Главная страница

Wydruk sygnału Wow! z notką J.R. Ehmana. Horyzontalnie są kanały częstotliwości (każdy kanał obejmuje 10 kHz), wertykalnie czas (lub współrzędna położenia na niebie). Zapis podaje względną moc sygnału: spacja = od 0 do 1.0, 1 = od 1.0 do 2.0, ..., 9 = od 9.0 do 10.0, A = od 10.0 do 11.0, ... , U = od 30.0 do 31.0

Sygnał Wow! – silny sygnał radiowy odebrany przez dr. Jerry’ego R. Ehmana 15 sierpnia 1977 przy pomocy radioteleskopu Big Ear (and. "Wielkie ucho"), należącego do Uniwersytetu Stanu Ohio, który od 1973 roku prowadził nasłuch nieba w ramach programu poszukiwania inteligencji pozaziemskiej SETI[1]. Odkrycie przyciągnęło dużą uwagę jako potencjalnie sztucznie wytworzony i pochodzący spoza Układu Słonecznego. Trwał 72 sekundy, a później się nie powtórzył.

Odkrycie

Poszukiwania

W 1959 r. w artykule w czasopiśmie Nature dwaj fizycy z Uniwersytetu Cornella Philip Morrison i Giuseppe Cocconi rozważali optymalny sposób komunikacji możliwy do wybrania przez rozwiniętą cywilizację pozaziemską celem kontaktu z potencjalną cywilizacją Układu Słonecznego. Autorzy za najbardziej prawdopodobny i zrozumiały dla każdej cywilizacji uznali sygnał o częstotliwości 1420 megaherców, czyli o długości fali 21 centymetrów odpowiadającej linii emisyjnej atomów wodoru i postulowali nasłuch sygnałów o tej częstotliwości, rozpoczynając od najbliższych gwiazd[2][3].

W 1973 roku, po zakończeniu z powodu obcięcia środków rozpoczętego w 1965 roku programu nasłuchu radiowego katalogującego nowe obiekty Ohio Sky Survey, radioteleskop stanowego uniwersytetu został przeznaczony do poszukiwań sygnałów obcych cywilizacji[1][4]. Jerry Ehman był ochotnikiem przy tych badaniach.

Sygnał

Do odkrycia miało dojść późnym wieczorem 15 sierpnia 1977 roku, gdy dr Jerry Ehman czytał wyniki obserwacji z poprzedniego dnia[5]. Nazwa sygnału wzięła się z notki zostawionej przez Ehmana na wydruku sygnału, gdy okazało się, że sygnał niemal idealnie pasuje do oczekiwanej charakterystyki sygnału od obcych inteligentnych form życia[6][7].

Sygnał został odebrany na częstotliwości bliskiej linii wodoru (21 cm) i miał wąskie pasmo (poniżej 10 kHz). Czas odbierania sygnału wynikał z konstrukcji radioteleskopu, który omiatał kolejne obszary nieba w miarę obracania się Ziemi. Każdy punkt mógł obserwować przez 72 sekundy. Zgodnie z charakterystyką pozaziemskiego źródła intensywność sygnału rosła przez pierwsze 36 sekund, a następnie malała.

Radioteleskop, który wykrył sygnał, wyposażony był w dwie anteny odbiorcze, obserwujące obszary nieba odległe od siebie o 3/4°. Sygnały ich były od siebie odejmowane, aby usunąć „tło”, czyli emisję ze strony ziemskiej atmosfery i innych ziemskich obiektów. Punktowe źródło na niebie powinno przejść przez pola widzenia obydwu odbiorników w odstępie około trzech minut. Jednak w wypadku „Sygnału Wow!” emisja została zarejestrowana tylko przez jedną z anten. Oznacza to, że emisja albo rozpoczęła się po przejściu przez pole widzenia pierwszej anteny, albo zakończyła przed wejściem w pole widzenia drugiej. Ponieważ zapisywana była tylko wartość bezwzględna różnicy sygnałów, nie wiadomo, która z anten sygnał zarejestrowała.

Możliwe lokalizacje źródła sygnału Wow! na mapie nieba. Źródło sygnału może leżeć gdziekolwiek w obszarze czerwonych pasm. Dla lepszej widoczności szerokość pasm na rysunku jest większa, niż w rzeczywistości.
Graf mocy sygnału względem czasu z danych z wydruku powyżej. Moc jest podana w jednostce względnej będącej stosunkiem mocy sygnału do szumu, czas w sekundach.

Niemożność ustalenia, która z anten odebrała sygnał, powoduje, że nie da się jednoznacznie ustalić położenia jego źródła. Możliwe wartości rektascensji to:

  • 19h 22m 24,64s ± 5s
  • 19h 25m 17,01s ± 5s

Deklinacja źródła jest jednoznacznie określona, ale ze względu na konstrukcję anten znana jest ze słabszą dokładnością. Wynosiła ona −27° 03' ± 20'.

Ten region nieba znajduje się w konstelacji Strzelca, około 2,5 stopnia na południe od grupy gwiazd Chi Sagittarii. Tau Sagittarii jest najbliższą dobrze widoczną gwiazdą.

W 1987 i 1989 próbowano wykryć ponownie ten sygnał przy pomocy radioteleskopów META, a w 1995 i 1996 za pomocą znacznie potężniejszych urządzeń Very Large Array w stanie Nowy Meksyk. Ponowną próbę podjęto w 1999 roku za pomocą radioteleskopu Uniwersytetu Tasmańskiego (obserwatorium Mount Pleasant)[8]. Żadne z tych starań nie zakończyła się sukcesem. Powyższe poszukiwania, m.in. przy pomocy VLA, przedstawił w książce The Elusive Wow: Searching for Extraterrestrial Intelligence astronom-amator Robert Gray[7].

Mimo braku powtórzeń „Sygnał Wow!” wciąż budzi zainteresowanie wielu ludzi. Dotychczas nie udało się ustalić wiarygodnego naturalnego źródła jego pochodzenia, pozostawiając sugestię, że jego źródłem mogło być życie pozaziemskie.

Możliwe wyjaśnienie

W styczniu 2016 prof. Antonio Paris i dr Evan Davies, uczeni z St. Petersburg College (w St. Petersburg na Florydzie), poinformowali, że według nich prawdopodobną przyczyną powstania sygnału były chmury wodoru otaczające obie, bądź jedną z komet: 266P/Christensen lub P/2008 Y2 (Gibbs 8), które nie były znane w 1977 roku, a które w tamtym czasie znajdowały się w rejonie nieba, skąd dotarł sygnał[9][10][11]. Informację o tym doniesieniu odnotowano m.in. na stronie internetowej tygodnika New Scientist[12]. Zbliżenie się tych komet do Ziemi między listopadem 2016 i lutym 2017 roku było okazją do ich ponownego nasłuchu przez radioteleskopy, podczas którego uzyskano bardzo podobny sygnał[13], jednakże ich wyjaśnienie spotkało się z krytyką odkrywcy oryginalnego sygnału[14]. W 2017 Ehman wskazał, że jest wysoce nieprawdopodobne, aby komety były źródłem sygnału, co potwierdzili naukowcy z programu SETI Ohio State University Radio Observatory[15].

Sygnał Wow! w kulturze popularnej

Odebrany sygnał spotkał się z odpowiedzią w fantastyce naukowej, kulturze masowej i popularno-naukowej. Odnosienie do sygnału pojawia się w teledysku do "Oxygen 17" Jean-Michel Jarre'a w ramach reklamy wchodzącego serialu National Geographic "Chasing UFOs" zbierano odpowiedzi na sygnał, by je wyemitować w kosmos w 35. rocznicę odebrania sygnału[16][17]. Uwagę sygnałowi poświęcono w odcinku serialu Z Archiwum X (odcinek "Mały zielony ludzik" otwierający drugą serię)[18], a także w serii Into the Universe with Stephen Hawking[19].

Przypisy

  1. a b Susan Kelley, Big Ear Radio Observatory - Last remains of Big Ear removed, „The Delaware Gazette”, www.bigear.org, 8 maja 1998 [dostęp 2019-01-19].
  2. Giuseppe Cocconi, Philip Morrison, Searching for Interstellar Communications, „Nature” (184), bigear.org, 1959, s. 844-846 [dostęp 2019-01-20] (ang.).
  3. Giuseppe Cocconi, Philip Morrison, Searching for Interstellar Communications, „Cosmic Search”, 1 (1), Skrót artykułu z Nature z 1959, Cornell University. Ithaca, New York, 1979 [dostęp 2019-01-20] (ang.).
  4. Big Ear Radio Observatory - Big Ear Entered in Guinness Book of Records, www.bigear.org, 1995 [dostęp 2019-01-20] (ang.).
  5. Seth Shostak, Happy Birthday WOW! The enigmatic signal was recorded 40 years ago., SETI Institute www.seti.org, 15 sierpnia 2013 [dostęp 2019-01-20] (ang.).
  6. Robert Krulwich, Aliens Found In Ohio? The 'Wow!' Signal, NPR.org, 28 maja 2010 [dostęp 2019-01-19] (ang.).
  7. a b Ross Andersen, The 'Wow!' Signal: One Man's Search for SETI's Most Tantalizing Trace of Alien Life, The Atlantic, 16 lutego 2012 [dostęp 2019-01-20] (ang.).
  8. Robert H. Gray, Simon Ellingsen, A Search for Periodic Emissions at the Wow Locale, „The Astrophysical Journal”, 578 (2), 2002, s. 967, DOI10.1086/342646, ISSN 0004-637X [dostęp 2019-01-19] (ang.).
  9. prof. Antonio Paris, dr Evan Davies: Hydrogen Clouds from Comets 266/P Christensen and P/2008 Y2 (Gibbs) are Candidates for the Source of the 1977 “WOW” Signal (ang.). planetary-science.org, 2016-01-01. [dostęp 2016-01-12].
  10. The “Wow!” Signal – The Center for Planetary Science [dostęp 2019-01-19] (ang.).
  11. Tajemnica kosmicznego "sygnału WOW!" bliska rozwiązania, TVN24.pl, 15 kwietnia 2016 [dostęp 2019-01-19].
  12. Jesse Emspak: Famous Wow! signal might have been from comets, not aliens (ang.). New Scientist, 2016-01-11. [dostęp 2016-01-12].
  13. Piotr Cieśliński, Zagadka słynnego radiowego sygnału "Wow!" od kosmitów została wyjaśniona, Artykuł przypuszczalnie inspirowany Wikipedią, wyborcza.pl, 9 czerwca 2017 [dostęp 2019-01-19] (pol.).
  14. Przemek Berg, Tajemniczy sygnał Wow! Czy już wiemy, czym był?, www.polityka.pl, 11 czerwca 2017 [dostęp 2019-01-19] (pol.).
  15. Robert S. Dixon, WOW Comet Rebuttal, naapo.org, 6 czerwca 2017 [dostęp 2019-01-19].
  16. Campfire / National Geographic Chasing UFOs, campfirenyc.com [dostęp 2019-01-19] (ang.).
  17. Mark Memmott, Will E.T. Hear Us? Reply To 'WOW! Signal' Gets Beamed Into Space Today, NPR.org, 15 sierpnia 2012 [dostęp 2019-01-19] (ang.).
  18. The X-Files, S2E1: “Little Green Men”, Nostalgia Vision, 30 lipca 2013 [dostęp 2019-01-19] (ang.).
  19. The Wow! Signal w Into The Universe With Stephen Hawking - Aliens. Into The Universe With Stephen Hawking. Discovery. [dostęp 2019-01-19].

Bibliografia