Главная страница

SM UC-3
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa okręt podwodny
Typ UC I
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Vulcan, Hamburg
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Wodowanie 28 maja 1915
 Kaiserliche Marine
Wejście do służby 1 czerwca 1915
Los okrętu zatonął 27.05.1916
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

168 ton[a]
183 t
Długość 33,99 m
Szerokość 3,15 m
Zanurzenie 3,04 m
Zanurzenie maksymalne 50 m
Napęd
1 silnik wysokoprężny o mocy 90 KM
1 silnik elektryczny o mocy 175 KM, 1 śruba
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

6,2 węzła
5,22 w.
Zasięg powierzchnia: 780 Mm @ 5 w.
zanurzenie: 50 Mm @ 4 w.
Uzbrojenie
12 min, 1 km
Załoga 14

SM UC-3niemiecki podwodny stawiacz min z okresu I wojny światowej. Był trzecim okrętem typu UC I. Zbudowany w stoczni Vulcan w Hamburgu okręt został zwodowany 28 maja 1915 roku, zaś do służby w Kaiserliche Marine przyjęto go 1 czerwca 1915 roku. W czasie swojej służby SM UC-3 odbył 29 patroli bojowych, podczas których postawił wiele zagród minowych, na których zatonęło 19 statków o łącznej pojemności 29 021 BRT[a], 3 okręty o wyporności 1571 ton, zaś 2 statki o pojemności 1909 BRT zostały uszkodzone. Okręt zatonął z całą załogą 27 maja 1916 roku na minie na północ od Zeebrugge.

Projekt i dane taktyczno–techniczne

Sukcesy pierwszych niemieckich U-Bootów na początku I wojny światowej (m.in. zatopienie brytyjskich krążowników pancernych HMS „Aboukir”, „Hogue” i „Cressy” przez U-9) skłoniły dowództwo Cesarskiej Marynarki Wojennej z admirałem Tirpitzem na czele do działań mających na celu budowę nowych typów okrętów podwodnych[1]. Doceniając też wagę wojny minowej, 9 października 1914 roku ministerstwo marynarki zatwierdziło projekt małego podwodnego stawiacza min (określanego później typem UC I)[1][2].

SM[b] UC-3 był niewielkim, jednokadłubowym przybrzeżnym okrętem podwodnym o długości całkowitej 33,99 metra, szerokości 3,15 metra i zanurzeniu 3,04 metra[2][3][4]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 6,3 metra[5]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 168 ton, a w zanurzeniu 183 tony[3][6][7]. Cechą charakterystyczną jednostki był zaokrąglony dziób oraz cylindryczny kiosk o średnicy 1,3 m, obudowany opływową osłoną[8]. Okręt napędzany był na powierzchni przez 6-cylindrowy, czterosuwowy silnik diesla Daimler RS166 o mocy 90 koni mechanicznych (KM), zaś pod wodą poruszał się dzięki silnikowi elektrycznemu SSW o mocy 175 KM[2][3][9]. Poruszający jedną trójłopatową, wykonaną z brązu śrubą (o średnicy 1,8 m)[8] układ napędowy zapewniał prędkość 6,2 węzła na powierzchni i 5,22 węzła w zanurzeniu[6][10] (przy użyciu na powierzchni silnika elektrycznego okręt był w stanie osiągnąć 7,5 węzła[11]). Zasięg wynosił 780 Mm przy prędkości 5 węzłów w położeniu nawodnym oraz 50 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą[4][9][c]. Okręt zabierał 3,5 tony oleju napędowego[4], a energia elektryczna magazynowana była w akumulatorach składających się ze 112 ogniw, o pojemności 4000 Ah, które zapewniały 3 godziny podwodnego pływania przy pełnym obciążeniu[11]. Okręt posiadał dwa wewnętrzne zbiorniki balastowe[11]. Maksymalna głębokość zanurzenia wynosiła 50 metrów, zaś czas zanurzenia 23-36 s[4]. Okręt nie posiadał uzbrojenia torpedowego ani artyleryjskiego, przenosił natomiast w części dziobowej (poza kadłubem sztywnym) 12 min kotwicznych typu UC/120 w sześciu skośnych pionowych komorach minowych o średnicy 100 cm[7][8][10]. Układ ten powodował, że zapalniki min trzeba było uzbrajać przed rejsem, gdyż na morzu nie było do nich dostępu[13]. Uzbrojenie uzupełniał jeden karabin maszynowy z zapasem amunicji wynoszącym 150 naboi[2][3][5]. Okręt posiadał jeden peryskop Zeissa, a do jego wnętrza prowadziły dwa luki: jeden w kiosku i drugi w części rufowej, prowadzący do pomieszczeń załogi[8]. Wyposażenie uzupełniała kotwica grzybkowa o masie 136 kg[8]. Załoga okrętu składała się z 1 oficera (dowódcy) oraz 13 podoficerów i marynarzy[3][4][d].

Budowa

SM UC-3 zamówiony został w listopadzie 1914 roku jako trzeci z serii 16 okrętów typu UC I, w ramach wojennego programu rozbudowy floty[12]. Pierwsze 10 jednostek typu, w tym UC-3, zostało zbudowanych w stoczni Vulcan w Hamburgu[2][14]. UC-3 otrzymał numer stoczniowy 47 (Werk 47)[5]. Okręt został zwodowany 28 maja 1915 roku[6], zaś do służby w Cesarskiej Marynarce Wojennej przyjęty już 1 czerwca 1915 roku[5].

Przebieg służby

1915 rok

Pierwszym dowódcą UC-3 został 1 czerwca 1915 roku mianowany kpt. mar. Erwin Weisbach[e], a okręt włączono do Flotylli Flandria (30 czerwca)[5][16]. Pierwszą ofiarą postawionej przez niego w estuarium Tamizy 5 lipca 1915 roku zagrody, składającej się z 12 min, okazał się zbudowany w 1896 roku norweski parowiec „Peik” (1168 BRT), płynący pod balastem z Cherbourga do Warkworth (bez strat w ludziach)[17][18]. Kolejnym sukcesem odniesionym 14 lipca było zatonięcie w okolicy Calais belgijskiego kutra rybackiego „Vivid”, który wpłynął na zagrodę postawioną w dniu 11 lipca[19][20]. Następne jednostki, które w lipcu 1915 roku padły ofiarą min postawionych przez okręt w estuarium Tamizy, były niewielkich rozmiarów: 20 lipca zatonął (ze stratą 5 członków załogi) zbudowany w 1914 roku jacht HMY[f] „Rhiannon” (137 ts)[21], a dzień później uzbrojony trawler (z 1906 roku) HMT[g] „Briton” (196 ts), na którym zginęło 11 marynarzy[22]. W sierpniu okręt wykonał dwie operacje minowania, lecz bez sukcesów[23]. Na kolejne zatopienie załoga UC-3 musiała czekać do 12 września 1915 roku, kiedy to w tym samym rejonie na minę wszedł zbudowany w 1899 roku brytyjski parowiec „Ashmore” (2519 BRT), płynący z ładunkiem kukurydzy z Rosario do Rotterdamu (w katastrofie zginęło 4 ludzi)[24][25][26].

26 września 1915 roku nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy okrętu: kpt. mar. Erwin Weisbach został zastąpiony przez por. mar. Erwina Waßnera[h]. Pierwszy sukces nowego dowódcy stanowiło zatopienie (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|45|0|N|1|42|0|E}) zbudowanego w 1912 roku brytyjskiego parowca „Salerno” (2071 BRT), przewożącego drobnicę na trasie HullMarsylia (14 października, bez strat w ludziach)[25][28]. Dwa dni później w okolicy Folkestone na minę wszedł mały brytyjski parowiec „Volscian” (570 BRT), płynący bez ładunku z Dieppe do Grimsby, który jednak uratowano osadzając na mieliźnie[29]. 17 października u ujścia Tamizy zatonął zbudowany w 1913 roku brytyjski uzbrojony trawler HMT „Javelin” (205 ts), na którym zginął 1 marynarz[30]. Ostatnim odniesionym w październiku sukcesem UC-3 było zatonięcie na minie 25 Mm od North Foreland zbudowanego w 1906 roku norweskiego parowca „Selma” (1654 BRT), transportującego surówkę i płyty stalowe z Middlesbrough do Nantes (ze stratą 19 członków załogi)[31]. Kolejny statek zatonął na postawionej przez okręt podwodny minie w okolicy Southwold 6 listopada – był to zbudowany w 1902 roku mały brytyjski parowiec „Alastair” (366 BRT), płynący z Londynu do Tyne z ładunkiem rudy żelaza (wraz ze statkiem zginęło 7 ludzi wraz z kapitanem)[25][32]. 11 listopada w tym samym rejonie został zniszczony przez minę zbudowany w 1903 roku brytyjski parowiec „Rhineland” (1501 BRT), przewożący pręty stalowe z Tees do Nantes (ze stratą 20 ludzi, w tym kapitana)[25][33]. 17 listopada szczęście opuściło zbudowany w 1891 roku norweski parowiec „Ulriken” (2379 BRT), transportujący pszenicę na trasie Nowy Jork – Rotterdam, który ze stratą 4 marynarzy zatonął w pobliżu latarniowca „Galloper” w estuarium Tamizy[34]. Kolejną ofiarą postawionych przez UC-3 min został 29 listopada pomocniczy trałowiec HMS „Duchess of Hamilton” o wyporności 553 ts, który zatonął na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|47|0|N|1|40|0|E} wraz z 9 marynarzami[35]. Listę grudniowych sukcesów okrętu otworzył zbudowany w 1898 roku norweski parowiec „Nereus” (742 BRT), płynący z ładunkiem węgla z Blyth do Cowes, który zatonął 10 grudnia w estuarium Tamizy ze stratą 1 członka załogi[36]. Dzień później w okolicach przylądka Gris Nez w Pas-de-Calais zatonął (wraz z 2 marynarzami) zbudowany w 1896 roku brytyjski parowiec „Pinegrove” (2847 BRT), płynący pod balastem z Dunkierki do Londynu[25][37]. Kolejnym zatopionym statkiem był norweski parowiec „Nico” (712 BRT), zbudowany w 1913 roku, płynący z ładunkiem koksu z Newcastle do Boulogne; frachtowiec został zniszczony u ujścia Tamizy 18 grudnia (śmierć poniosło 2 ludzi)[38]. Do końca 1915 roku na minach pochodzących z UC-3 zatonęły jeszcze dwie jednostki: 21 grudnia pomocniczy trałowiec HMS „Lady Ismay” (495 ts), który został zniszczony na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|48|0|N|1|39|0|E} wraz z 18 marynarzami[39] oraz 27 grudnia, w estuarium Tamizy, zbudowany w 1901 roku brytyjski parowiec „Hadley” (1777 BRT), transportujący węgiel z Newcastle do Londynu (nikt nie zginął)[25][40].

1916 rok

Pierwszym statkiem, który wszedł w 1916 roku na postawioną przez UC-3 minę, był zbudowany w 1882 roku brytyjski parowiec „Breslau” (1339 BRT), który płynął bez ładunku z Calais do Londynu – statek został uszkodzony 14 stycznia na pozycji Nieprawidłowe parametry: {50|46|0|N|1|27|0|E} nieopodal przylądka Gris Nez[41]. Ofiarą tego samego pola minowego był też francuski pomocniczy trałowiec „Auvergne” (523 ts), który zatonął 18 stycznia w okolicy Boulogne[42]. Kolejne sukcesy załoga okrętu podwodnego zanotowała w kolejnym miesiącu: 8 lutego zatonął zbudowany w 1882 roku brytyjski parowiec „Argo” (1720 BRT), transportujący drewno kopalniane z Boulogne do Dunkierki (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {50|43|0|N|1|25|0|E})[25][43], zaś 28 lutego u ujścia Tamizy (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {52|04|0|N|1|43|0|E}) zatonął – ze stratą 19 członków załogi wraz z kapitanem – zbudowany w 1889 roku brytyjski parowiec „Thornaby” (1782 BRT), płynący z ładunkiem rudy żelaza z Marbelli do West Hartlepool[25][44].

13 maja 1916 roku nowym dowódcą UC-3 został por. mar. Günther Kreysern[i]. Pod jego dowództwem okręt postawił zagrodę minową, na której Brytyjczycy utracili 2 jednostki: 26 maja (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {52|13|0|N|1|47|0|E}) płynący z ładunkiem węgla z Tyne do Londynu, zbudowany w roku 1905 parowiec „Denewood” (1221 BRT)[25][46], a 3 czerwca (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {52|08|30|N|1|44|45|E}) płynący z Tees do Kalkuty parowiec „Golconda” (5874 BRT), zbudowany w 1887 roku, na którym zginęło 19 marynarzy[25][47].

Wiadomości o tych sukcesach nie dotarły nigdy do załogi UC-3, gdyż 27 maja 1916 roku okręt zatonął po wejściu na minę na północ od Zeebrugge, na przybliżonej pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|35|0|N|3|08|0|E} (wszyscy zginęli)[5][48][j].

  1. a b Wyporność jednostek niemieckich podano w tonach metrycznych, okrętów brytyjskich w długich tonach (ts), dla statków handlowych podano pojemność w tonach rejestrowych brutto.
  2. SM – Seiner Majestät – [okręt] Jego Mości.
  3. R.H. Gibson i M. Prendergast podają inne wartości: prędkość 8,4 węzła na powierzchni i 5,5 węzła w zanurzeniu oraz zasięg na powierzchni 850 mil morskich przy prędkości 5 węzłów[12].
  4. W momencie zatopienia na pokładzie UC-3 przebywało 18 ludzi[5].
  5. Erwin Weisbach (29 września 1883 r. – 17 maja 1916 r.) – dowódca U-23, SM UC-3 i U-74, na którym zginął. Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Żelaznym[15].
  6. HMY – His Majesty's Yacht – [jacht] Jego Mości.
  7. HMT – His Majesty's Trawler – [trawler] Jego Mości.
  8. Erwin Waßner (1 marca 1887 r. – 24 sierpnia 1937 r.) – dowódca SM UC-3, UB-38, UC-69, UB-59 i UB-117. Odznaczony Rettungsmedaille, dwukrotnie Krzyżem Żelaznym, Orderem Hohenzollernów, Pour le Mérite, Orderem Ernestyńskim i Krzyżem Hanzeatyckim[27].
  9. Günther Kreysern (22 października 1889 r. – 27 maja 1916 r.) – dowódca SM UC-3, na którym zginął[45].
  10. R.H. Gibson i M. Prendergast podają, że UC-3 został zatopiony 23 kwietnia 1916 roku u wybrzeży Norfolk przez uzbrojony kuter HMT „Cheero”[49].
  1. a b Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 59.
  2. a b c d e Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: 2004, s. 54.
  3. a b c d e Jane's Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 127.
  4. a b c d e Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 62.
  5. a b c d e f g UC 3 (ang.). uboat.net. [dostęp 2016-07-09].
  6. a b c Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara: 2007, s. 100.
  7. a b Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: 2009, s. 15.
  8. a b c d e UC-6 Thames Estuary: Archaeological Report (ang.). historicengland.org.uk. [dostęp 2016-09-09].
  9. a b Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 181.
  10. a b J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 563.
  11. a b c Class M 1 (ang.). web.archive.org-dutchsubmarines.com. [dostęp 2016-09-14].
  12. a b R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 313.
  13. Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: 2009, s. 14.
  14. Gordon Williamson: U-boats of the Kaiser's Navy. Botley, Oxford: 2002, s. 12.
  15. Kapitänleutnant Erwin Weisbach (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  16. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 152.
  17. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 158.
  18. Peik (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  19. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 159.
  20. Vivid (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  21. HMY Rhiannon (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  22. Briton (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  23. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 170.
  24. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 174.
  25. a b c d e f g h i j BRITISH MERCHANT SHIPS LOST to ENEMY ACTION Part 1 of 3 – Years 1914, 1915, 1916 in date order. naval-history.net. [dostęp 2016-07-11].
  26. Ashmore (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  27. Kapitänleutnant Erwin Waßner (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  28. Salerno (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  29. Volscian (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  30. Javelin (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  31. Selma (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  32. Alastair (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  33. Rhineland (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  34. Ulriken (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  35. Duchess Of Hamilton (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  36. Nereus (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  37. Pinegrove (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  38. Nico (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  39. Lady Ismay (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  40. Hadley (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  41. Breslau (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  42. Auvergne (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  43. Argo (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  44. Thornaby (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  45. Oberleutnant zur See GüntherKreysern (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  46. Denewood (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  47. Golconda (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-07-10].
  48. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 214.
  49. R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 86, 325.

Bibliografia