Главная страница

Typ Sleipner
Ilustracja
KNM "Æger" przed wojną[a]
Kraj budowy  Norwegia
Użytkownicy Flag of Norway, state.svg Norwegia (6)
War Ensign of Germany (1938–1945).svg marynarka Niemiec (4)
Stocznia Główna Stocznia Marynarki, Horten (5)
Stocznia Mechaniczna, Fredrikstad (1)
Wejście do służby 1937
Wycofanie 1959
Zbudowane okręty 6
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 597 t standard
708 t pełna
Długość 74,3 m
Szerokość 7,75 m
Zanurzenie 2,1 m
Napęd 2 turbiny parowe De Laval o mocy łącznej 12.500 KM, 3 kotły parowe Yarrow, 2 śruby
Prędkość 32 w (maks.)
30 w (projektowa)
Zasięg 3500 Mm przy 15 w
Załoga 75
Uzbrojenie 3 działa 100 mm L/40 (3xI)
1 działko plot 40 mm
2 wkm 12,7 mm
2 wyrzutnie torped 533 mm (1xII)
2 mbg, bg (stan początkowy, szczegóły w tekście)

Torpedowce typu Sleipner – seria norweskich okrętów z okresu przed II wojną światową, służących do lat 50. XX w. Oryginalnie klasyfikowane jako niszczyciele, w rzeczywistości odpowiadały torpedowcom. Po wojnie klasyfikowane jako fregaty.

Historia

Po zakończeniu I wojny światowej, w której Norwegia pozostawała neutralna, niewielka norweska marynarka wojenna przez dłuższy czas z przyczyn finansowych i politycznych nie zamawiała dalszych okrętów. Dopiero na początku lat 30. zdecydowano zbudować nowe niszczyciele, po prawie 30-letniej przerwie od skonstruowania poprzednich niszczycieli typu Draug, które pochodziły z początku XX wieku i były już całkowicie przestarzałe. Zdecydowano zbudować jak najmniejsze, a przez to najtańsze okręty, zachowując możliwie silne uzbrojenie[1]. Dlatego typ Sleipner, chociaż klasyfikowany jako niszczyciel, faktycznie odpowiadał wielkością i charakterystykami nowo budowanym na świecie torpedowcom i tak jest określany w części literatury[1][2]. Mimo przerwy w projektowaniu nowych okrętów, Norwegowie zdołali samodzielnie zaprojektować dość udane i oryginalne okręty, aczkolwiek ich możliwości bojowe były limitowane ich wielkością. Dla zmniejszenia masy kadłuba i siłowni zastosowano kadłub o podłużnym układzie wiązań, bez podwójnego dnia oraz kotłownię o wyższym ciśnieniu pary[1].

Po zamówieniu i zbudowaniu pierwszych trzech okrętów, dalsze zamówiono według zmodyfikowanego projektu, znanego też jako typ Odin. Były one niewiele większe (wyporność 632/719 t, długość ok. 76 m), a uzbrojenie główne zredukowano z trzech do dwóch dział 100 mm dla odciążenia[1]. Okręty otrzymały w większości nazwy postaci z mitologii nordyckiej (Sleipnir, Ägir, Odyn, Thor, Baldur).

Okręty

Nazwa   Położenie stępki Wodowanie Wejście do służby
Sleipner 1933, Horten 07. 05. 1936 1937
Æger 1934, Horten 25. 08. 1936 1938
Gyller 1936, Horten 07. 08. 1938 01. 08. 1939[3]
Odin 1938, Horten 17. 01. 1939 listopad 1939
Tor 1938, Fredrikstad 07. 09. 1939 13. 06. 1940 (Niemcy)
Balder 1938, Horten 11. 10. 1939 26. 06. 1940 (Niemcy)
Główne źródło[1]

Opis

Okręty miały typową architekturę dla torpedowców tego okresu. Kadłub miał podniesiony pokład dziobowy na niecałej 1/3 długości, o lekkim wzniosie i mało nachylonej dziobnicy. Na pokładzie dziobowym znajdowało się działo 100 mm i niewielkich rozmiarów nadbudówka z pomostem nawigacyjnym i bojowym i masztem za nią. Za uskokiem pokładu ciągnęła się przez całe śródokręcie wąska i niska nadbudówka, na której były umieszczone, w kolejności: szeroki, pojedynczy komin z kołpakiem, dwuwyrzutniowy aparat torpedowy, niski maszt rufowy, działko plot 40 mm i drugie działo 100 mm. Trzecie działo artylerii głównej znajdowało się poniżej drugiego działa, na pokładzie rufowym. Za działem był jeszcze dość długi wolny pokład rufowy, a kadłub kończył się łamaną pawężą.

Pierwotne uzbrojenie artyleryjskie stanowiły trzy pojedyncze armaty morskie kalibru 100 mm Bofors, o długości lufy L/40 (40 kalibrów), osłonięte płytkimi maskami przeciwodłamkowymi. "Odin" i okręty jego podtypu posiadały tylko dwa działa, bez działa nr 2[1][2]. Uzbrojenie przeciwlotnicze stanowiło pojedyncze działko automatyczne Bofors 40 mm (na "Odin" - działko 20 mm), a na "Sleipner" i "Aeger" dodatkowo 2 wkm 12,7 mm Colt[4]. Uzbrojenie torpedowe było słabe i stanowiły je dwie wyrzutnie torped 533 mm w jednym dwururowym aparacie (jedynie na "Gyller" - cztery wyrzutnie w dwóch aparatach)[4]. Uzbrojenie przeciw okrętom podwodnym stanowiły 4 zrzutnie bomb głębinowych i, według niektórych źródeł, 2 miotacze bomb głębinowych[4]. Później uzbrojenie okrętów było modyfikowane w sposób opisany poniżej.

Służba w skrócie

W chwili wybuchu II wojny światowej w służbie znajdowały się tylko pierwsze trzy jednostki: "Sleipner", "Aeger", "Gyller", do których dołączył "Odin". Brały one udział w patrolowaniu norweskich wód terytorialnych, eskortowaniu statków stron walczących utrzymujących handel z Norwegią oraz w strzeżeniu neutralności. M.in. "Odin" eskortował na wodach norweskich 2 października 1939 polskie statki "Robur IV", "Kromań", "Wilno", "Chorzów" i "Narocz" przedzierające się z Göteborga do Wielkiej Brytanii[4]. Dwa pozostałe torpedowce zwodowano we wrześniu i październiku 1939, lecz w chwili niemieckiego ataku na Norwegię pozostawały w stoczniach i były nieuzbrojone i niewyposażone. "Sleipner" i "Aeger" tworzyły 2. Dywizjon Niszczycieli, a "Gyller" i "Odin" - 3. Dywizjon[4].

Wrak "Ægera"
KNM "Sleipner" podczas II w.św.

Podczas niemieckiego ataku 9 kwietnia 1940 okręty były rozrzucone po poszczególnych portach: "Sleipner" w Kristiansund, "Aeger" w Stavanger, "Gyller" w Kristiansand i "Odin" w pobliskim Marvika. Tego dnia "Aeger" zatrzymał pod Stavangerem niemiecki statek "Roda" (6780 BRT), wiozący ciężką broń dla niemieckich spadochroniarzy. Ostrzelany statek wszedł na skały i zatonął[4]. Wkrótce potem "Aeger" jednak został zbombardowany przez niemiecki samolot i wyrzucił się na brzeg wysepki Hundvåg pod Stavangerem (8 zabitych). Jeszcze podczas kampanii Niemcy zdjęli z niego uzbrojenie. Wrak został pocięty w 1948[4].

"Sleipner" od 11 kwietnia walczył z niemieckimi samolotami pod Kristiansundem, zestrzeliwując prawdopodobnie 4 samoloty. Szczególnie intensywnie był atakowany 25 kwietnia, doznając drobnych uszkodzeń od odłamków bomb[4]. 27 kwietnia, jako jeden z niewielu norweskich okrętów, "Sleipner" dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie następnie wszedł w skład emigracyjnej marynarki Norwegii. Podczas remontu w maju-czerwcu 1940 jego trzy działa 100 mm zamieniono na dwa brytyjskie działa uniwersalne 102 mm Mk V, odciążając przy tym okręt. Otrzymał także następnie 2 lub 3 działka plot 20 mm. Ze znakiem taktycznym H48 służył jako okręt obrony przeciwlotniczej w Rosyth, a następnie od kwietnia 1941 do lutego 1944 służył do eskorty konwojów przybrzeżnych, łącznie eskortując ich 156 w ciągu 404 dni w morzu. Z powodu wyeksploatowania i przejęcia innych okrętów od Brytyjczyków, 27 lutego 1944 został odstawiony do rezerwy[4].

Podczas niemieckiego ataku, "Gyller" zatopił artylerią pod Kristiansandem niemiecki statek handlowy "Seattle" (7369 BRT), lecz po kapitulacji sił norweskich, wraz z "Odinem" został zdobyty przez Niemców. Nieukończony "Balder" został zdobyty w Horten, a "Tor" został przez Norwegów samozatopiony w Fredrikstadzie, lecz 16 kwietnia został podniesiony przez Niemców i oba zostały przez nich ukończone[4].

"Gyller" i "Odin" weszły 11 kwietnia 1940 do niemieckiej służby jako "Löwe" i "Panther", "Tor" - 13 czerwca 1940 jako "Tiger", a "Baldur" 26 czerwca 1940 jako "Leopard". Utworzyły one 7. Flotyllę Torpedowców i były używane do zadań eskortowych w Skagerraku i Kattegacie. Od grudnia 1940 wycofano je do zadań pomocniczych - jako poławiacze torped ćwiczebnych 27. Flotylli Okrętów Podwodnych w Gdyni. Okręty zmodyfikowano, usuwając działo 100 mm nr 2, a później także nr 1 (w latach 1941-42), wyrzutnie torped i montując 3 działka przeciwlotnicze 20 mm (jeden dwuwyrzutniowy aparat torpedowy zachował tylko "Löwe", który od początku jako jedyny miał dwa aparaty torpedowe)[4]. Przystosowano je także do stawiania 24 min. Służyły na Bałtyku do maja 1945, uczestnicząc pod koniec wojny w ewakuacji niemieckiej ludności na zachód. "Löwe" eskortował 30 stycznia 1945 statek "Wilhelm Gustloff", a po jego zatopieniu przez okręt podwodny S-13, bezskutecznie próbował atakować okręt podwodny i uratował 252 rozbitków ze statku[4]. W chwili zakończenia wojny okręty znajdowały się w Niemczech i Danii, po czym, wraz ze "Sleipnerem", powróciły do Norwegii.

KNM "Gyller" jako fregata w 1953

19 września 1946 nadano okrętom numery taktyczne od L01 do L05 (w kolejności: "Sleipner", "Gyller", "Odin", "Tor", Balder"), a w latach 1952-54 numery NATO: F300 - F304. W 1948 okręty zmodernizowano i przeklasyfikowano na fregaty, przezbrajając je w trzy działa plot 76 mm, 2 działka plot 40 mm, 2 wkm 12,7 mm i 4 zrzutnie bomb głębinowych, bez uzbrojenia torpedowego[4]. Nie były już intensywnie używane z uwagi na zużycie mechanizmów. Wycofano je w 1959, po czym złomowano[4].

Uwagi

  1. W źródle R. Kaczmarek, Norweskie... zdjęcie to jest opisane jako "Sleipner" podczas prób odbiorczych.
  1. a b c d e f A. Daszjan: Korabli...
  2. a b Roger Chesneau (red.): Conway's All the World's Fighting Ships 1922-1946, London, 1992, ISBN 0-85177-146-7, s. 379-380
  3. M.J. Whitley, Zerstörer im Zweiten Welkrieg, Stuttgart, 1997, ISBN 3-613-01426-2, s.220-221
  4. a b c d e f g h i j k l m n R. Kaczmarek: Norweskie...

Bibliografia

  • (ros.) A.W. Daszjan: Korabli Wtoroj mirowoj wojny – WMS Polszy i stran Skandinawii (Danii, Norwiegii, Szwiecyi i Finlandii) (Корабли Второй мировой войны – ВМС Польши и стран Скандинавии (Дании, Норвегии, Швеции и Финляндии)), Morskaja Kollekcja nr 3/2005
  • Rafał Kaczmarek: Norweskie niszczyciele typu "Sleipner" w: Okręty Wojenne nr 12 (1994 r.), s.52-57

Zobacz też