obecnie w mieście rozwija się przemysł stoczniowy, a samo miasto jest ważnym węzłem komunikacji promowej do Szwecji i ośrodkiem akademickim. W okolicy miasta są ośrodki wypoczynkowe. W Naantali park rodzinny Dolina Muminków.

W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Kultury[3].

Zabytki

W sumie w Turku jest ok. 53 zabytków. Najważniejszym zabytkiem w Turku jest zamek, wybudowany u ujścia rzeki Aurajoki w 1280, który był wielokrotnie przebudowywany. Okres jego świetności przypadał na połowę wieku XVI, podczas panowania księcia Jana III Wazy i Katarzyny Jagiellonki. Pod koniec XVI wieku był tam więziony król szwedzki Eryk XIV. W zamku można zwiedzać lochy, sale zamkowe oraz muzeum poświęcone historii Finlandii, a w szczególności historii Turku.

Budynki w centrum miasta pochodzą z XV-XIX wieku. Duża część uległa pożarowi w 1828 roku, lecz nadal można zobaczyć wiele drewnianych domów, nawiązujących do architektury rosyjskiej, kiedy miasto było pod rosyjską okupacją. W jednym z domów znajduje się zabytkowa apteka. W Naantali drewniany budynek teatru letniego wybudowany dla licznie wypoczywających w XIX wieku Rosjan (obecnie we wnętrzu mieści się restauracja). Wiele innych zabytków można spotkać na obrzeżach miasta.

Główne obiekty

  • Zamek z XIII-XIV w. – najstarszy znany zamek w Finlandii, była siedziba gubernatorów i książąt, obecnie muzeum
  • Åbo Akademi – szwedzkojęzyczny uniwersytet z 1640 roku, najstarszy uniwersytet w Finlandii, założony przez Pera (Pietari) Brahe
  • Katedra z 1250 roku
  • Pozostałości średniowiecznego miasta IX-XIV w.

Inne zabytki

  • Muzeum sztuki (Turun taidemuseo), projekt Gustav Nyström z 1904 r.
  • Kaplica Totta z 1540 roku
  • Plac Vanha suurtori
  • Plac targowy
  • Muzeum Katedralne z 1600 roku
  • Muzeum Sibeliusa z 1968 roku
  • Teatr z 1838 roku
  • Dom Qwensela (Qwenselin talo), najstarszy zachowany dom mieszczański z 1694 r.
  • Muzeum Farmacji z 1695 roku
  • Orkiestra Filharmoniczna z 1790 roku
  • Muzeum rzeźbiarza Wäinö Aaltonena (Wäinö Aaltosen museo) z 1967 roku
  • Muzeum rzemieślnicze Luostarinmäki (XIX w.)
  • Muzeum Aboa Vetus, poświęcone średniowiecznej historii Turku, i Ars Nova, muzeum sztuki współczesnej, z 1995 roku
  • Muzeum Przyrodnicze z 1907 roku
  • Muzeum Ett Hem z 1885 roku
  • Kościół Św. Michała (Mikaelinkirkko), neogotycki kościół z 1905 roku
  • Kościół Św. Katarzyny (Pyhän Katariinan kirkko) z 1309 roku
  • Kościół Martinkirkko, funkcjonalistyczny kościół z 1933 r. w dzielnicy Martti
  • Kościół na wyspie Kakskerta z 1450 roku
  • Kościół na wyspie Kuusisto z 1792 roku
  • Kaplica Kankaisten kappeli w Katedrze z 1655 roku
  • Kościół drewniany w Paattinen z 1909 roku
  • Brinkkala z 1820 roku
  • Ratusz (Vanha Raatihuone) z 1830 roku przy Vanha Suurtori
  • Posąg Pera (Pietari) Brahe z 1870 roku
  • Restauracja "Herman" z 1849 roku
  • Obserwatorium Vartiovuori z 1795 roku
  • Ruiny Pałacu Biskupiego z 1315 roku
  • Forum Marinum, muzeum morskie
  • Dworzec Kolejowy (Turun päärautatieasema) z 1940 roku
  • Park Muminków (Muumimaailma) w Naantali z 1970 roku
  • Kultaranta z 1914-1916 roku, letnia rezydencja prezydenta Finlandii
  • Synagoga z 1912 roku

Sport

Miasta partnerskie

  1. Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie pdf-stats
    BŁĄD PRZYPISÓW
  2. Historia uniwersytetu (fin.)
  3. UniaEuropejska.org: Europejskie stolice roku 2011

Linki zewnętrzne

Szablon:Link FA