Главная страница

Ichieisai Yoshitsuya, Ognisty smok, 1860
Japoński smok, grawerowany w drewnie, Chińska szkoła, XIX wiek, bibliothèque des Arts décoratifs, Paris
Kuniteru Utagawa, Gozu walczący ze smokiem
Kuniyoshi Utagawa, Smocza księżniczka
Kunisada II Utagawa, Smok, 1860
Ichieisai Yoshitsuya, Czerwony smok, 1860
Kuniyoshi Utagawa, Smok
Katsushika Hokusai, Smok

Ryū (jap. Smok) – stworzenie mityczne zaliczane do yōkai. Opowiadania o nich dotarły do Japonii wraz z innymi wierzeniami chińskimi. Po rozpowszechnieniu się legend o smokach, zaczęły one przejmować częściowo rolę węży, które do tej pory uważane były za bóstwa wody. Pod wpływem chińskich podań o latających smokach, które potrafiły również nurkować mieszkańcy archipelagu uznali pojawienie się takiej istoty na niebie za dobry omen.

Mianem boga-smoka Ryūjina nazwano władcę mórz Watatsumiego, z którego córką miał się ożenić mityczny władca Japonii – Ninigi. W późniejszym okresie pojawiły się buddyjskie podania o tym, że królem wszystkich smoków zsyłających opady jest Zennyo Ryūō.

W japońskich legendach władcami stawów były najczęściej smoczyce, które mogły przybierać postać pięknej dziewczyny o nienaturalnie długiej twarzy, chociaż według niektórych podań ukazywały się one również jako stare i odrażające kobiety. Wierzono również, że kobiety, które popełnią samobójstwo z miłości, mogą po śmierci stać się białymi smokami[1].

Legendy

Smocze kamienie

Japończycy wierzyli w istnienie kamieni, z których bezustannie płynie woda. Według legend zamieszkiwane one były przez smoka Ryūshōseki. Podobno w 1762 r. znaleziono taki kamień i ugotowano go, a ze znajdującego się w środku smoczego płodu przygotowano potrawkę. Zachowały się także zapiski o wykluciu się z kamienia małego smoka przypominającego wyglądem małą larwę, która początkowo przybrała formę podobną do jaszczurki, a następnie zamieniła się w skrzydlatego smoka[2].

W niektórych regionach wierzono również w istnienie muszli nazywanej horagai, która po przeleżeniu przez trzy tysiące lat w górach, trzy tysiące na lat na równinie i kolejne trzy tysiące lat w morzu przemieni się w smoka, który sprowadzi wielkie opady deszczu, które spowodują powódź[2].

Staw z rejonu Dazaifu

Słowo ryū/tatsu oznaczające smoka pojawiło się po raz pierwszy w kronikach z rejonu Dazaifu na Kiusiu, gdzie znajdował się niezwykły staw. Nigdy nie przybywało w nim wody, ani nigdy jej z niego nie ubywało za sprawą lokalnego bóstwa zwanego Takeiwa no Tatsu ( Smok z Masywnej Skały), które go zamieszkiwało[3].

Jak podają kroniki, w 864 r. nastąpił najprawdopodobniej wybuch podziemnego gejzera, a woda ze stawu trysnęła w górę i na wiele dni zabarwiła wschodnią część brzegu czerwoną mazią, która pokryła trawę i drzewa. Wróżbici stwierdzili iż jest to zapowiedź epidemii wywołanej gniewem bóstwa wody. Cesarz uznał iż jest to omen wskazujący na to, iż nienależnie rządzi krajem, dlatego nakazał odprawienie różnych religijnych ceremonii mających na celu zapobieżenie dalszym nieszczęściom[3].

Staw Demonów

O smoku mieszkającym w stawie możemy przeczytać w opowiadaniu Izumiego Kyōki Yashagaike ( Staw Demonów). Młody naukowiec nazywający się Hagiwara Akira wędruje po Japonii zbierając legendy, aż pewnego dnia spotyka starca o imieniu Yatabei, który twierdzi iż jest strażnikiem Stawu Demonów i trzy razy dziennie o określonych godzinach musi uderzać w dzwon, aby smoczyca zamieszkująca staw nie zatopiła wiosek w dolinie. Wkrótce po tym spotkaniu staruszek umarł, a Akira postanowił zastąpić go i pilnować aby władczyni stawu nie zatopiła doliny. Ożenił się z córką kapłana z wioski i zamieszkał nieopodal stawu. Po pewnym czasie w wiosce zaczęła panować susza, a mieszkańcy postanowili wywabić smoka z jeziora, zaczęli zanieczyszczać staw lecz nie przyniosło to żadnego skutku. Postanowili poświęcić najpiękniejszą dziewczynę z okolicy - żonę Akiry, która dobrze znała historię poprzedniej ofiary, która ze wstydu utopiła się w stawie i według legendy stała się smoczycą. Akira próbował powstrzymać mieszkańców lecz rzucili się na niego i chcieli go zabić. Przerażona kobieta przebiła się nożem, a pogrążony w żałobie mężczyzna przestał bić w dzwon i całą dolinę zalały wzburzone wody tryskające z dna Stawu Demonów[4].

Kult smoka

W Chinach uważano, że smoki sprowadzają opady, dlatego modlono się do nich o deszcz. W Japonii często odprawiano te ceremonie w obrządku buddyjskim, już w 1211 r. odbyło się na dworze cesarskim Goryūsai ( Święto Pięciu Smoków)[5], w czasie którego modlono się o deszcz. Z czasem smoki zaczęto utożsamiać z rodzimymi wężami, które były bóstwami wody. Subtelna różnica zachowała się jedynie w nazewnictwie – tatsuhebi (ryūjia) to smok-wąż, który może latać jedynie na chmurze[5].

Smoki według legend zamieszkiwały stawy i wywabienie ich na zewnątrz mogło sprowadzić deszcz. Aby wypłoszyć smoka z jego siedziby wrzucano do wody różne metalowe przedmioty, końskie łajno lub śmieci, aby istota ta nie chciała przebywać w tak zanieczyszczonej wodzie. Aby smok wyleciał ze stawu można było również wrzucić do niego pokrojoną rybę co miało na celu obrazę smoka, należało jednak uważać gdyż jego gniew mógł sprowadzić burze z trąbami powietrznymi, zwanymi po japońsku tatsumaki[6].

W Japonii zachowały się zapiski o smoczych lampionach pojawiających się czasami nad morzem, lecących w stronę lądu, aby zawisnąć na wysokim drzewie w pobliżu buddyjskiej świątyni. Ukazanie się lampionów uważane było za dobry omen i kojarzono je z błękitnym smokiem przynoszącym szczęście[5].

Parada Złotego Smoka

W świątyni Sensō-ji w tokijskiej dzielnicy Asakusa co roku (od 1958 r.) 18 marca odbywa się Kinryū no mai (jap. Taniec złotego smoka) na pamiątkę cudownego zdarzenia, które miało miejsce w 628 r. Wtedy to dwóch rybaków - Hinokuma Hamanari i Honokuma Takenari, wyłowiło z rzeki Sumidagawa posąg bodhisattwy Kannon. Ujrzeli wówczas ogromnego złotego smoka, który wypłynął na powierzchnię wody, a potem wzbił się w powietrze. Posąg początkowo umieszczono w domu najbogatszego z mieszkańców - Hajino Nakamoto, a w 645 r. zbudowano dla posągu świątynie Sensō-j, zwaną także Kinryūzan (jap. Góra Złotego Smoka). Według innej wersji legendy w ciągu jednej nocy w pobliżu świątyni w cudowny sposób wyrosły tysiąc sosen, na które sfrunął z nieba złoty smok, a następnie zniknął i nikt go więcej nie widział. Przypominający o tych podaniach taniec, podczas którego ośmiu mężczyzn dynamicznie porusza makietą złotego smoka o długości około dwudziestu pięciu metrów[7].

Smocze świątynie

Japońskie smoki często są czczone w sanktuariach sintoistycznych oraz świątyniach buddyjskich.

Itsukushima Jinja na wyspie Itsukushima na japońskim Morzu Wewnętrznym była uważana za miejsce pobytu córki boga oceanu Ryūjina[8]. Według Gukanshō oraz The Tale of Heike smok zezwolił na wstąpienie cesarza Antoku na tron, ponieważ jego ojciec Kiyomori Taira zapłacił za modlitwy w Itsukushima. Kiedy Antoku utopił się po przegranej w 1185 roku bitwie pod Dan-no-ura w morzu zaginął Miecz-Trawosiecz (który pochodził z ogona Yamata no Orochi)[9]. Według niektórych źródeł nurkowie znaleźli miecz i jest on przechowywany w Atsuta Jingū[10].

Ryūjin Shinko (jap. 竜神信仰) jest przybytkiem religijnym, w którym czci się morskie smoki. Jest to związane z rytuałami rolnictwa i deszczu oraz modlitwami o dobry połów rybaków.

Rodowite smoki japońskie

Yamata no Orochi

Osobny artykuł: Yamata no Orochi.

Yamata no Orochi (jap. 八岐大蛇、八俣遠呂智、八俣遠呂知 Ośmio-rozgałęziony olbrzymi wąż) lub Orochi (Olbrzymi wąż) – legendarny potwór o ośmiu głowach i ośmiu ogonach. Zastraszył on parę bóstw ziemskich i nakazał aby oddawali mu co roku jedną ze swoich córek. Został podstępem zabity przez Susanoo Shinto w pobliżu źródła Hi River (簸川), w prowincji Izumo. Bóg burz upił potwora sake, a następnie gdy bestia zasnęła pociął ją na kawałki za pomocą swojego miecza. W środku węża znajdował się Miecz-Trawosiecz, który został przekazany przez bóstwo mórz swojej siostrze – Amaterasu[11][12].

Watatsumi

Osobny artykuł: Watatsumi.

Watatsumi (jap. 海神 Bóg mórz), znany również jako Ryūjin (jap. 龍神 Boski smok) – władca mórz i oceanów, znany przez ludzi jako smok, który potrafił przybrać ludzką postać. Mieszkał w znajdującym się na dnie morza Ryūgū-jō (jap. 龍宮城 Smoczy pałac), gdzie trzymał cudowną perłę za pomocą której mógł kontrolować fale[13][14].

Toyotama-hime

Osobny artykuł: Toyotama-hime.

Toyotama-hime (jap. 豊玉姫) lepiej znana jako Otohime – piękna córka Watatsumiego, smoczego króla. Wyszła za mąż za mężczyznę o imieniu Hoori, którego spotkała nieopodal Smoczego pałacu, gdzie pomogła mu w odnalezieniu zaginionego haczyka. Wdzięczny chłopak ożenił się z Otochime i zamieszkał w Smoczym pałacu. Toyotama-hime urodziła mu syna, który był ojcem Jimmu, pierwszego cesarza Japonii. Niedługo po urodzeniu dziecka została nakryta przez męża w swojej prawdziwej postaci, po czym zawstydzona pod postacią smoka odleciała do pałacu swojego ojca[15][16].

Wani

Wani (jap. ) – morski potwór spotykany w opowieściach zarówno w Kojiki jak i Nihon-shoki. Nazwę wani tłumaczy się jako "krokodyl", rzadziej "rekin". Był on jednym ze sługów Watatsumiego i został wybrany, aby eskortować Otohime i Hooriego, gdy Ci postanowili opuścić Smoczy pałac i udać się z powrotem na ląd[17][18].

Smoki powstałe pod wpływem chińskich i indyjskich mitów

Zennyo Ryūō

Osobny artykuł: Zennyo Ryūō.

Zennyo Ryūō (jap. 善女龍王) – smoczyca, która objawiła się założycielowi szkoły shingon – Kūkaiowi, podczas odprawiania modlitwy o deszcz w świątyni Tōdaiji w Narze. Według legend w 1335 r. smok Zentatsu ukazał się cesarzowi Go-Daigo ostrzegając go przed zamachem na jego życie[6][19].

Nure-onna

Osobny artykuł: Nure-onna.

Nure-onna (jap. 濡女 Mokra pani) – mierzący ponad trzysta metrów wąż z kobiecą twarzą. Mokra Pani miała miała długie włosy, a z jej ust wystawały jadowite zęby i długi język, według legend nikomu nigdy nie udało się uciec przed tą istotą, ponieważ smoczyca skutecznie unieruchamiała swoje ofiary wielkim ogonem[1][20].

Kiyohime

Osobny artykuł: Kiyohime.

Kiyohime (jap. 清姫) – była kelnerką w herbaciarni, która zakochała się w młodym buddyjskim mnichu. Po tym jak ją odrzucił, zaczęła studiować magię, zamieniła się w smoka i zabiła go[21][22].

Inari

Osobny artykuł: Inari (bóstwo).

Inari (jap. 稲荷) – japońskie bóstwo płodności i ryżu, często przedstawiane jako wąż lub smok w towarzystwie lisów[23].

Tarō Urashima

Osobny artykuł: Tarō Urashima.

Tarō Urashima (jap. 浦島太郎 Urashima Tarō) – młody rybak, który ocalił żółwia, za co został nagrodzony wizytą w pałacu władcy mórz (Ryūgūjō), znajdującym się na dnie oceanu[24][25].

Chińsko-japońskie smoki

Wiele nazw japońskich smoków pochodzi z języka chińskiego. Na przykład, japońskimi odpowiednikami astrologicznych Czterech Symboli są:

Japońscy Shiryū to legendarni chińscy Smoczy Królowie mórz:

  • Gōkō, to Aoguang (敖廣, "Smoczy Król Wschodniego Morza")
  • Gōkin, to Aoqin (敖欽, "Smoczy Król Południowego Morza")
  • Gōjun, to Aorun (敖閏, "Smoczy Król Zachodniego Morza")
  • Gōjun, to Aoshun (敖順, "Smoczy Król Północnego Morza")

Indyjsko-japońskie smoki

Wraz z przybyciem buddyjskich mnichów do Japonii legendy o japońskich smokach uległy przekształceniu, a niektóre z opowieści o azjatyckich smokach zostały wchłonięte przez mitologię japońską, stąd w opowieściach o smokach możemy spotkać znane z mitologii hinduskiej Nagi, które również uważane były za bóstwa wody. Innymi smokami przejętymi przez mieszkańców archipelagu są:

  • Hachidai ryūō (jap. 八大龍王)
  • Mucharinda (jap. ムチャリンダ Mucalinda)
  • Benzaiten (jap. 弁才天)
  • Kuzuryū (jap. 九頭龍 Dziewięciogłowy smok)

Smok w popkulturze

  1. a b Agnieszka Kozyra: Mitologia Japońska. s. 458.
  2. a b Agnieszka Kozyra: Mitologia Japońska. s. 455.
  3. a b Agnieszka Kozyra: Mitologia Japońska. s. 454-455.
  4. Agnieszka Kozyra: Mitologia Japońska. s. 457.
  5. a b c Agnieszka Kozyra: Mitologia Japońska. s. 454.
  6. a b Agnieszka Kozyra: Mitologia Japońska. s. 456.
  7. Agnieszka Kozyra: Mitologia Japońska. s. 460.
  8. Jien: The future and the past: a translation and study of the Gukanshō. s. 143.
  9. Ibrahim S. Amin: Monster Hunter's Handbook. s. 183.
  10. Gary L. Ebersole: Ritual Poetry and the Politics of Death in Early Japan. s. 160.
  11. Louis Frédéric: Japan encyclopedia. s. 1046.
  12. Ryūhō Ōkawa: The golden laws: history through the eyes of the eternal Buddha. s. 113.
  13. M. W. De Visser, Loren Coleman: The Dragon in China and Japan. s. 139.
  14. Sean Wallace: Japanese Dreams. s. 27.
  15. Agnieszka Kozyra: Mitologia Japońska. s. 58-59.
  16. Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697. s. 319.
  17. M. W. De Visser, Loren Coleman: The Dragon in China and Japan. s. 139.
  18. Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697. s. 61.
  19. Kokusai Shūkyō Kenkyūjo: Japanese journal of religious studies.
  20. Michael D. Foster: Pandemonium and parade: Japanese monsters and the culture of yōkai. s. 55.
  21. Legenda o Anchinie i Kiyohime. [dostęp 2012-01-17].
  22. William Elliot Griffis: Japanese Fairy World. s. 100.
  23. Legendy o Inarim. [dostęp 2012-01-17].
  24. Legenda o Tarō Urashimie. [dostęp 2012-01-17].
  25. Yei Theodora Ozaki: Japanese fairy tales.
  26. Nagoya Chunichi Dragons (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  27. Dragon Ball (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  28. Blue Dragon (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  29. Kamen Rider Ryuki (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  30. King Ghidorah (ang.). [dostęp 2012-01-17].}
  31. Manda (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  32. Dragon: the Old Potter's Tale (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  33. Postaci z filmu Spirited Away (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  34. Fairy Tail (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  35. Breath of Fire IV (pol.). [dostęp 2012-01-17].
  36. Touhou Project (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  37. Postać Van Fanela (ang.). [dostęp 2012-01-17].
  38. Dragon Crisis! (ang.). [dostęp 2012-01-17].

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

Szablon:Bibliografia stop