Главная страница

Aktualnie na stronie głównej

Jones diagram for esperanto.png

Wymowa w języku esperanto – sposób artykulacji poszczególnych dźwięków, a także wyrazów i zdań w języku esperanto. W jej skład wchodzi również prozodia, czyli zbiór takich cech jak akcent, intonacja oraz iloczas występujących w języku esperanto. Wymowa w języku esperanto jest zazwyczaj opisywana w ogólnych zarysach, a mówiącemu pozostawia się szeroką możliwość interpretacji i odstępstw, zwłaszcza przy wymowie poszczególnych dźwięków. W języku esperanto zaleca się unikać takich zjawisk fonologicznych jak sandhi czy asymilacja, choć niektóre są akceptowane. Najczęściej pojawiają się one wskutek interferencji języka ojczystego mówiących. Tymczasem za wzorcową uznaje się wymowę nieobciążoną wpływami mowy ojczystej esperantystów. Na szesnaście reguł, które podane są w Fundamento de Esperanto Ludwika Zamenhofa, dzieła, które ściśle określa zasady gramatyczne języka esperanto, jedynie punkt dziewiąty i dziesiąty dotyczą zjawisk prozodycznych w języku esperanto. Pozostałe zasady wypracowały ponad stuletnie używanie języka i wykształcenia się uzusu językowego oraz zalecenia Akademii Esperanto. Czytaj więcej…


Archiwum ekspozycji dobrych artykułów

Archiwum artykułów, które zostały umieszczone na stronie głównej w rubryce dobry artykuł.

2008: sierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2009: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2010: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2011: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2012: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2013: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2014: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2015: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2016: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2017: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2018: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2019: styczeńlutymarzeckwiecieńmajczerwieclipiecsierpieńwrzesieńpaździerniklistopadgrudzień
2020: styczeńluty


Uwaga

Ta lista nie jest równoważna aktualnej liście dobrych artykułów. Rubryka wystartowała, kiedy część dobrych artykułów już wcześniej eksponowana była w rubryce {{Czy wiesz}}. Nowe dobre artykuły dodawane są do kolejki, a w przypadku braku nowych DA artykuły do ekspozycji będą dobierane spośród tych, które uzyskały miano DA przed powstaniem tej rubryki.

1 kwietnia

Jenova Chen - 2007.jpg

Jenova Chen – urodzony w Chinach projektant gier komputerowych, który stara się tworzyć gry komputerowe wywołujące uniwersalne uczucia, nie przywiązane do konkretnych kultur. Jego gry wzbudzają różne reakcje, a nie tylko podekscytowanie i strach. Stwierdził, że gry komputerowe mogłyby stać się dojrzałym medium na miarę filmów poprzez dostarczanie graczom wyrafinowanych doznań. Współautor opublikowanej w 2005 roku gry pt. Cloud. Po ukończeniu studiów założył razem z Kellee Santiago firmę Thatgamecompany i podpisał kontrakt z Sony Computer Entertainment na opracowanie trzech gier. W ramach tego kontraktu ukazały się: Flow, Flower oraz Podróż.

2 kwietnia

Vinho Verde and bottle.jpg

Vinho verdeportugalskie wino oraz region winiarski, w którym jest produkowane. Dosłownie w języku portugalskim znaczy „zielone wino” i odnosi się do młodości i świeżości wina produkowanego z gron zbieranych przed osiągnięciem pełnej dojrzałości, a nie dotyczy jego koloru. Określenie pojawiło się po raz pierwszy w epoce renesansu. W ramach apelacji produkuje się wino czerwone, białe i na niewielką skalę różowe. Większość z tych win należy pić póki są świeże. Niezależnie, czy białe, czy czerwone, po nalaniu tworzy na powierzchni lekką musującą pianę, wytworzoną przez dwutlenek węgla pochodzący z fermentacji w butelce. Towarzyszy potrawom typowym dla regionu Minho: caldo verde (zupa z kapusty, ziemniaków, czosnku, cebuli i oliwy z oliwek) czy caldeira a fragateira (portugalski odpowiednik prowansalskiej bouillabaisse).

3 kwietnia

Hyman Rickover 1955.jpg

Hyman Rickover – urodzony na terenie Polski inżynier pochodzenia żydowskiego i admirał marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych, określany mianem „ojca atomowej marynarki wojennej”. W szóstym roku życia wyemigrował wraz z matką i siostrą do do Nowego Jorku, gdzie już znajdował się jego ojciec. Po z trudnością zdanych egzaminach wstępnych w 1918 roku wstąpił do akademii marynarki wojennej. W 1927 roku podjął studia inżynierskie w akademii marynarki w Annapolis oraz na uniwersytecie Columbia z zakresu inżynierii elektrycznej. Początkowo uczestniczył w programie "Manhattan". Kierowana przez niego Naval Reactors Branch doprowadziła do skonstruowania wszystkich reaktorów napędowych amerykańskiej marynarki wojennej. Po sześćdziesięciu trzech latach aktywnej służby odszedł w stan spoczynku w 1982 roku. Jego imieniem nazwano okręt podwodny USS Hyman G. Rickover (SSN-709).

4 kwietnia

Carcharinus galapagensis 1.jpg

Żarłacz galapagoskirekin uważany za niebezpieczny dla ludzi z uwagi na jego ciekawość i agresywność, dlatego też odradza się nurkowania w miejscach jego występowania. Pływa najczęściej w dużych grupach i potrafi podpłynąć bardzo blisko ludzi, okazując szczególne zainteresowanie rękom i płetwom nurków. Nawet niezagrożony potrafi zaatakować. Jest bardzo odporny na typowe techniki odstraszania. Odegnane osobniki szybko wracają jeszcze bardziej podniecone. Użycie harpuna lub broni palnej może spowodować grupowy szał, z uwagi na obecną w wodzie krew zranionego osobnika. W 1839 roku, u wybrzeży Wysp Świętego Piotra i Pawła, Robert FitzRoy był świadkiem grupowego ataku żarłaczy na wyciągane z wody złowione ryby. Pomimo uderzeń wiosłami i hakami, niewzruszone rekiny w przeciągu chwili pożarły ponad połowę jednorazowego połowu. W 2008 roku żarłacze galapagoskie dwukrotnie zaatakowały ludzi. Pierwszy atak miał miejsce na Bermudach, a drugi (śmiertelny) w wodach Wysp Dziewiczych.

5 kwietnia

Castor fiber vistulanus2.jpg

Bóbr europejskigatunek ziemnowodnego gryzonia z rodziny bobrowatych (Castoridae). Jest największym gryzoniem Eurazji – masa ciała dorosłego osobnika dochodzi do 29 kg, a długość ciała do 110 cm. Jest zwierzęciem silnie terytorialnym, rodzinnym i zasadniczo monogamicznym. Wiedzie nocny tryb życia. Posiada szereg cech morfologicznych, które ułatwiają mu prowadzenie ziemnowodnego trybu życia – może przebywać pod wodą bez przerwy nawet do 15 minut. Bóbr należy do nielicznego grona gatunków, które potrafią przystosować środowisko do własnych potrzeb. Dzięki wyjątkowo silnym siekaczom bobry potrafią ściąć bardzo grube drzewa, o średnicy nawet do 1 metra. Do najbardziej charakterystycznych śladów funkcjonowania bobrów w środowisku należą budowane tamy i żeremia. Bóbr europejski podlega ochronie na podstawie dwóch aktów prawnych: Konwencji Berneńskiej oraz Dyrektywy Siedliskowej. W Polsce jest gatunkiem częściowo chronionym.

6 kwietnia

VietnamMural.jpg

Wojna wietnamska – działania militarne na Półwyspie Indochińskim w latach 19571975. W konflikt zaangażowane były: z jednej strony komunistyczny Wietnam Północny (wspierany przez Związek Radziecki oraz Chiny) i kontrolowane organizacje komunistyczne w Wietnamie Południowym, Laosie i Kambodży, a z drugiej strony Wietnam Południowy wraz z międzynarodową koalicją obejmującą Stany Zjednoczone i ich sojuszników. Głośnym echem na świecie odbiła się masakra wioski Mỹ Lai w południowym Wietnamie. Po roku 1969 USA rozpoczęły proces stopniowego wycofywania swoich oddziałów. Rokowania USA z rządem Wietnamu Północnego zostały zakończone podpisaniem układów pokojowych w styczniu 1973 roku. W ciągu kolejnych kilkunastu miesięcy względnego spokoju Wietnam Północny prowadził przygotowania do ostatecznej ofensywy. W tym samym czasie Stany Zjednoczone ograniczyły wydatki na zaopatrzenie dla armii Wietnamu Południowego. W marcu 1975 rozpoczął się ostateczny atak armii północnowietnamskiej. 30 kwietnia praktycznie bez walk padł Sajgon i Wietnam Południowy przestał istnieć.

7 kwietnia

E9427-Wattamolla-raspberry-bushes.jpg

WWOOF – swobodna sieć organizacji krajowych łącząca gospodarstwa organiczne i pracujących na nich wolontariuszy. Skrót pochodzi od jej nazw w języku angielskim: World Wide Opportunities on Organic Farms lub Willing Workers on Organic Farms. Powstała w Wielkiej Brytanii w 1971 roku. Do WWOOF należy około 6000 gospodarstw w 100 krajach na całym świecie. W 2011 roku było zarejestrowanych ponad 80 tysięcy wolontariuszy. WWOOF ma na celu wspieranie ekologicznych metod hodowli, zapoznanie wolontariuszy z życiem wiejskim i umożliwienie im zdobycia doświadczenia w ekologicznych metodach upraw roślin i hodowli zwierząt. Gospodarz zapewnia wolontariuszom wyżywienie, nocleg i możliwość nauki, w zamian za pomoc w uprawach i hodowli. Od nazwy organizacji utworzono nieoficjalnie używany rzeczownik WWOOFing („WWOOFowanie”) i czasownik to WWOOF („WWOOFować”) oznaczające, że dana osoba pracuje jako wolontariusz w gospodarstwie ekologicznym.

8 kwietnia

Toulouse Game Show 2011 - William B Davis - P1280947.jpg

William B. Davis – kanadyjski aktor znany szerokiej publiczności przede wszystkim z roli Palacza w serialu Z Archiwum X. Pomimo popularności odgrywanej postaci, sam rzucił palenie już w latach 70. XX wieku. Musiał dokonać wyboru pomiędzy papierosami ziołowymi, a standardowymi zawierającymi tytoń, gdy rozpoczęto produkcję serialu. Z początku zdecydował się na normalne papierosy, jednak przeszedł na ziołowe w obawie przed powrotem do nałogu. Sławę zdobytą dzięki serialowi wykorzystał, aby pomóc Kanadyjskiemu Stowarzyszeniu na Rzecz Walki z Rakiem w realizacji programu walki z paleniem tytoniu. W 2011 roku opublikował wspomnienia w książce pt. Tam gdzie unosi się dym... Rozmyślania Palacza. Aktor jest propagatorem sceptycyzmu i członkiem Committee for Skeptical Inquiry. Podczas prac nad Z archiwum X był krytykowany przez fanów serialu za niewiarę w zjawiska paranormalne i obecność na Ziemi istot pozaziemskich.

9 kwietnia

Inquisição.jpg

Inkwizycja rzymska – współczesne określenie zreformowanej inkwizycji papieskiej działającej po 1542 roku głównie na terenie państw włoskich; podlegającej zwierzchnictwu oraz kontroli ze strony centralnego organu Kurii Rzymskiej. Lokalne trybunały inkwizycji rzymskiej istniały do 1860 roku, natomiast Święta Kongregacja Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji istnieje do dziś pod nazwą Kongregacja Nauki Wiary. Historycy są zgodni, że inkwizycja rzymska była instytucją odmienną od średniowiecznej inkwizycji papieskiej. Nie sposób jednak wyznaczyć precyzyjnej granicy czasowej między tymi dwiema formami inkwizycji. Pisanie historii rzymskiej inkwizycji jest niezwykle trudne z uwagi na skromny zasób dokumentacji, jaki przetrwał do czasów współczesnych, albowiem kiedy na przełomie XVIII i XIX wieku oświeceniowe, a potem rewolucyjne rządy likwidowały trybunały inkwizycyjne, bardzo często niszczyły też ich archiwa, zaś Centralne Archiwum Kongregacji Nauki Wiary dopiero w 1998 roku zostało udostępnione do badań naukowych.

10 kwietnia

Autosan H10 - PKS Wschód.jpg

Autosan H10 – seria autobusów miejskich, lokalnych i międzymiastowych klasy midi lub maxi produkowanych w latach 19842003, początkowo przez Sanocką Fabrykę Autobusów, a następnie przez zakłady Autosan S.A. w Sanoku. Według pierwotnych założeń seria była opracowywana w celu zastąpienia starzejącej się rodziny H9 w segmencie międzymiastowych i miejskich autobusów klasy midi. W pierwszej połowie lat 80. zmieniono koncepcję rozwoju i dalsze prace konstrukcyjne były kontynuowane pod kątem wprowadzenia do produkcji podmiejskich i międzymiastowych autobusów klasy maxi o oznaczeniu H10-11 i H10-12, które stanowiły uzupełnienie oferty fabryki, a nie były bezpośrednimi następcami modeli H9-20 i H9-21. Do idei zastąpienia rodziny Autosan H9 autobusem klasy midi wywodzącym się z serii H10 powrócono dopiero pod koniec lat 80. W rezultacie w 1992 roku wprowadzono do produkcji model H10-10. Od drugiej połowy lat 90. autosany serii H10 były stopniowo zastępowane przez nowe modele z rodziny A10.

11 kwietnia

Trillium ovatum ssp ovatum 1.jpg

Trójlistrodzaj wieloletnich roślin zielnych obejmujący 45 gatunków, które występują w Azji oraz w Ameryce Północnej. Charakterystyczną cechą morfologiczną trójlistów jest występowanie poszczególnych elementów budowy w trójkach. Z uwagi na obecność elajosomu nasiona tych roślin są rozprzestrzeniane przede wszystkim przez mrówki. Ich nasiona kiełkują bardzo wolno. W pierwszym roku siewki tworzą jedynie korzenie. Liść zarodkowy wyrasta dopiero po około 18 miesiącach. Przez pierwsze dziesięć lat życia tworzą jedynie jedną przysadkę. Młode przysadki są jadalne: na surowo jako składnik sałatek lub po ugotowaniu jako dodatek do obiadu. Są popularnymi roślinami ozdobnymi w ogrodach. Kwitną wiosną. Po przekwitnięciu pozostają zielone do późnej jesieni. Wiele gatunków trójlistów znajduje zastosowanie jako rośliny lecznicze.

12 kwietnia

Zyndram Koscialkowski.jpg

Marian Zyndram-Kościałkowski – polski polityk z dwudziestolecia międzywojennego związany z obozem piłsudczykowskim, premier, podpułkownik piechoty Wojska Polskiego. Już podczas studiów rozpoczął działalność niepodległościową – w 1911 roku był jednym ze współzałożycieli struktur Związku Walki Czynnej w północno-zachodnich guberniach Imperium Rosyjskiego. Rok później został komendantem nadbałtyckiego okręgu ZWC. Od 1915 roku był w Polskiej Organizacji Wojskowej, dowodził oddziałami lotnymi POW. Używał wówczas pseudonimu Jerzy Orwid. W 1922 roku wstąpił do PSL „Wyzwolenie”. W tym czasie uzyskał mandat parlamentarny i został posłem na Sejm z ziemi wileńskiej. 13 października 1935 roku Zyndram-Kościałkowski odebrał z rąk Ignacego Mościckiego nominację na stanowisko premiera. Rząd ten odsunął od władzy tzw. grupę pułkowników – byłych współpracowników Piłsudskiego, wywodzących się z wojska. Po przegranej kampanii wrześniowej, wyemigrował z Polski. Zmarł 12 kwietnia 1946 roku w Wielkiej Brytanii.