Главная страница

Stefan Rosental (trzeci z lewej w drugim rzędzie) w gronie współpracowników Alzheimera, Monachium, 1909 lub 1910 rok
Grób Stefana Rosentala na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie

Stefan Rosental (ur. 6 stycznia 1886 w Warszawie, zm. 9 listopada 1917 w Moskwie) – polski lekarz, neurolog i psychiatra.

Życiorys

Urodził się w Warszawie w rodzinie żydowskiej, jako syn warszawskiego lekarza psychiatry Alberta Rosentala (1857–1921) i Anieli z Londonów. Mieszkał razem z rodzicami w budynku szpitala psychiatrycznego im. Jana Bożego. Ukończył IV Gimnazjum w Warszawie w 1903 roku, następnie podjął studia na wydziale matematycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Po semestrze zmienił kierunek na medycynę, ale w 1905 roku zamknięto uczelnię i Rosental udał się na dalsze studia do Wrocławia[1]. Potem studiował w Getyndze i Heidelbergu, stopień doktora medycyny otrzymał cum eximia laude w Berlinie w 1909 roku, promotorem jego pracy był Theodor Ziehen[1]. W 1910 roku nostryfikował dyplom na Imperatorskim Uniwersytecie Noworosyjskim w Odessie, stamtąd jako lekarz okrętowy odbył podróż do Egiptu i Syrii[1]. W drodze powrotnej zatrzymał się w Wiedniu, gdzie przez pół roku pracował w Instytucie Patologii Ogólnej i Eksperymentalnej u Richarda Paltaufa oraz w Klinice Psychiatrii i Neurologii u Arthura Biedla i Juliusa Wagnera-Jauregga. Następne dwa lata pracował w Laboratorium Anatomicznym Kliniki Psychiatrycznej w Monachium, gdzie uczył się u Aloisa Alzheimera. W tym samym czasie w laboratorium przebywali m.in. Fritz Lotmar, Nicolás Achúcarro, Fritz Heinrich Lewy, Ugo Cerletti, Gaetano Perusini i Francesco Bonfiglio[2].

Od lipca 1914 roku był asystentem wolontariuszem (Volontärassistent) w klinice psychiatrycznej w Heidelbergu (Psychiatrische Universitätsklinik Heidelberg), którą kierował Franz Nissl. Niedługo potem jako lekarz armii rosyjskiej został zmobilizowany do wojska. Najpierw był członkiem grodzieńskiej komisji ewakuacyjnej, od 1915 pełnił służbę w głębi Rosji, w Petersburgu i w Moskwie[3]. Zmarł 9 listopada 1917 roku w Moskwie z powodu choroby zakaźnej, wiadomość o jego śmierci została potwierdzona dopiero trzy miesiące później[4]. Został pochowany na cmentarzu drogomiłowskim w Moskwie[5]. Symboliczny grób znajduje się na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie[6][7].

Notatka o śmierci Rosentala ukazała się w Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie[8], krótki komentarz o życiu neurologa towarzyszył publikacji pośmiertnej na łamach Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie. Dłuższe wspomnienie przygotowywane przez Nissla nie zostało dokończone z powodu jego śmierci[9]. W polskiej prasie wspomnienia pozgonne pojawiły się w Medycynie i Kronice Lekarskiej i Gazecie Lekarskiej.

Stanisław Orłowski cytował przetłumaczony na polski list polecający Nissla z 1913 roku, w którym ten wypowiadał się o Rosentalu następująco[3]:

„D-r Rozental może być uważany wprost za ideał asystenta – we wszystkich dziedzinach, które miał poruczane, wykazał się zasługami niezwykłemi. Nie tylko prowadził on bez zarzutu wszystkie prace naukowe, do których przystępował, lecz stale dążył do dalszego rozwoju i kształcenia się w obranym kierunku. Nie miał skłonności, właściwej tak wielu młodszym lekarzom, by przedwczesnem ogłaszaniem prac zwracać na siebie uwagę; przeciwnie, pod tym względem życzyłbym mu, w jego własnym interesie, mniej nieco skromności.”

Natomiast Maurycy Bornsztajn tak pisał o zmarłym koledze[1]:

„Cechuje całą działalność naukową Rosenthala – tak krótką niestety! – nasamprzód wielkie, bezgraniczne umiłowanie nauki, bezprzykładna rzetelność w stosunku do niej, niepowszechni krytycyzm w ocenianiu wyników własnych i cudzych, chęć nieprzeparta zgłębienia danego problemu naukowego do gruntu. (...) Widać aż nadto wyraźnie, ile straciła przez jego śmierć nauka. Co zaś straciło społeczeństwo i rodzina, ten tylko ocenić potrafi, kto go znał bliżej, jako człowieka, pełnego porywów idealnych, wszechstronnych zainteresowań i prawdziwej dobroci. Cześć Jego pamięci!”

Dorobek naukowy

W dorobku naukowym Rosenthala znajduje się około 20 prac w języku polskim i niemieckim, z których ostatnia (Über Anfälle bei Dementia praecox) ukazała się pośmiertnie, niedokończona[9]. Pierwsze prace dotyczyły psychopatologii: dysertacja doktorska poświęcona była urojeniom w przebiegu melancholii. Kolejne jego prace dotyczyły zastosowania metod serologicznych w psychiatrii; opublikował pracę na temat składu krwi u epileptyków[10][11], a także o zastosowaniu tzw. metody Abderhaldena[12][13]. W jego dorobku znajdują się prace kazuistyczne: opis guza rzekomego mózgu (pseudotumor cerebri)[14] i ostrej śmiertelnej katatonii. Interesował się zagadnieniem stosunku pojemności czaszki do wagi mózgowia w chorobach umysłowych i polemizował z teoriami Reichardta na ten temat[15]. Pracując u Nissla poświęcił się badaniu neurogleju i zmian w nim w przebiegu schizofrenii[16][9].

Lista prac

  • Die Wahnbildung bei der Melancholie. Berlin: G. Schade, 1909
  • Uczucie zmiany osobowości w symptomatologii melancholii. Medycyna i Kronika Lekarska 44, 47, ss. 1143–1150, 1909
  • Das Verhalten der antiproteolytischen Substanzen im Blutserum bei der Epilepsie. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 3 (1), ss. 588–624, 1910 Szablon:Doi
  • Histologische Befunde beim sog. Pseudotumor cerebri. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 7 (1), ss. 163–179, 1911 Szablon:Doi
  • O zachowaniu się w padaczce ciał antyproteololitycznych surowicy krwi. Autoreferat. Medycyna i Kronika Lekarska 11, 1911
  • Die Hemiplegien ohne anatomischen Befund. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie Referate 5 (2, 3), ss. 113f; 225, 1912
  • Eine Verstimmung mit Wandertrieb und Beziehungswahn. Jahrbücher für Psychiatrie und Neurologie 32, ss. 330–358, 1911
  • Badanie anatomiczne Plexus chorioidei. Odczyt na II Zjeździe Polskich neurologów, psychiatrów i psychologów w Krakowie 20–21 grudnia 1912 r.
  • Badania doświadczalne nad przeistoczeniem ameboidalnym neuroglii (Referat). Medycyna i Kronika Lekarska 47 (30), s. 610, 1912
  • Aerztliches Gutachten über den Geistezustand des Bahnwärters Lorenz Horn (1913)
  • Zur Frage der Schädelkapazitätsbestimmung (Referat). Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie und ihre Grenzgebiete 71, ss. 330-331, 1914
  • O stosowaniu metody Abderhaldena w psychiatryi. Odczyt w sekcyi neurol psych Warsz Tow lek 3 lutego 1914 r.
  • Über einen schizophrenen Prozeß im Gefolge einer hirndrucksteigernden Erkrankung. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 24 (1), ss. 300–336, 1914 Szablon:Doi
  • Zur Methodik der Schädelkapazitätsbestimmung mit Hinsicht auf einen Fall von Hirnschwellung bei Katatonie. Neurologisches Centralblatt 33, 12 i 14, s. 738, 1914
  • Intravitale und postmortale Hirnschwellung; eine Erwiderung auf die Ausführungen Reihardt's. Neurologisches Centralblatt 33, ss. 1085-1088, 1914
  • Experimentelle Studien über amöboide Umwandlung der Neuroglia (Mit 2 Tafeln und 9 Textfiguren). W: Franz Nissl, Alois Alzheimer (Hrsg.): Histologische und histopathologische Arbeiten über die Grosshirnrinde: mit besonderer Berücksichtigung der pathologischen Anatomie der Geisteskrankheiten Band 6. G. Fischer, 1913 ss. 89–160
  • Rosental S, Hilffert W. Zur Frage der klinischen Verwertbarkeit des abderhaldenschen Dialysierverfahrens in der Psychiatrie. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 26 (1), s. 6–21, 1914 Szablon:Doi
  • Zwei Fälle von Katatonie mit Hirnschwellung. W: Nissl F (Hrsg.): Beiträge zur Frage nach der Beziehung zwischem klinischem Verlauf und anatomischem Befund bei Nerven- und Geisteskrankheiten. Band 1, Heft 2, ss. 1-112. Berlin: J. Springer, 1914
  • Experimentalle Untersuchungen über die Specifität der proteolytischen Serumfermente (Aberhalden). Münchner Medizinische Wochenschrift 61, s. 846, 1914
  • Ein Fall von organischer Verblödung mit eigenartigen Spannungszuständen der Muskulatur. Demonstration in naturhist. med. Verein in Heidelberg am 5 Mai 1914. Autoreferat. Neurologisches Centralblatt s. 477, 1915
  • Über Anfälle bei Dementia praecox. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 59 (1), s. 168–216, 1920 Szablon:Doi
  1. a b c d Bornsztajn M. Stefan Rosental. „Gazeta Lekarska”. 52 (2), s. 15-16, 1918. 
  2. M. Jucker, Christian Haass: Alzheimer: 100 Years and Beyond (Research and Perspectives in Alzheimer's Disease). Springer, s. 17. ISBN 3-540-37651-8.
  3. a b Orłowski S. Stefan Rozental (Wspomnienie pozgonne). „Medycyna i Kronika Lekarska”. 53 (4), s. 35-36, 1918. 
  4. Kurjer Warszawski nr 2 s. 4 (2 stycznia 1918)
  5. Demel M. Mogiły lekarskie na cmentarzach warszawskich. Archiwum Historii Medycyny 29, ss. 462, 1966
  6. Jan Jagielski: Przewodnik po Cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej 49/51. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 1995.
  7. Grób Stefana Rosentala w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
  8. Rosental A. Dr. Stefan Rosental †. „Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie und psychisch-gerichtliche Medizin”. 74, s. 265, 1918. 
  9. a b c Rosental S. Über Anfälle bei Dementia praecox. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 59 (1), s. 168-216, 1920. DOI: 10.1007/BF02901085. 
  10. Rosental S. Das Verhalten der antiproteolytischen Substanzen im Blutserum bei der Epilepsie. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 3 (1), s. 588-624, 1910. DOI: 10.1007/BF02893614. 
  11. Rosental S. O zachowaniu się w padaczce ciał antyproteololitycznych surowicy krwi. Autoreferat. „Medycyna i Kronika Lekarska”. 11, 1911. 
  12. Rosental S. O stosowaniu metody Abderhaldena w psychiatryi. Odczyt w sekcyi neurol psych Warsz Tow lek 3 lutego 1914 r.
  13. Rosental S, Hilffert W. Zur Frage der klinischen Verwertbarkeit des abderhaldenschen Dialysierverfahrens in der Psychiatrie. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 26 (1), s. 6-21, 1914. DOI: 10.1007/BF02874455. 
  14. Rosental S. Histologische Befunde beim sog. Pseudotumor cerebri. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 7 (2), 1912. 
  15. Rosental S. Zur Methodik der Schädelkapazitätsbestimmung mit Hinsicht auf einen Fall von Hirnschwellung bei Katatonie. „Neurologische Zentralblatt”. 33, s. 738, 1914. 
  16. Rosental S. Experimentelle Studien über amöboide Umwandlung der Neuroglia. „Nissl-Alzheimer-Arbeiten”. 6, 1918.