Главная страница

Sosienka
POL Pomnik Przyrody.svg pomnik przyrody ustanowiony {{{data ustanowienia}}}
Państwo {{{państwo}}}
Lokalizacja {{{lokalizacja}}}
Nazwa systematyczna Sosna zwyczajna
Położenie na mapie brak
Mapa lokalizacyjna brak
Brak mapy: {{państwo dane {{{państwo}}} | mapa/core | wariant = {{{państwo}}} }}
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Sosienka – były pomnik przyrody (sosny zwyczajnej Pinus sylvestris) znajdujący się w raciborskiej dzielnicy Brzezie, na wzgórzu Sosienka. Ścięta po podpaleniu na początku 2000 roku, w dniu ścięcia sosna miała niespełna 200 lat. Związana była z kilkoma legendami, stała się też symbolem Brzezia. Wizerunek drzewa znalazł się m.in. na pieczęci dawnej gminy Brzezie z I połowy XX wieku.

Historia

Sosna wyrosła na jałowym i piaszczystym gruncie wzgórza o wysokości 252 m n.p.m. w pierwszej połowie XIX wieku. Rosła samotnie i po pewnym czasie zaczęła wyraźnie wyróżniać się w panoramie Brzezia, zyskując rangę powszechnie szanowanego przez mieszkańców symbolu Brzezia, niegdyś samodzielnej wsi, a od 1975 roku dzielnicy Raciborza. Jej wizerunek widniał na pieczęci gminnej używanej w I połowie XX wieku oraz na pieczęciach Ochotniczej Straży Pożarnej i Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" z Brzezia[1], jak również na tarczy uczniowskiej używanej niegdyś w tamtejszej szkole podstawowej. O brzozie pisał także niemiecki autor G. Eisenreich ("Ochrony godne osobliwości przyrodnicze na Polskim Górnym Śląsku" w "Ochrona Przyrody" z 1924):

(...) Mały, lecz krajobrazowo przepiękny obszar tego powiatu [raciborskiego] na prawym brzegu Odry, który przypadł Polsce, posiada następujące pomniki przyrody, zapisane w urzędzie dla kultury dzielnicowej śląskiej we Wrocławiu: (...) c) samotna sosna na południe od Łukasiny (...)

G. Eisenreich,

7 sierpnia 1963 roku drzewo wpisano do rejestru Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody w Katowicach jako pomnik przyrody. Miało ono wtedy pierśnicę równą 188 cm i 13 m wysokości, a jego wiek oceniano na ok. 150 lat. Do 2008 roku było to jedyne raciborskie drzewo iglaste ustanowione pomnikiem przyrody (uchwałą Rady Miejskiej w Raciborzu z dnia 26 listopada 2008 roku za pomnik przyrody uznano również dwa cisy pospolite przy ul. Sudeckiej[2]). Sosienkę wielokrotnie wzmiankowano w literaturze przyrodniczej i krajoznawczej z II połowy XX wieku. Wspomnienie o niej znalazło się m.in. w książce pt. "Z dziejów domowych powiatu. Gawęda o ziemi rybnickiej" z 1984 roku autorstwa Innocentego Libury:

(...) Za Pogrzebieniem na wzgórzu [Lipki] rosło do niedawna siedem lip wiekowych, pod którymi spoczywać miał Jan III Sobieski w pochodzie na Wiedeń. Widziała go może i rosnąca na wzgórzu koło Brzezia sosienka, w herbie tej wioski utrwalona, a licząca podobno trzysta lat. (...)

Nazwa "Sosienka" odnosiła się nie tylko do samego drzewa, ale również wzgórza i całej okolicy:

(...) Nazwa "Sosienka" odnosi się nie tylko do drzewa, które tam rośnie, ale do całego wzgórza. Forma "Sosienka", a nie jak dziś powiedzielibyśmy "Sosenka", utrwaliła się na przestrzeni wieków wśród brzezian i do dziś funkcjonuje. Mieszkańcy Brzezia mówią, że idą "na Sosienkę", mieszkają "przy Sosience", mając na myśli całą okolicę. Jest w Brzeziu również ulica Sosienkowa, która prowadzi w pobliżu omawianego miejsca.

Samo drzewo nie wiadomo ile liczy sobie lat. Ludzie w Brzeziu mówią, że stała już tak, jak stoi od niepamiętnych czasów. Nigdy jednak sosna ta nie osiągnęła takich rozmiarów, jaki osiągają jego dorosłe siostry. Mieszkańcy twierdzą, że zawsze wyglądała tak samo, nie rosła, choć zawsze była zielona. Od pewnego czasu, mniej więcej od lat siedemdziesiątych Sosienka zaczęła usychać. Dziś drzewo to ma już zupełnie suchą koronę i nagi, obdarty z kory pień. (...)

Beata Kuliś,

Twierdzenie mieszkańców o tym, że sosna zawsze wyglądała tak samo, wynikało z faktu, iż przyrost sosny na grubość od dłuższego czasu był znikomy. Z drzewem związanych było również kilka legend. Najbardziej znana mówi o zamku, który niegdyś miał stać na wzniesieniu. Jego właściciele wiedli hulaszczy tryb życia. Pewnego razu jednak przechodzący nieopodal zamku w corocznej procesji wieśniacy z Najświętszym Sakramentem zostali wyśmiani przez uczestników trwającej właśnie na zamku zabawy. Krótko po tym, jak procesja oddaliła się od zamku, zapadł się on pod ziemię, a na jego miejsce wyrosła sosna. Była ona więc dla okolicznych mieszkańców symbolem kary boskiej za grzechy i rozpustę[3].

W latach 70. XX wieku sosna zaczęła usychać. Przyczyną tego było prawdopodobnie podkopanie jej systemu korzeniowego przez poszukiwaczy żwiru. Drzewo stało jednak na wzgórzu prawie do końca XX wieku. W pierwszych dniach 2000 roku podpalono w akcie wandalizmu dziuplasty pień sosny. Przesycone żywicą drzewo łatwo zaczęło się palić. Wezwani na miejsce strażacy najprawdopodobniej nie zdawali sobie sprawy ze znaczenia drzewa i ścięli je. Wspomnienie o Sosience autorstwa Jana Dudy, znawcy raciborskiej przyrody, znalazło się w lokalnej gazecie parafialnej "Brzeski Parafianin" z 8 marca 2000 roku[3].

Zobacz też

  1. Konrad Firlej, Andrzej Chlipalski, Małgorzata Szewczyk: Apolityczność czy grzech zaniechania? (pol.). www.sokol.pl. s. 6. [dostęp 2010-11-09].
  2. UCHWAŁA NR XXVI/379/2008 Rady Miasta Racibórz z dnia 26 listopada 2008 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody zlokalizowanych na terenie gminy Racibórz. „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego 2009”. s. 739. 
  3. a b Aleksander Żukowski: Sławne drzewa województwa śląskiego. s. 260-261.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  • UCHWAŁA NR XXVI/379/2008 Rady Miasta Racibórz z dnia 26 listopada 2008 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody zlokalizowanych na terenie gminy Racibórz. „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego 2009”. Nr 10, 23 stycznia 2009. Poligrafia Zakładu Obsługi Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach. ISSN 1643-2800 (pol.). 
  • Aleksander Żukowski: Sławne drzewa województwa śląskiego. Czerwionka-Leszczyny: Agencja Reklamowo-Wydawnicza "Vectra", 2006. ISBN 83-922220-2-4.

Szablon:Bibliografia stop