Главная страница

Ten artykuł dotyczy Salmanasara V. Zobacz też: innych władców Asyrii o tym imieniu.

Szablon:Władca kraju infobox Salmanasar V, właśc. Salmanu-aszared V (akad. Salmānu-ašarēd, biblijny Salmanasar, Salmanassar) – król Asyrii, syn i następca Tiglat-Pilesera III; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 5 lat[1]. Jego rządy datowane są na lata 726 - 722 p.n.e.[2]

Imię

Rodzime, akadyjskie imię tego władcy brzmi Salmānu-ašarēd[3] i znaczy "Bóg Salmanu jest pierwszy/najważniejszy"[4]. W transliteracji z pisma klinowego zapisywane ono było zazwyczaj mdSILIM-ma-nu-MAŠ lub mSILIM-man-MAŠ[3]. Imię to było oficjalnym imieniem tego władcy, przyjętym przez niego po objęciu tronu asyryjskiego[5]. Wcześniej znany był on pod imieniem Ulūlāju[5] lub Ulūlāja[2], które nadano mu przy narodzeniu[6]. Znaczy ono dosłownie "Urodzony w ulūlu (tj. w szóstym miesiącu kalendarza asyryjskiego, odpowiadającym naszemu sierpniowi-wrześniowi)"[6]. Pod tym właśnie imieniem, a nie oficjalnym imieniem tronowym, występuje on też niekiedy w późniejszych źródłach pisanych[5].

W Biblii, w której władca ten wzmiankowany jest w 2 Księdze Królewskiej[7], jego imię Salmānu-ašarēd uległo zniekształceniu i zapisywane było w następujący sposób:

imię Salmānu-ašarēd
w zapisie biblijnym
miejsce w Biblii
2 Krl 17:3 2 Krl 18:9
zapis hebrajski w Kodeksie Leningradzkim שַׁלְמַנְאֶסֶר /shal·man·'e·ser/[8] שַׁלְמַנְאֶסֶר /shal·man·'e·ser/[9]
zapis grecki w Septuagincie σαλαμανασαρ /salamanasar/[10] σαλαμανασσαρ /salamanassar/[11]
zapis łaciński w Wulgacie Salmanassar[12] Salmanassar[13]

W polskich przekładach Biblii imię tego władcy zapisywane jest zwykle Salmanasar lub Salmanassar:

polskie przekłady Biblii miejsce w Biblii
2 Krl 17:3[14] 2 Krl 18:9[15]
Biblia Gdańska Salmanasar Salmanaser
Biblia Poznańska Salmanasar Salmanasar
Biblia Warszawsko-Praska Salmanassar Salmanassar
Biblia Tysiąclecia Salmanassar Salmanassar
Biblia Warszawska Salmanasar Salmanasar
Przekład Nowego Świata Salmanasar Salmanasar

Panowanie

Salmanasar V jest jednym z niewielu władców asyryjskich, o których posiadamy informacje z czasów, gdy był jeszcze następcą tronu. W Kalchu odnaleziono pięć listów, które wysłał on (jako Ulūlāju) do swego ojca, króla Tiglat-Pilesera III[5][6]. Z listów tych wynika, iż zaangażowany był on w sprawy dotyczące krajów położonych na zachód od Asyrii, takich jak Karkemisz, Kummuhu, Gurgum, Que, Sam'al czy Moab[6]. Do jego obowiązków należało również zarządzanie pałacem w czasie nieobecności króla[6]. Zajmował się uzupełnianiem pałacowych zapasów (m.in. w lód, który zbierany był w górach i transportowany do Kalchu rzeką), zapewniał krolowej bezpieczeństwo w trakcie jej podróży i przyjmował zagraniczne delegacje przybywające do stolicy[5][6]. Jako następca tronu zajmował on w hierarchii ważności drugie miejsce po królu i podporządkowani mu byli nawet najważniejsi asyryjscy urzędnicy, tacy jak turtannu (naczelny dowódca wojsk) czy rab szake (wielki podczasy)[6].

Tiglat-Pileser III zmarł w 727 r. p.n.e., w miesiącu ṭebētu (grudzień-styczeń)[16]. Jeszcze w tym samym miesiącu Salmanasar V przejął po nim tron, by przez następne 5 lat panować jako król Asyrii i Babilonii[16]. O krótkich rządach Salmanasara V wiadomo jest bardzo mało, gdyż pozostawił on po sobie bardzo niewiele własnych inskrypcji[5]. Według Kroniki eponimów poprowadził on co najmniej cztery wyprawy wojenne, ale ich cele - z powodu uszkodzenia tekstu - nie są znane[5]. Według przekazu biblijnego (2 Krl 17:3-6) najechać miał on królestwo Izraela. Powodem wojny miała być polityka Ozeasza, króla Izraela, który odmówił płacenia trybutu Asyrii i sprzymierzył się z Egiptem. W odpowiedzi Salmanasar V zaatakował królestwo Izraela, pojmał Ozeasza i po trzyletnim oblężeniu zdobył stolicę kraju Samarię:

Przeciwko niemu [tj. Ozeaszowi] wyruszył Salmanassar, król asyryjski, a Ozeasz poddał się mu i płacił mu daninę. Lecz król asyryjski wykrył spisek Ozeasza. Ozeasz bowiem wysłał posłów do króla egipskiego, So, i nie przysyłał daniny królowi asyryjskiemu, jak każdego roku. Wtedy król asyryjski pojmał go i zamknął w więzieniu. Król asyryjski najechał cały kraj, przyszedł pod Samarię i oblegał ją przez trzy lata. W dziewiątym roku [panowania] Ozeasza król asyryjski zdobył Samarię i zabrał Izraelitów w niewolę do Asyrii, i przesiedlił ich do Chalach, nad Chabor - rzekę Gozanu, i do miast Medów[17]

Biblia Tysiąclecia (2 Księga Królewska 17:3-6)

Zdobycie Samarii przez Salmanasara V wzmiankowane jest również w jednej z kronik nowobabilońskich[18][16]. Data tego wydarzenia nie jest pewna, ale uczeni zwykle przyjmują, iż upadek tego miasta nastąpił w 722 roku p.n.e., na krótko przed śmiercią tego władcy[18][19]. Salmanasar V rozpoczął również oblężenie Tyru, ale upadek tego miasta nastąpił już za panowania jego następcy, Sargona II[20]. Za rządów Salmanasara V utworzone zostały też najprawdopodobniej trzy nowe asyryjskie prowincje: Que, Sam'al i Samerina[5].

Po śmierci Tiglat-Pilesera III Salmanasar V przejął nie tylko tron Asyrii, lecz również tron Babilonii, którą ojciec jego podbił pod koniec swego panowania[5]. Jako władca babiloński Salmanasar V wymieniony jest w Babilońskiej liście królów A, która podaje, iż panować miał on przez 5 lat[21]. Warte odnotowania jest, iż w liście tej nie występuje on pod swoim imieniem tronowym, lecz pod imieniem Ulūlāja[2].

Banitu - królewska małżonka

Małżonką Salmanasara V była królowa Banitu. Dwa należące do niej przedmioty, opatrzone inskrypcją "Banitu, królowa Salmanu-aszareda", odkryto w Grobowcu II w Kalchu pośród przedmiotów należących do Atalii, małżonki Sargona II[5]. Znalazły się one w posiadaniu tej ostatniej najprawdopodobniej po tym, jak jej mąż odsunął Salmanasara V od władzy[5].

Zabytki

Z czasów panowania Salmanasara V pochodzi odnaleziony w Pałacu Północno-zachodnim w Kalchu zestaw ośmiu odważników z brązu w kształcie lwów[5]. Każdy z nich nosi inskrypcję "Pałac Salmanu-aszareda, króla Asyrii". Znany jest również fragment cegły noszący inskrypcję Salmanasara V z opisem jego prac budowlanych w mieście Apku[5].

Śmierć

Okoliczności towarzyszące śmierci Salmanasara V i przejęciu tronu asyryjskiego przez Sargona II nie są znane, aczkolwiek wiele wskazuje na to, iż dojść musiało do przewrotu pałacowego. W swych inskrypcjach Sargon II przedstawia bowiem swego poprzednika jako ciemiężyciela ludu asyryjskiego, który nałożył ciężkie podatki na mieszkańców miasta Aszur, tradycyjnie zwolnionych od ich płacenia[18][5]. Ten czyn rozgniewać miał bogów, którzy spowodować mieli upadek Salmanasara V i wyniesienie na tron asyryjski Sargona II.

  1. Asyryjska lista królów, kopia C, IV 26-27; A.K. Grayson, Königslisten..., s. 115.
  2. a b c A.K. Grayson, Königslisten..., s. 134.
  3. a b H.D. Baker, Salmanassar V, w: Reallexikon..., s. 585.
  4. hasło ašaridu, The Assyrian Dictionary, tom 1 (A/2), The Oriental Institute, Chicago 1968, s. 417.
  5. a b c d e f g h i j k l m n H.D. Baker, Salmanassar V, w: Reallexikon..., s. 586.
  6. a b c d e f g Assyrian empire builders - Shalmaneser V, king of Assyria (726-722 BC) (ang.). www.ucl.ac.uk. [dostęp 2013-05-16].
  7. hasło Shalmaneser na stronie www.blueletterbible.org
  8. Kodeks Leningradzki, 2 Księga Królów, rozdział 17 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  9. Kodeks Leningradzki, 2 Księga Królów, rozdział 18 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  10. Septuaginta, 2 Księga Królów, rozdział 17 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  11. Septuaginta, 2 Księga Królów, rozdział 18 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  12. Wulgata, 2 Księga Królów, rozdział 17 - tekst żródłowy
  13. Wulgata, 2 Księga Królów, rozdział 18 - tekst żródłowy
  14. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 17:3 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-07-02].
  15. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 18:9 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-07-02].
  16. a b c J-J. Glassner, Mesopotamian..., s. 194-195.
  17. Biblia Tysiąclecia (2 Księga Królewska, rozdział 17)
  18. a b c hasło Shalmaneser V, w: G. Leick, Who's Who..., s. 147.
  19. H.D. Baker, Salmanassar V, w: Reallexikon..., s. 586-587.
  20. H.D. Baker, Salmanassar V, w: Reallexikon..., s. 587.
  21. Babilońska lista krolów A, IV 9; A.K. Grayson, Königslisten..., s. 93.

Bibliografia

  • H.D. Baker, Salmanassar V, w: Reallexikon der Assyriologie, tom XI (Prinz, Prinzessin - Samug), Walter de Gruyter, Berlin - New York 2006-2008, s. 585-587.
  • J-J. Glassner, Mesopotamian Chronicles, Society of Biblical Literature, Atlanta 2004.
  • A.K. Grayson, Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s.86-135.
  • hasło Shalmaneser V, w: G. Leick, Who's Who in the Ancient Near East, London and New York 2002, s. 147.

Szablon:Władca-Asyria Szablon:Władca-Babilon