Главная страница

Tryb łączący w języku francuskim – budowa i użycie trybu łączącego w języku francuskim.

Tryb łączący (le subjonctif) w języku francuskim służy do wyrażania interpretacji faktów przez mówiącego. Występuje wyłącznie w zdaniu złożonym w pozycji zdania podrzędnego[1].

Tworzenie trybu łączącego

Tryb łączący występuje w następujących formach: dwa czasy proste – czas teraźniejszy i przeszły oraz dwa czasy złożone – czas przeszły i czas zaprzeszły. Obecnie używa się tylko formy czasu teraźniejszego i przeszłego złożonego. Pozostałe dwie formy należą wyłącznie do języka literackiego[1].

Czas teraźniejszy trybu łączącego

Aby utworzyć subjonctif w czasie teraźniejszym, do tematu III l. mn. po odcięciu końcówki -ent dodać następujące końcówki:

Singulier Pluriel
-e -ions
-es -iez
-e -ent

Czasownik prendre ma dwa rdzenie do tworzenia subjonctif: prenn- i pren-:

Singulier Pluriel
que je prenne que nous prenions
que tu prennes que vous preniez
qu'il/elle prenne qu'ils/elles prennent

Inne czasowniki tworzące subjonctif nieregularnie[2]:

  • faire: que je fasse
  • savoir: que je sache
  • pouvoir: que je puisse
  • aller: que j`aille (ale: que nous aillions)
  • vouloir: que je veuille (ale: que nous vouillons)
  • valoir: que je vaille (ale: que nous vallions)
  • falloir: qu`il faille

Subjonctif niektórych czasowników nieregularnych (trzeciej grupy koniugacyjnej) tworzą subjonctif z dwóch rdzeni: 1 i 3 osoby liczby mnogiej. Rdzeń z pierwszej osoby l. mn. występuje w 1. i 2. os. liczby mnogiej[3].

Tryb łączący czasowników posiłkowych

Czasownik: être[4]

Singulier Pluriel
que je sois que nous soyons
que tu soies que vous soyez
qu'il/elle soit qu'ils/elles soient

Czasownik avoir[5]

Singulier Pluriel
que je aie que nous ayons
que tu ais que vous ayez
qu'il/elle ait qu'ils/elles aient

Czas przeszły trybu łączącego

Do jego budowy służy czasownik être lub avoir w trybie łączącym i imiesłów bierny czasu przeszłego[6]:

  • travailler → que j`aie travaillé, que nous ayons travaillé

Czas l`imparfait tworzy się od formy passe simple trybu oznajmującego i końcówek: -sse -sses, -t, -ssions, -ssiez, -ssent. W trzeciej osobien liczby pojedynczej czasownik otrzymuje akcent cirkumfleksowy: que je parlassequ`il parlât. Forma ta występuje wyłącznie w starannym języku literackim[6]

Czas zaprzeszły trybu łączącego tworzy się przy pomocy form l`imparfait czasowników être lub avoir oraz imiesłowu biernego czasu przeszłego czasownika. Form tych używa się wyłącznie w starannym języku literackim[7].

  • faire → que j`eusse fait, que nous eussions fait
  • venir → que je fusse venu, que nous fussions venus


Użycie trybu łączącego

Tryb łączący występuje z czasownikami wyrażającymi wolę, życzenie, wątpliwość, zakaz, rozkaz, obawę: vouloir, souhaiter, désirer, ordonner, exiger, demander, aimer mieux, se réjouir, s`étonner, craindre, douter, avoir besoin oraz takich zwrotach jak: il faut, il convient, il est utile, il, est natiuel, il est juste, il est posible, c`est dommage[8]: Il faut, que chacun fasse bien son travailTrzeba by każdy dobrze wykonywał swą pracę, Il est possible, qu`elle vienne chez nous demainMożliwe, że ona jutro do nas przyjdzie. Nous sommes tres heureux qu`il ait réussiJesteśmy niezmiernie szczęśliwi, że mu się udało. Je doute qu'elle achete cette voitureWątpię, czy ona kupi ten samochód.

Form trybu łączącego używa się w języku potocznym, aczkolwiek jest on unikany i jeśli tylko możliwe, używa się prostszych form. Subjonctif użyty w miejscu, gdzie nie jest konieczny, uważany będzie za sztuczny i pretensjonalny. Zdanie Je regrette que je ne connaisse pas leur adresse odbierane jest jako sztuczne, gdyż istnieje prostsza konstrukcja bezokolicznikowa: Je regrette de ne ps connaitre leur adresse. Natomiast jeśli w obu zdaniach podmioty są różne, subjonctif będzie naturalny[9]: Je regrette qu`il ne soit pas venuŻałujję, że nie przyszedł.

Użycie po stopniu najwyższym przymiotnika

W wyrażeniach ze stopniem najwyższym przymiotnika w zdaniu podrzędnym występuje tryb łączęcy: C'est la plus belle fille que je connaisseTo njajpiękniejsza dziewczyna, jaką znam[10].

Użycie trybu łączącego po spójnikach

Trybu łączącego używa się po spójnikach oznaczających[11]:

  • cel: afin que, pour que, pourvu que: La circulation est interdite dans la Vieille Ville pourvu que les gens puissent se promener tranquil;ementRuch kołowy na Starym Mieście jest zakazany aby ludzie mogli się poruszać swobodnie.
  • przyzwolenie: bien que, quoique: Bien qu`il pleuve, nous allons nous promenerMimo że pada, pójdziemy się przejść
  • przypuszczenie lub warunek: à condition que, à supposer que: Je viendrai à condition que le train n'ait pas de retardPrzyjdę pod warunkiem że pociag nie będzie miał spóźnienia.
  • czas: avant que, jusqu`à ce que
  • życzenie: pourvu que: Pourvu qu`il ne lui arrive aucun malheur!Obe nie zdarzyło mu się nic nieszczęśliwego!
  • przyczynę: de crainte, que, de peur que: Elle ne voyage pas de peur qu`elle soit perdueOna nie podróżuje z obawy na to, że sią zgubi.

Użycie alternatywne trybu łączącego

Po czasownikach croire, penser, sembler, supposer[9] w zdaniach twierdzących występuje tryb oznajmujący, w zdaniach pytających i przeczących tryb łączący: Je crois qu`il vientCrois-tu qu`il vienne? podobnie jest w zwrotach être persuadé, être certain que

Przy zwrotach de manière que, de façon que storuje się tryb oznajmujący, jeśli zwroty te wyrażają sprzeciw: Elle me fait la piqure de manière que je ne sente pas la douleur Ona robi mi zastrzyki w mtaki sposób, aby mnie nie bolało. Natomiast jeśli zdanie wyraża cel, używa się trybu łączącego: Elle me fait la piqure de manière que je ne sens pas la douleur Ona robi mi zastrzyki tak, że nie odczuwam bólu[9].

Po wyrażeniach: il est (très, assez) probable, il est vraisemblable występuje tryb oznajmujący, natomiast jeśli prawdopodobieństwo jest małe lub znikome, pojawia się tryb łączący[12]: Il est assez probable, qu`il sait celaJest prawdopodobne, że on to wie Ale Il est peu probable, qu`il sache celaJest mało prawdopodobne, że on to wie.

Użycie trybu łączącego bez zdania nadrzędnego

Tryb łączący użyty w trzeciej osobie liczby pojedynczej lub mnogiej ma wartość trybu rozkazującego dla tych osób[7]: Muriel a mal à la tête. Qu`elle prenne de l`aspirine!Muriel boli głowa. Niech weźmie aspirynę!

Tryb łączący spotyka się także w różnych wyrażeniach, niekoniecznie poprzedzonych spójnikiem que[7]: Vive la République!Niech żyje Republika! , Sauve qui peutRatuj się, kto może, Que le meilleur gagneniech wygra lepszy, Soit!Niech się spełni! (toast)

soit

Soit jest formą subjonctive czasownika êter. Słowa tego używa się m. in. w matematyce[13]: Soit un triangle quelconque...Dany jest dowolny trójkąt

Inne wyrażenia z soit[14]:

  • Quel riche qu'il soitChoćby był nie wiem jak bogaty
  • Quelqu1il soit → Jakikolwiek jest
  • Qui que ce soit → ktokolwiek bądź
  • Quoi que ce soit → cokolwiek bądź
  • Soit l`un ou soit l`autre → albo jedno albo drugie

Bibliografia

  • Ludomir Przestaszewski: Gramatyka języka francuskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2001. ISBN 83-214-1239-4.
  • Krystyna Stawińska: Repetytorium z gramatyki języka francuskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1996. ISBN 83-214-1204-1.
  • Maia Gregoire: Grammaire Progressive du Francais. Paryż: CLE International, 1995. ISBN 978-2-09-038115-3.
  • Y Delatour: Nouvelle Grammaire du Francais. Paryż: Hachette, 1991. ISBN 2-01-155271-0.
  • Josette Rey-Debove: Dictionaire du Francais. Paryż: Le Robert et CLE International, 1999. ISBN 978-2-09-033999-4.