Главная страница

Szablon:PropozycjaDobregoArtykułu

Synagoga w Rymanowie
{{{nazwa oryginalna}}}
Ilustracja
{{{opis zdjęcia}}}
Państwo {{{państwo}}}
Miejscowość {{{miejscowość}}}
Adres {{{adres}}}
Budulec murowana
Data budowy {{{data budowy}}}
Data likwidacji {{{data likwidacji}}}
Data zburzenia {{{data zburzenia}}}
Data odbudowy {{{data odbudowy}}}
Tradycja ortodoksyjna
Obecnie remontowana
Położenie na mapie brak
Mapa lokalizacyjna brak
Brak mapy: {{państwo dane {{{państwo}}} | mapa/core | wariant = {{{państwo}}} }}
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
[{{{www}}} Strona internetowa]
Plik:RymanówSynagoga2005.jpg
Synagoga podczas prac remontowych, maj 2005
Wnętrze synagogi, maj 2005

Synagoga w Rymanowie - synagoga znajdująca się w Rymanowie na rogu ulicy Bieleckiego i Rynku. Jest drugą najstarszą synagogą na Podkarpaciu i jedną z najstarszych w Polsce.

Historia

Synagoga została zbudowana w pierwszej połowie XVII lub pod koniec XVI wieku. Była wzorowana na krakowskiej synagodze Remuh[1]. W 1920 roku przeszła gruntowany remont, m.in. zlikwidowano kolebkowy strop oraz wprowadzono elementy wiedeńskiej secesji. Podczas II wojny światowej hitlerowcy doszczętnie zdewastowali synagogę i urządzili w niej magazyn zrabowanego mienia żydowskiego, a następnie zboża. Podczas działań wojennych w 1944 roku budynek został uszkodzony.

Po zakończeniu wojny zniszczonej synagodze rozebrano dach. W 1957 roku wybuchł pożar, który dopełnił zniszczenia bożnicy. Po tym wydarzeniu podjęto decyzję o rozbiórce synagogi - wówczas rozebrano przylegające do budynku murowane przybudówki oraz część murów głównej sali modlitewnej. Pozyskany kamień wywożono do utwardzania dróg. Dopiero protest ówczesnego powiatowego konserwatora zabytków w Sanoku Stefana Stefańskiego powstrzymał dewastację obiektu[1]. Od tego czasu synagoga pozostawała opuszczona w stanie kompletnej ruiny.

W 2005 roku na mocy ustawy z 1997 roku o restytucji mienia żydowskiego synagoga została przekazana Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.

Renowacja

W grudniu 2004 roku Rymanów odwiedzili członkowie nowojorskiego Związku Żydów Rymanowskich i rabin Abraham Reich. Razem z Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, władzami miasta i powiatu krośnieńskiego oraz konserwatorem zabytków powzięli decyzję o odbudowie synagogi[2].

W marcu 2005 roku z inicjatywy Congregation Menachem Zion z Nowego Jorku i Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego rozpoczął się remont synagogi[3]. W pierwszym etapie prac usunięto drzewa rosnące na szczecie synagogi, odbudowano górną partię murów i uzupełniono ich ubytki, położono dach i posadzkę oraz wstawiono okna i drzwi. Etap ten został zakończony 28 maja, w rocznicę śmierci Menachema Mendla[4]. Wówczas w synagodze odbyło się pierwsze od ponad 60 lat nabożeństwo, w którym udział brało ponad stu chasydów ze Stanów Zjednoczonych[5].

Kolejne prace remontowe ruszyły w 2006 roku i trwają do dzisiaj. Prowadzone są we wnętrzu budynku. Środki na remont synagogi zgromadzone zostały głównie dzięki działalności rabina Menachema Abrahama Reicha. Jest to pierwszy w Polsce powojenny projekt odbudowy synagogi w celach sakralnych. Ma ona służyć chasydom pielgrzymującym do grobu cadyka Menachema Mendla, ale także jako centrum edukacji i dialogu między religiami[6].

13 kwietnia 2007 roku dokonano aktu wandalizmu, podczas którego nieznani sprawcy wybili kamieniami nowe okna synagogi[7].

Architektura

Murowany z cegły palonej, kamieni rzecznych oraz ciosów z piaskowca i orientowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta w stylu barokowym. Była wkomponowana w system murów miejskich. Wewnątrz znajduje się kwadratowa główna sala modlitewna oraz w północno-zachodnim narożniku okrągła wieżyczka, która spełniała funkcje obserwacyjno-obronne. W piwnicach najprawdopodobniej mieściło się gminne więzienie. Do czasów II wojny światowej do synagogi przylegały przybudówki; w południowej znajdował się babiniec, a w zachodniej siedziba stowarzyszenia dobroczynnego Jad Charuzim i Zgromadzenia Rzemieślników Żydowskich, cheder rabina Szymona Nosla oraz izba kahalna.

W głównej sali modlitewnej znajdują się cztery ośmiometrowe filary z korynckimi głowicami, zwieńczone czworobokiem półkolistych arkad. Kapitele kolumn wykonane są z gipsu i reprezentują styl wiedeńskiego eklektyzmu. Między nimi dawniej znajdowała się bima. Płaszczyzny ścian podzielone są na cztery kondygnacje. Na drugim poziomie znajduje się ciąg arkad, które wypełnione są pozostałościami malowanych farbą klejową hebrajskich i aramejskich tekstów modlitw przewidzianych na poszczególne święta żydowskie. Ponad połowę spośród 39 tablic inskrypcyjnych wypełniają cytaty z Gemary (z traktatu Berachot). Niektóre teksty tradycyjnie występują w postaci mnemotechnicznych skrótów, jak np. סמוט (samut), אטלס (atlas), דמשק (dameszek)[8].

W synagodze występuje przykład inskrypcji redakcyjnej, np. pod modlitwą w języku aramejskim zaznaczono: "Te święte słowa zostały zebrane i uporządkowane przez uczonego Elimelecha Zeewa, syna uczonego Awrahama Jehoszui błogosławionej pamięci"[8]. W jednym przypadku zachowała się także inskrypcja fundacyjna u dołu kilku tablic inskrypcyjnych: "Napisane przez Jicchaka, syna Chaji Gitel" z XX wieku. Do niedawna na ścianie zachodniej, u dołu obrazu widoczna była jeszcze sygnatura: "B. Fas" prawdopodobnie z 1920 roku[8].

Na trzecim poziomie znajdują się freski przedstawiające Ścianę Płaczu, pałac Dawida[9], cztery symboliczne przedstawienia zwierząt: tygrysa, orła, jelenia i lwa. W wolnych partiach ścian znajdowały się wzorzyste, wielobarwne, kobiercowe malowidła[8].Polichromie zostały wykonane przez malarza Berla Fasa z pomocą swych trzech synów: Barucha, Symchy i Meira[8], między 1920 rokiem, kiedy przeprowadzono generalny remont budynku, a 1935 rokiem, kiedy ich autor wyemigrował do Palestyny[10].

Na ścianie wschodniej zachowała się wnęka po Aron ha-kodesz z pozostałościami inskrypcji hebrajskich, a na ścianie południowej okna babińca,, przez które kobiety mogły śledzić przebieg nabożeństwa. W narożniku synagogi są także dobudowane kręte schody, prowadzące na nieistniejący obecnie strych.

  • Obiekt zabytkowy znak.svg Synagoga jest obiektem, który stanowi wartość zabytkową. Została ona wpisana do krajowego rejestru zabytków nieruchomych pod numerem A-273 w dniu 3 listopada 1970 roku.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

  1. a b Rocznica śmierci cadyka - ::::Forum:::: Żydzi - Chrześcijanie - Muzułmanie
  2. Witold Pobiedziński, Na razie straszy, ale będzie zachwycać - ::::Forum:::: Żydzi - Chrześcijanie - Muzułmanie
  3. Najstarsza synagoga na Podkarpaciu ożyje - gazeta.pl, 06.05.2005 (Ostatni dostęp: 06.05.2005)
  4. Witold Pobiedziński, Rymanów: Synagoga podnosi się z ruin - Ekumeniczna Agencja Informacyjna, 05.05.2005
  5. Rymanowska synagoga ożyła - gazeta.pl, 27.05.2005 (Ostatni dostęp: 27.05.2005)
  6. Aktualności Rymanów 2007-04-13 - Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego
  7. Aktualności Rymanów 2005-05-29 - Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego
  8. a b c d e Andrzej Trzciński, Zachowane wystroje malarskie bożnic w Polsce, Studia Judaica 4: 2001 nr 1-2(7-8) s. 67-95
  9. Według jednej z interpretacji w rzeczywistości przedstawia klasztor karmelitów w Jerozolimie
  10. Szlak chasydzki. Rymanów, Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, Warszawa 2008, ISBN 978-83-61306-44-3