Главная страница

Ten artykuł dotyczy statku pasażerskiego. Zobacz też: inne artykuły o tej nazwie.
{{{nazwa}}}
[[Plik:{{{grafika}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis grafiki}}}]]
{{{opis grafiki}}}
Bandera {{ państwo dane {{{bandera}}} | bandera/core | wariant = | rozmiar = | nazwa = | altlink = }}
Numer IMO {{{numer IMO}}}
Call sign {{{call sign}}}
Port macierzysty {{{port macierzysty}}}
Właściciel {{{właściciel}}}
Armator {{{armator}}}
Operator {{{operator}}}
Nadzorujące towarzystwo klasyf. {{{towarzystwo klasyfikacyjne}}}
Dane podstawowe
Typ {{{typ}}}
Materiał {{{materiał}}}
Historia
Stocznia {{{stocznia}}}
Data budowy {{{data budowy}}}
Data wodowania {{{data wodowania}}}
Data oddania do eksploatacji {{{data eksploatacji}}}
Data wycofania ze służby {{{data wycofania}}}
Data zatonięcia {{{data zatonięcia}}}
Dane techniczne
Wyporność {{{wyporność}}} t
Wyporność całkowita {{{wyporność całkowita}}} t
Nośność (DWT) {{{nośność}}}
Liczba członków załogi {{{załoga}}}
Liczba pasażerów {{{pasażerowie}}}
Długość całkowita (L) {{{długość}}} m
Długość linii wodnej {{{długość linii wodnej}}} m
Długość kadłuba {{{długość kadłuba}}} m
Długość po pokładzie {{{długość po pokładzie}}} m
Szerokość (B) {{{szerokość}}} m
Zanurzenie (D) {{{zanurzenie}}} m
Wysokość (H) {{{wysokość}}} m
Pojemność {{{pojemność}}} RT
Pojemność brutto {{{pojemność brutto}}} GT
Pojemność netto {{{pojemność netto}}} NT
Pojemność kontener. {{{pojemność TEU}}} TEU
Masa całkowita {{{masa całkowita}}}
Napęd mechaniczny
Silnik {{{silnik}}}
Moc silnika {{{moc silnika}}}
Liczba śrub napędowych {{{liczba śrub}}}
Prędkość maks. {{{prędkość}}} w.
"Canberra" wypływająca w rejs z Southampton, 1967
"Canberra" jako transportowiec wojska pod Port Stanley, z fregatą HMS "Andromeda"

SS Canberrabrytyjski statek pasażerski z lat 1961-1997, flagowa jednostka przedsiębiorstwa żeglugowego P&O. Zbudowany na potrzeby linii z Wielkiej Brytanii do Australii i zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej, pływał także na linii atlantyckiej. W latach 1961-1973 eksploatowany w żegludze liniowej, następnie od 1974 roku jako wycieczkowiec. W czasie wojny falklandzkiej w 1982 roku używany był jako transportowiec wojska.

Koncepcja i budowa

W drugiej połowie lat 50. XX wieku przedsiębiorstwa żeglugowe P&O (Peninsular and Oriental Steam Navigation Company) i współpracująca z nią Orient Line postanowiły wybudować dwa nowe statki, większe i szybsze od statków pasażerskich stosowanych do tej pory do obsługi linii żeglugowych z Europy do Australii i na zachodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych. Według założeń, czas podróży do Australii miał ulec skróceniu o tydzień[1].

Statek dla P&O zbudowała stocznia Harland and Wolff w Belfaście (numer stoczniowy 1621). Stępkę położono 23 września 1957, a wodowanie odbyło się 16 marca 1960 (17 marca według niektórych źródeł). Matką chrzestną została Pattie Menzis, żona Roberta Menziesa, ówczesnego premiera Australii. Statek otrzymał nazwę Canberra od stolicy Australii, po raz pierwszy u tego armatora. Drugim nieco mniejszym statkiem zbudowanym dla Orient Line była "Oriana"[1].

Od 29 kwietnia 1961 trwały próby morskie i usuwanie usterek. Statek przekazano armatorowi 19 maja 1961 w Greenock. Koszt budowy i wyposażenia wyniósł 17.021.000 funtów[2].

„Canberra” była największym statkiem pasażerskim zbudowanym na inną linię, niż transatlantycka i największym na szklaku Wielka Brytania-Australia[3]. W momencie wejścia do służby była też największym statkiem pasażerskim wprowadzonym do eksploatacji w Wielkiej Brytanii od czasu RMS „Queen Elizabeth”[3].

Służba

Jako liniowiec pasażerski

W pierwszą podróż „Canberra” wyruszyła 2 czerwca 1961 z Southampton w Wielkiej Brytanii, pod dowództwem kapitana Geoffreya A. Wilda. Trasa wiodła przez Morze Śródziemne, Kanał Sueski, Australię, Nową Zelandię, Hawaje do zachodnich wybrzeży Kanady i Stanów Zjednoczonych i z powrotem; statek był uroczyście witany w portach, a na pokładzie znajdowało się 2238 pasażerów[4].

Na trasie takiej, jak w dziewiczym rejsie, statek pływał następnie zwykle w sezonie letnim, oprócz tego odbywał rejsy na Daleki Wschód. W USA odwiedzał San Franciso i Los Angeles, a w Kanadzie Vancouver. Rejs z Southampton do Sydney trwał 26 dni i kosztował od 150 do 550 funtów[4]. W 1962 roku podczas remontu podwyższono nieco kominy statku[4]. W tym samym roku statek odbył też pierwszy rejs transatlantycki z Southampton do Nowego Jorku, wchodząc tam jako pierwszy statek P&O[4]. Rejsy na tej linii były także powtarzane w kolejnych latach.

4 stycznia 1963 podczas rejsu do Australii doszło na Morzu Śródziemnym do pożaru w siłowni statku (bez ofiar wśród pasażerów), na skutek czego rejs przerwano na Malcie, a większość pasażerów wróciła do Anglii samolotami. Statek popłynął na remont siłowni do Belfastu, trwający do maja[4].

Od lata 1967 roku „Canberra” musiała pływać do Australii wokół Przylądka Dobrej Nadziei, w związku z zamknięciem Kanału Sueskiego na skutek wojny izraelsko-egipskiej. Pływała też tam następnie przez Kanał Panamski. W 1968 roku dokonano modernizacji, m.in. pomieszczeń pasażerskich[4].

Jako wycieczkowiec

Na przełomie lat 60. i 70. ruch pasażerski zaczęły przejmować linie lotnicze, zaś liniowce pasażerskie stawały się coraz częściej statkami wycieczkowymi. „Canberra” od początku swej służby odbywała kilka rejsów wycieczkowych w roku (głównie od stycznia do kwietnia), a w drugiej połowie 1973 została całkowicie wycofana ze służby liniowej. Zbiegło się to z niewielkim uszkodzeniem na skutek wejścia na mieliznę 12 lipca 1973 koło Saint George’s (przy zdejmowaniu go zginął w wypadku pracownik pralni okrętowej)[4]. Na początku 1974 roku „Canberra” została przystosowana do funkcji statku wycieczkowego. Odbywała kilkunastodniowe wycieczki na Karaiby lub Morze Śródziemne, a także rejsy dookoła świata (począwszy od 1974, jeden w roku)[5]. Operatorem od 1977 roku stał się P&O Cruises, wydzielony z P&O[5].

Jako transportowiec wojska

Po wybuchu wojny falklandzkiej znajdująca się na Morzu Śródziemnym „Canberra” została zarekwirowana przez rząd brytyjski w celu użycia jej jako transportowca wojska. 5 kwietnia 1982 statek wszedł do Southampton, wyokrętowano pasażerów i rozpoczęto przystosowywanie do nowej roli. Zainstalowano lądowisko dla helikopterów (nad dotychczasowym basenem I klasy na pokładzie słonecznym), salę operacyjną i przygotowano pomieszczenia dla rannych. Załadowano też kontenery z wyposażeniem dla wojska. Kapitanem statku pozostał jej cywilny kapitan Dennis Scott-Masson, statek pozostał też w pokojowym białym malowaniu[5].

8 kwietnia rozpoczęto załadunek wojska i 9 kwietnia „Canberra” wyszła z portu, wioząc około 2000 żołnierzy z 40. i 42. batalionów 3. Brygady Royal Marines i 3. batalionu Pułku Spadochronowego[5]. 21 maja statek zakotwiczył w Zatoce San Carlos na Falklandzie Wschodnim. Uniknął w kolejnych dniach ataków lotnictwa argentyńskiego (według relacji pilotów, „Canberra” nie była atakowana, gdyż była brana za statek szpitalny)[5]. 28 maja na Georgii Południowej „Canberra” przejęła dodatkowe 3 tysiące żołnierzy z „Queen Elisabeth 2”, która miała trzymać się w większej odległości od rejonu walk. Żołnierzy wyokrętowano w San Carlos 2 czerwca[5].

Po kapitulacji sił argentyńskich, w dniach 16-19 czerwca „Canberra” przewiozła 4167 jeńców argentyńskich z Falklandów do Puerto Madryn, a 25 czerwca, po zabraniu na pokład 2489 żołnierzy brytyjskich, wyruszyła w drogę powrotną do kraju[5]. Do Southampton statek powrócił 11 lipca, owacyjnie witany. Kapitan Dennis Scott-Masson został później odznaczony komandorią Orderu Imperium Brytyjskiego (CBE). Służba wojskowa statku trwała 94 dni, w tym czasie przepłynął 25 245 mil morskich[5].

Ponownie jako wycieczkowiec

"Canberra" w 1984

Do 11 września 1982 statek remontowano i przystosowywano do poprzedniej funkcji statku wycieczkowego. Operowała głównie na Morzu Śródziemnym i Morzu Karaibskim, ale także na wodach australijskich. W 1984 i 1986 statek przeszedł remonty w Bremerhaven. W styczniu 1987 statek uratował załogę tonącego jachtu u wybrzeży Meksyku[5]. W 1991 statek zmienił właściciela na firmę leasingową Abbey National Leasing, lecz pozostawał w czarterze P&O Cruises[3]. W czerwcu 1994 roku „Canberra” uczestniczyła w obchodach 50-lecia lądowania w Normandii[3].

W latach 90. XX wieku „Canberra” stawała się wyeksploatowana i nieekonomiczna (wysokie zużycie paliwa w porównaniu z nowymi statkami). Jeszcze w 1992 dokonano modernizacji (kosztem 19 milionów dolarów), lecz w 1996 podjęto decyzję o zakończeniu jej eksploatacji. Następcą u armatora stała się „Oriana” (III)[3].

Ostatni rejs pasażerski zakończył się w Southampton 30 września 1997[3]. Podczas pożegnania statku m.in. przeleciał nad nim symbolicznie bombowiec Canberra[3]. Statek sprzedano wkrótce potem na złom do Pakistanu. 31 października 1997 „Canberrę” osadzono na plaży koło Karaczi i w ciągu roku pocięto[3].

Informacje techniczne

Głównym projektantem „Canberry” był inż. John West, on też zaprojektował sylwetkę statku. Jednostka miała stalowy, spawany kadłub a większą część nadbudowy i nadbudówki wykonano ze stopów aluminium. Z 14 pokładów 10 było przeznaczonych dla pasażerów. W części dziobowej statku znajdowały się trzy ładownie, przeznaczone na bagaż pasażerów (w tym samochody) oraz zapasy prowiantu.

Siłownia

Canberra miała, nieczęsto spotykany na statkach pasażerskich, napęd parowo-elektryczny. 3 wysokociśnieniowe, wodnorurkowe kotły napędu głównego wytwarzały parę, która napędzała dwa turbogeneratory prądu przemiennego, każdy o mocy 32 200 kW. Każda z dwóch czteropłatowych śrub była obracana przez pojedynczy trójfazowy, synchroniczny, chłodzony powietrzem silnik elektryczny.

Oprócz napędu głównego, zainstalowany był kocioł pomocniczy oraz 4 turbogeneratory dostarczające energię elektryczną o łącznej mocy 6000 kW. Na dziobie były dwa stery strumieniowe.

Podczas prób nowy statek osiągnął prędkość 29,27 węzłów. Początkowo prędkość eksploatacyjna wynosiła 27,5 węzła. Po roku 1974 nie wykorzystywano całej mocy i prędkość eksploatacyjną zmniejszono do 23,5 w.

Wymiary i pojemność

Długość całkowita statku wynosiła 249,30 m (niektóre źródła podają 249,41 ub 249,49), długość między pionami 225,56 m, szerokość 31,25 m (30,65 m), zanurzenie 9,84 m (9,99-10,80 m).

Początkowo pojemność brutto wynosiła 45 270 ton rejestrowych, pojemność netto 23 672 ton rejestrowych, zaś nośność 9910 ton.

Początkowo na Canberze było 786 kabin dla pasażerów, mogących pomieścić, według różnych źródeł, 2212 do 2272 pasażerów w dwóch klasach. Załogę stanowiło wówczas 938 do 960 osób różnych narodowości, w tym 194 osoby zatrudnione w kuchni.

Jako statek wycieczkowy, Canberra mogła zabrać 1641-1737 pasażerów (w jednej klasie), zaś załoga liczyła 795-860 osób.

  1. a b J. Jarosz, Brytyjska..., s.70
  2. J. Jarosz, Brytyjska..., s.71
  3. a b c d e f g h J. Jarosz, Brytyjska..., s.76
  4. a b c d e f g J. Jarosz, Brytyjska..., ss.72-73
  5. a b c d e f g h i J. Jarosz, Brytyjska..., ss.74-75

Bibliografia

  • Jacek Jarosz. Brytyjska Canberra. „Morze, Statki i Okręty”, 2013-02. Magnum-X. ISSN 1426-529X. 

Linki zewnętrzne