Главная страница

Sofija
Klasa Statek pasażerski, kanonierka
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Narwa lub Hungenburgu
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Wodowanie 1857 lub 1864
 Carska MW
Nazwa Sofija (ros. София)
Wejście do służby 1914
Wycofanie ze służby 20 maja 1919
 Eesti Merevägi
Nazwa Ilmatar
Wejście do służby 1920
 MW ZSRR
Nazwa Plussa (ros. Плюсса)
Wejście do służby 13 sierpnia 1940
Wycofanie ze służby 22 lipca 1941
 III Rzesza
Nazwa Ilmatar
Wejście do służby wrzesień 1941
Wycofanie ze służby sierpień 1944
 ZSRR
Nazwa Sofija (ros. София)
Wejście do służby 1946
Wycofanie ze służby lata pięćdziesiąte XX wieku
Los okrętu zezłomowany
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 230 ton
Długość 36,6–36,8 m
Szerokość 6,5 m
Zanurzenie 1,65–1,7 m
Napęd
dwie 2-cylindrowe maszyny parowe (200 KM)
Prędkość 9 węzłów
Zasięg 240 mil morskich przy 8 węzłach
Uzbrojenie
Jedna z konfiguracji:
2 × działo 75 lub 76 mm
2 × km
Załoga 3 oficerów, 22 marynarzy

Sofija ros. София – statek pasażersko-towarowy oraz okręt służący w marynarkach wojennych Imperium Rosyjskiego, Republiki Estońskiej (jako „Ilmatar”), ZSRR (jako „Plussa”) oraz III Rzeszy pod estońska nazwą. Brał udział w obu wojnach światowych i wojnie estońsko-bolszewickiej działając na wodach jeziora Pejpus. Kilkakrotnie zatapiany i ostatecznie zezłomowany w latach pięćdziesiątych.

Budowa i opis techniczny

Parowiec został wybudowany jako statek pasażersko-towarowy w 1864 roku w Narwie[1] lub w 1857 roku w Hungenburgu[2].

Statek miał 36,6–36,8 metra długości, szerokość wynosiła 6,5 metra zaś zanurzenie 1,7–1,65 metra. Wyporność jednostki to 230 ton[2][1].

Napęd stanowiły dwie sprzężone maszyny parowe o dwóch cylindrach zasilane przez jeden kocioł opalany drewnem, którego zapas wynosił 50 m³. Moc siłowni wynosiła 200 KM, co pozwalało na rozpędzenie jednostki do 9 węzłów. Przy 8 węzłach mogła ona pokonać 240 mil morskich[1].

Uzbrojeniem okrętu podczas I wojny światowej były dwa działa kalibru 75[1] lub 76[2] mm uzupełnione dwoma karabinami maszynowymi[1][2].

Załogę stanowiło 3 oficerów i 22 marynarzy[1][2].

Służba

Pod nazwą „Sofija” ros. София funkcjonował od 1864[1] lub 1868[2] roku. W 1892 roku został poddany przebudowie. Do służby w Marynarce Wojennej Imperium Rosyjskiego został włączony w sierpniu 1915 roku[1].

Po zakończeniu uzbrajania „Sofija” została 9 września 1915 roku wcielona do Czudzkiej Flotylli Wojennej, która formalnie utworzona została 6 dni później. Cywilna załoga jednostki rozpoczęła przeszkolenie wojskowe, otrzymała również umundurowanie[3]. Po rewolucji październikowej przejęty przez bolszewików (26 października)[1].

Okręt został zatopiony przez własnych załogantów 20 maja 1919 roku, gdy Armia Czerwona była zmuszona wycofać się z Raskopell pod wpływem estońskiej marynarki wojennej. W 1920 roku jednostkę podniesiono (dokonali tego Estończycy[1] lub Biali Rosjanie[2]) i przebazowano do Tartu. Otrzymała ona imię „Ilmatar”. Jako statek cywilny, wykorzystywany był przez Ministerstwo Handlu i Przemysłu. Do służby militarnej powrócił w 1936 roku, kiedy to został włączony do Dywizjonu Kanonierek Jeziora Pejpus[1][2].

W wyniku zajęcia Estonii przez ZSRR „Ilmatar” został przejęty przez Marynarkę Wojenną ZSRR 13 sierpnia 1940 roku. Wykorzystywany był jako jednostka szkolna, pod estońską nazwą do 22 marca 1941 roku kiedy to przemianowano go po raz kolejny. Jako „Plussa” (ros. Плюсса, prawdopodobnie od nazwy rzeki Plussa) został on 30 czerwca 1941 roku przeklasyfikowany na kanonierkę. Wtedy też zamontowano na nim dwa działa kalibru 45 milimetrów i dwa karabiny maszynowe[a]. Po miesiąc od ataku Niemiec na ZSRR, 22 lipca 1941 roku, okręt został uszkodzony przez Luftwaffe w Mustvee. Wraz z „Issą”, która również ucierpiała w ataku, okręt został zatopiony przez załogantów w okolicach ujścia rzeki Rannapungerji. We wrześniu 1941 roku podniesieniu przez Niemców, pod estońską nazwą „Ilmatar” wykorzystywany był do transportu wojska na wodach jeziora Pejpus. Zatopiony na rzece Emajõgi przez radzieckie lotnictwo w sierpniu 1944 roku[1][2][4].

Jednostka została podniesiona po wojnie, w 1946 roku. Po przebudowaniu na pozbawioną napędu barkę, pod pierwotną nazwą „Sofija”, wykorzystywana była w Pskowie do celów transportowych. W połowie lat pięćdziesiątych XX wieku została zezłomowana[1][2].

  1. Źródło nie precyzuje, czy poprzednie uzbrojenie zostało wymontowane.
  1. a b c d e f g h i j k l m Ehlers 2012 ↓, s. 56.
  2. a b c d e f g h i j Vercamer 2014a ↓, s. 56.
  3. Vercamer 2014a ↓, s. 8.
  4. Vercamer 2014b ↓, s. 52.

Bibliografia

  • Hartmut Ehlers. Marynarka Wojenna i Paramilitarne Siły Morskie Estonii 1918-1940. „Okręty Wojenne”, s. 51–58, 2012. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 2/2012 (112) (pol.). 
  • Arvo Lennart Vercamer. Pole bitwy: jezioro Pejpus od 5000 lat przed naszą erą do 1945 roku. „Okręty Wojenne”, 2014. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 1/2014 (123) (pol.). 
  • Arvo Lennart Vercamer. Pole bitwy: jezioro Pejpus od 5000 lat przed naszą erą do 1945 roku. „Okręty Wojenne”, s. 52–58, 2014. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 2/2014 (124) (pol.). 

Linki zewnętrzne