Главная страница

Sołońce – słone gleby półpustynne i stepowe. Praktycznie nieprzydatne w rolnictwie, uprawiane tylko w niewielkim stopniu – głównie jako wyspy na areale lepszych gleb.

Charakterystyka

Wg norm radzieckich, przyjętych w Polsce, cechą charakterystyczną sołońców jest obecność jonów Na+ powyżej 2-3%, która może dochodzić nawet do 25%[1]. Obecność soli powoduje, że sołońce mają zasadowy odczyn (pH większe niż 8,5[2] dochodzące do 10[3]). Z kolei normy FAO definiują sołońce jako gleby słone o przewadze jonów sodu o pH większym niż 8,5 oraz zawierające węglan sodu (Na2CO3)[4].

Sołońce charakteryzują się bardzo dużą lepkością i zwięzłością[3] oraz silnie rozdrobnioną warstwą koloidalną i słabą przepuszczalnością wody, co powoduje, że są najtrudniejszymi glebami do melioracji (zarówno jeśli chodzi o doprowadzenie jak i odprowadzenie wody). Ich cechą charakterystyczną jest wytrącanie się na powierzchni warstewek czarnego osadu (czarne ziemie alkaiczne/black alkali)[2]. Sołońce występują często jako wyspy wśród innych gleb, szczególnie wśród sołonczaków[5].

Przygotowanie sołońców do uprawy wymaga regularnego zakwaszania (redukcji zasady) przez stosowanie wapna lub gipsu. Słaba przepuszczalność powoduje jednak, że proces należy często powtarzać wraz z przeorywaniem ziemi tak, aby substancje związały się na całej potrzebnej głębokości profilu glebowego. Ilość wymaganej substancji wynosi od kilkunastu do dwudziestu kilku ton gipsu na hektar[6], co sprawia, że procedura ta ma uzasadnienie tylko na małym obszarze wyspy, w celu ujednolicenia jej warunków z resztą areału. Na większą skalę proces ten jest ekonomicznie nieuzasadniony[7].

Profil

Sołońce nie mają ustalonego profilu glebowego, gdyż cechą charakterystyczną nie jest budowa (jak w przypadku np. bielic, rędzin, czarnoziemów), ale zawartość soli. Z tego względu bez badania składu pierwiastków (szczególnie sodu) praktycznie nie da się ich wyróżnić[8].

Najbardziej rozpowszechnionym profilem glebowym sołońców jest A-/AE/-Bna-Cnasa, jednakże mogą mieć profil typowy dla innych gleb[8]. Zapis ten oznacza (od powierzchni):

  • A – poziom próchniczny
  • AE – poziom próchniczny wraz z poziomem wymywania[9]
  • B – poziom wzbogacania
  • C – poziom skały macierzystej
  • na – poziom wzbogacony w sód wymienny
  • sa – akumulacja soli rozpuszczalnych łatwiej niż gips
  • gg – oglejenie od wód gruntowych, z silną redukcją.

Klasyfikacja

W polskiej systematyce[8] sołońce mają rangę typu zaliczanego do działu gleb słonych, rzędu gleb słono-sodowych. Dzielone są na dwa podtypy:

  • sołońce typowe (profil: A-/AE/-Bna-Cnasa)
  • sołońce sołonczakowe (profil: A-/na/-Bna-Csanagg)

Występowanie

Sołońce występują we wszystkich strefach klimatycznych oprócz arktycznej i subarktycznej[10]. Występują na obszarach południowej Europy oraz Azji. Ponadto można je spotkać w Afryce i Australii[11]. Sołońce występują najczęściej wśród sołonczaków, jednakże w delcie Wołgi oraz w centralnej Kanadzie mogą występować wśród kasztanoziemów i czarnoziemów. W strefie stepów występują wraz z histosolami, a w Sudanie wraz z wertisolami[12].

Tworzą się najczęściej w nieckach, do których sole mogą spłynąć ze zboczy[13], często jako wyspy na glebach mniej słonych[7]. Obecność sołońców może, chociaż nie musi świadczyć o wyschnięciu jeziora (słonego lub gorzkiego), co z kolei może sugerować, że klimat w danym miejscu w przeszłości był suchy i gorący[14]. Mozaika sołońców, sołonczaków oraz gleb kasztanowych i sołońcowych może występować na brzegach i wyspach lagun, takich jak Siwasz[15]. Oprócz naturalnych solnisk w zasięgu wód morskich lub wypływu podziemnych wód słonych, tego typu gleby mogą mieć charakter antropogeniczny, tworząc się w miejscach stałego dopływu słonych wód kopalnianych lub przemysłowych[8].

Wg FAO ilość areałów na których są sołońce wynosi 135 milionów hektarów[4].

Roślinność

Naturalna

Sołońce są porośnięte głównie przez łąki i stepy z roślinnością halofityczną oraz solniska. Ze względu na dużą zawartość soli oraz niekorzystny klimat znaczna część obszarów na których występują sołońce są pustyniami[10].

Przydatność rolnicza

Sołońce nie są zbyt często używane w rolnictwie ze względu na zasolenie[16] oraz zbyt wysoki odczyn pH[2].

Uprawa wymaga głębokiej i częstej orki oraz dostarczania dużej ilości substancji neutralizujących np. wapna lub gipsu. Sołońce uprawia się praktycznie tylko wtedy, gdy są otoczone lepszymi glebami, w celu uniknięcia wysp na polach, które powodowałyby konieczność dodatkowych manewrów i przekładania urządzeń[7].

  1. Н. К Балябо, Б Гутина: Мелиорация солонцов в СССР. Москва: 1953.
  2. a b c Luis M. Thompson, Frederick R. Troeh: Gleba i jej żyzność. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1978, s. 234.
  3. a b Gulzat Kokoeva: Kokoeva.pdf. W: Klasyfikacja gleb słonych doliny Czuj w Kirgistanie na podstawie wielospektralnych obrazów satelitarnych Landsat TM, Landsat ETM+, TERRA ASTER oraz danych naziemnych [on-line]. [dostęp 2010-03-16].
  4. a b FAO: Properties and Management of Drylands – Solonetz (ang.). [dostęp 2010-03-31].
  5. Luis M. Thompson, Frederick R. Troeh: Gleba i jej żyzność. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1978, s. 239.
  6. W przypadku innych gleb słonych ilość ta na przekracza w bardzo niekorzystnych warunkach 7–8 ton na hektar
  7. a b c Luis M. Thompson, Frederick R. Troeh: Gleba i jej żyzność. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1978, s. 240-241.
  8. a b c d Władysław Trzciński (red.). Systematyka gleb Polski : Wydanie czwarte. „Roczniki gleboznawcze”. XL (3/4), s. 53–54, 1989. Polskie Towarzystwo Gleboznawcze. PWN, Warszawa. ISSN 0080-3642 (pol.). 
  9. kolejność liter odpowiada stopniowi podobieństwa do odpowiednich poziomów
  10. a b M. A. Głazowska: Gleby kuli ziemskiej. Warszawa: PWN, 1981, s. 35. ISBN 83-01-02198-5.
  11. M. A. Głazowska: Gleby kuli ziemskiej. Warszawa: PWN, 1981. ISBN 83-01-02198-5.
  12. FAO: LECTURE NOTES ON THE MAJOR SOILS OF THE WORLD (ang.). [dostęp 2010-03-26].
  13. M. A. Głazowska: Gleby kuli ziemskiej. Warszawa: PWN, 1981, s. 229. ISBN 83-01-02198-5.
  14. M. A. Głazowska: Gleby kuli ziemskiej. Warszawa: PWN, 1981, s. 230. ISBN 83-01-02198-5.
  15. Oxana M. Vinogradova, Tatyana M. Darienko. Terrestrial algae of hypersaline environments of the Central Syvash islands (Kherson Region, Ukraine). „Biologia”. 63 (6). s. 813–823. DOI: 10.2478/s11756-008-0103-2. ISSN 0006-3088 (ang.). 
  16. M. A. Głazowska: Gleby kuli ziemskiej. Warszawa: PWN, 1981, s. 231. ISBN 83-01-02198-5.