Главная страница

Taszkient
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa niszczyciel
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia OTO, Livorno
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 11 stycznia 1937
Wodowanie 28 grudnia 1937
 MW ZSRR
Nazwa Taszkient
Wejście do służby 6 maja 1939
Los okrętu zatopiony 2 lipca 1942
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 2840 t standardowa
4163 t pełna
Długość 139,7 m
Szerokość 13,7 m
Zanurzenie 4,2 m
Napęd
2 turbiny parowe o mocy 110 000 KM, 4 kotły parowe, 2 śruby
Prędkość 42,7 węzłów
Zasięg 5030 Mm przy prędkości 20 w
Uzbrojenie
6 dział 130 mm (3×II)
6 dział 45 mm plot (6×I),
6 wkm 12,7 mm plot,
9 wt 533 mm (3×III)
– stan na 1940
Załoga 250 ludzi

Taszkient (ros. Ташкент) – radziecki wielki niszczyciel z okresu II wojny światowej (klasyfikowany jako lider), zbudowany we Włoszech. Brał udział w II wojnie światowej, w walkach na Morzu Czarnym, gdzie został zatopiony przez lotnictwo 2 lipca 1942. Pozostał jedynym okrętem swojego typu.

Historia

Popularnością w ZSRR w okresie międzywojennym cieszyła się koncepcja budowy wielkich niszczycieli – tzw. liderów (przewodników flotylli), które były większe i silniej uzbrojone od zwykłych jednostek tej klasy i miały służyć do wsparcia własnych niszczycieli, walki z niszczycielami przeciwnika, a także wypełniania samodzielnych zadań, jak rozpoznanie i stawianie min. Nacisk kładziono także na ich wysoką prędkość. Ponieważ radziecki przemysł miał wówczas małe doświadczenie w konstruowaniu nowoczesnych okrętów i pierwsze wielkie niszczyciele skonstruowane w ZSRR nie były udane (typu Leningrad – projektów 1 i 38), zdecydowano zlecić zaprojektowanie odpowiedniego typu za granicą[1]. Z powodu częściowej izolacji komunistycznego ZSRR na świecie, wybór był ograniczony, lecz przez to nawiązano w latach 30. bliskie związki z przemysłem stoczniowym faszystowskich Włoch, które miały wtedy czwartą co do wielkości marynarkę świata (na równi z francuską). Strona radziecka rozpisała konkurs dla stoczni włoskich na projekt lidera, w którym zwyciężył projekt stoczni Odero-Terni-Orlando (OTO) w Livorno[1]. Umowę podpisano 9 września 1935[2]. Projekt okrętu przedstawiono w lutym 1936, po czym dopracowywano dalej szczegóły[2].

Stępkę pod budowę niszczyciela położono w Livorno 11 stycznia 1937[2]. Już 28 grudnia 1937 miało miejsce wodowanie kadłuba, a 11 marca 1938 odbyły się próby prędkości okrętu[3]. Przy mocy szczytowej 138 000 KM, osiągnął on prędkość aż 44,6 węzła (po przeliczeniu)[3]. 19 kwietnia 1939 okręt przejęła strona radziecka[3]. Nie posiadał on jeszcze wówczas uzbrojenia, które miał zapewnić zamawiający, lecz prace nad nowo projektowanymi wieżami dział 130 mm B-2ŁM przeciągały się. Okręt następnie skierowano na Morze Czarne, do Odessy, gdzie został tymczasowo uzbrojony w trzy pojedyncze armaty 130 mm. Etatowe uzbrojenie w postaci 6 dział 130 mm otrzymał tuż przed wybuchem wojny z Niemcami, w czerwcu 1941, podczas remontu w Nikołajewie.

Służba

Oficjalnie „Taszkient” został przyjęty do służby 6 maja 1939, a dopiero 22 października 1939 został włączony w skład Floty Czarnomorskiej[3]. Okręt malowany był w stoczniowy kolor jasnobłękitny, stąd nazywany był niekiedy „błękitnym krążownikiem”. Przed wojną bywał wykorzystywany do celów reprezentacyjnych, wykonując rejsy z Józefem Stalinem na pokładzie[3]. Między lutym a czerwcem 1941 montowano na nim w Nikołajewie przewidziane projektem uzbrojenie i prowadzono jego próby.

W chwili ataku Niemiec na ZSRR (22 czerwca 1941), okręt znajdował się w doku w Nikołajewie. Skierowano go następnie do głównej bazy radzieckiej – Sewastopola. Został okrętem flagowym 2. Dywizjonu Niszczycieli, w składzie Oddziału Sił Lekkich[4]. 19 sierpnia 1941 okręty 2. Dywizjonu przeprowadziły akcję przeciw żegludze rumuńskiej u ujścia Dunaju, lecz bez rezultatów („Taszkient”, „Bodryj”, „Biezupriecznyj” i „Biesposzczadnyj”)[4]. Ostrzelano jedynie zajęte przez nieprzyjaciela wsie w pobliżu Odessy (wystrzelono 450 pocisków, z tego „Taszkient” 127)[4]. Od 29 sierpnia „Taszkient” z innymi okrętami ostrzeliwał wojska nieprzyjaciela oblegające Odessę, ogniem korygowanym przez obserwatorów na lądzie – według raportów zniszczył 29 i 30 sierpnia trzy baterie artylerii[4]. 30 sierpnia „Taszkient” został jednak uszkodzony w ataku lotniczym przez bliskie wybuchy dwóch bomb, które wybiły dziurę w burcie w części rufowej (zginęło 2 marynarzy, 7 rannych)[5]. Po prowizorycznej naprawie w Odessie, został odesłany pod eskortą niszczyciela „Smyszlionnyj” i 4 kutrów z małą prędkością do Sewastopola[6].

Od 1 września do 31 października 1941 okręt był remontowany w doku w Sewastopolu; zainstalowano też przy tym wieżę z dwoma działami przeciwlotniczymi 76 mm na rufie[6]. Dowódca „Taszkienta” W. Jeroszenko w tym czasie dowodził niszczycielem „Frunze”, który jednak został 21 września zatopiony przez lotnictwo[6]. Po 1 listopada, z uwagi na postępy wojsk niemieckich, „Taszkient” został ewakuowany wraz z głównymi siłami Floty do Poti, następnie do Batumi[6]. 21 listopada ostrzeliwał wojska niemieckie pod Sewastopolem (145 pocisków), po czym dostarczył tam zaopatrzenie i ewakuował rannych i część mieszkańców, powracając do Batumi[6]. W dniach 25–29 listopada „Taszkient” eskortował konwój statków radzieckich (w tym lodołamacz „Mikojan”) w kierunku Bosforu, odnosząc przy tym uszkodzenia kadłuba na skutek silnego sztormu (usunięte do 15 grudnia)[6].

Od 22 do 27 grudnia „Taszkient” ostrzeliwał pozycje niemieckie pod Sewastopolem, wystrzeliwując łącznie 1037 pocisków[7]. Po uzupełnieniu zapasów w Poti, ponownie „Taszkient” 29 grudnia wyszedł na ostrzał celów pod Sewastopolem, jako eskorta pancernika „Pariżskaja Kommuna[8]. 1 stycznia 1942 „Taszkient” eskortował statki „Abchazija” i „Biełostok” z posiłkami 386. Dywizji Strzelców do Sewastopola (z krążownikiem „Mołotow” i niszczycielem „Smyszlionnyj”)[8]. Ostrzeliwał też przy tym pozycje niemieckie. Do 12 stycznia jeszcze kilkakrotnie ostrzeliwał cele pod Sewastopolem. 6 stycznia miał dostarczyć uzupełnienia dla desantu wysadzonego w Eupatorii, lecz nie wykonał tego z uwagi na ostrzał z brzegu[8]. 15 stycznia „Taszkient” eskortował statki „Czechow” i „Lwow” do Noworosyjska, po czym powrócił 30 stycznia w eskorcie transportowca „Piestiel” z posiłkami, ostrzeliwując pozycje niemieckie następnego dnia[8]. 1 lutego ponownie odpłynął do Noworosyjska, skąd powrócił 3 lutego w eskorcie statku „Biełostok”, sam też przewożąc 914 ludzi[8]. 4 lutego ostrzeliwał wojska niemieckie pod Teodozją (z liderem „Charkow”), po czym udał się na remont maszyn do Noworosyjska (trwający do 25 lutego)[8]. 26-28 lutego ponownie ostrzeliwał miejscowości pod Teodozją (ogniem niekorygowanym), z pancernikiem „Pariżskaja Kommuna” i niszczycielami „Bojkij” i „Bditielnyj”[8]. Ponownie „Taszkient” ostrzeliwał tam cele 12, 14 i 21-22 marca, osłaniał też w tym czasie krążownik „Mołotow” i „Pariżską Kommunę”[8]. 1 kwietnia 1942 przetransportował z Noworosyjska do Sewastopola szefa sztabu Floty Czarnomorskiej kadm. Jelisiejewa i zastępcę dowódcy Floty ds. politycznych N. Kułakowa[8]. 2-3 kwietnia w dalszym ciągu ostrzeliwał rejon Teodozji. 12-14 maja osłaniał tam odwrót radziecki[9]. W drugiej połowie maja i w czerwcu „Taszkient” dostarczał posiłki i zaopatrzenie dla Sewastopola (w maju 2535 ludzi i 251 t amuncji) i ewakuował ok. 1000 rannych i mieszkańców oraz złoto z banku[9]. Eskortował tam też statki „Gruzja” 28 maja i „Abchazija” 2 czerwca[9]. Prowadził przym tym ostrzał pozycji nieprzyjaciela. 18 czerwca „Taszkient” osłaniał do Noworosyjska uszkodzony przez lotnictwo lider „Charkow”[9].

24 i 26 czerwca 1942 „Taszkient”, jako ostatni duży okręt nawodny, przedarł się do Sewastopola z posiłkami, ewakuując także ludność, rannych i obraz „Panorama Obrony Sewastopola 1854-1855”[9]. W rejsie powrotnym, z ok. 2300 ludźmi, podlegał aż 86 atakom lotniczym[9]. Na skutek bliskich wybuchów bomb doznał poważnych uszkodzeń i nabrał ok. 1000 ton wody, głównie w części dziobowej. Zginęło 3 członków załogi i ok. 56 ewakuowanych osób[9]. Holowany przez niszczyciel „Bditielnyj”, zdołał dojść do Noworosyjska, z ok. 2000 tonami wody w kadłubie[10]. Okręt otrzymał tytuł gwardyjskiego, a dowódca – Order Lenina[10]. Po awaryjnym remoncie i założeniu plastra, 2 lipca „Taszkient” miał przejść do Poti. Jednakże tego dnia, podczas niemieckiego ciężkiego nalotu na Noworosyjsk, przeprowadzonego przez dywizjony KG.76 i KG.100 samolotami Junkers Ju 88, został zatopiony na płytkiej wodzie dwoma bezpośrednimi trafieniami bombami[10]. Zginęło 76 członków załogi, rannych zostało 77. Z powodu postępu wojsk niemieckich, zrezygnowano z podniesienia okrętu, jedynie zdjęto z niego wieże artylerii (wraz z wieżą dział przeciwlotniczych 76 mm), które zostały później zamontowane na niszczycielu „Ogniewoj”[10]. Wrak został wydobyty i złomowany po wojnie[10].

  1. a b Glock 2009 ↓, s. 37.
  2. a b c Glock 2009 ↓, s. 38.
  3. a b c d e Glock 2009 ↓, s. 41.
  4. a b c d Glock 2009 ↓, s. 42.
  5. Glock 2009 ↓, s. 42–43.
  6. a b c d e f Glock 2009 ↓, s. 43.
  7. Glock 2009 ↓, s. 43–44.
  8. a b c d e f g h i Glock 2009 ↓, s. 44.
  9. a b c d e f g Glock 2009 ↓, s. 45.
  10. a b c d e Glock 2009 ↓, s. 46.

Bibliografia

  • Michał Glock. „Błękitny krążownik”. Przewodnik flotylli niszczycieli Taszkient. „Morze, Statki i Okręty”. Marzec 2009, 2009.