Главная страница

SM UC-13
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa okręt podwodny
Typ UC I
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia AG Weser, Brema
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 28 stycznia 1915
Wodowanie 11 maja 1915
 Kaiserliche Marine
Nazwa UC-13
Wejście do służby 15 maja 1915
 K.u.K. Kriegsmarine
Nazwa U-25
Los okrętu zniszczony 29.11.1915
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

168 ton[a]
183 t
Długość 33,99 m
Szerokość 3,15 m
Zanurzenie 3,04 m
Zanurzenie maksymalne 50 m
Napęd
1 silnik wysokoprężny o mocy 90 KM
1 silnik elektryczny o mocy 175 KM, 1 śruba
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

6,2 węzła
5,22 w.
Zasięg powierzchnia: 780 Mm @ 5 w.
zanurzenie: 50 Mm @ 4 w.
Uzbrojenie
12 min, 1 km
Załoga 14

SM UC-13niemiecki podwodny stawiacz min z okresu I wojny światowej, trzynasty w kolejności okręt podwodny typu UC I. Zwodowany 11 maja 1915 roku w stoczni AG Weser w Bremie, został przyjęty do służby w Kaiserliche Marine 15 maja 1915 roku. Przewieziony w częściach nad Adriatyk, został nominalnie wcielony w skład Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine pod nazwą U-25. W czasie służby operacyjnej na Morzu Egejskim i Morzu Czarnym okręt odbył 3 patrole bojowe, podczas których postawił zagrody minowe, na których zatonęły 3 statki o łącznej pojemności 387 BRT[a], zaś jeden statek o pojemności 1280 BRT został uszkodzony. UC-13 został zniszczony 29 listopada 1915 roku, po wejściu na mieliznę na wschód od Bosforu.

Projekt i dane taktyczno–techniczne

Sukcesy pierwszych niemieckich U-Bootów na początku I wojny światowej (m.in. zatopienie brytyjskich krążowników pancernych HMS[b] „Aboukir”, „Hogue” i „Cressy” przez U-9) skłoniły dowództwo Cesarskiej Marynarki Wojennej z admirałem Tirpitzem na czele do działań mających na celu budowę nowych typów okrętów podwodnych[1]. Doceniając też wagę wojny minowej, 9 października 1914 roku ministerstwo marynarki zatwierdziło projekt małego podwodnego stawiacza min (określanego później typem UC I)[1][2].

SM[c] UC-13 był niewielkim, jednokadłubowym przybrzeżnym okrętem podwodnym o długości całkowitej 33,99 metra, szerokości 3,15 metra i zanurzeniu 3,04 metra[2][3][4]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 6,3 metra[5]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 168 ton, a w zanurzeniu 183 tony[3][6][7]. Cechą charakterystyczną jednostki był zaokrąglony dziób oraz cylindryczny kiosk o średnicy 1,3 m, obudowany opływową osłoną[8]. Okręt napędzany był na powierzchni przez 6-cylindrowy, czterosuwowy silnik diesla Daimler RS166 o mocy 90 koni mechanicznych (KM), zaś pod wodą poruszał się dzięki silnikowi elektrycznemu SSW o mocy 175 KM[2][3][9]. Poruszający jedną trójłopatową, wykonaną z brązu śrubą (o średnicy 1,8 m)[8] układ napędowy zapewniał prędkość 6,2 węzła na powierzchni i 5,22 węzła w zanurzeniu[6][10] (przy użyciu na powierzchni silnika elektrycznego okręt był w stanie osiągnąć 7,5 węzła[11]). Zasięg wynosił 780 Mm przy prędkości 5 węzłów w położeniu nawodnym oraz 50 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą[4][9][d]. Okręt zabierał 3,5 tony oleju napędowego[4], a energia elektryczna magazynowana była w akumulatorach składających się ze 112 ogniw, o pojemności 4000 Ah, które zapewniały 3 godziny podwodnego pływania przy pełnym obciążeniu[11]. Okręt posiadał dwa wewnętrzne zbiorniki balastowe[11]. Maksymalna głębokość zanurzenia wynosiła 50 metrów, zaś czas zanurzenia 23-36 s[4]. Okręt nie posiadał uzbrojenia torpedowego ani artyleryjskiego[e], przenosił natomiast w części dziobowej (poza kadłubem sztywnym) 12 min kotwicznych typu UC/120 w sześciu skośnych pionowych komorach minowych o średnicy 100 cm[7][8][10]. Układ ten powodował, że zapalniki min trzeba było uzbrajać przed rejsem, gdyż na morzu nie było do nich dostępu[14]. Uzbrojenie uzupełniał jeden karabin maszynowy z zapasem amunicji wynoszącym 150 naboi[2][3][5]. Okręt posiadał jeden peryskop Zeissa, a do jego wnętrza prowadziły dwa luki: jeden w kiosku i drugi w części rufowej, prowadzący do pomieszczeń załogi[8]. Wyposażenie uzupełniała kotwica grzybkowa o masie 136 kg[8]. Załoga okrętu składała się z 1 oficera (dowódcy) oraz 13 podoficerów i marynarzy[3][4].

Budowa

SM UC-13 zamówiony został 23 listopada 1914 roku jako trzynasty z serii 16 okrętów typu UC I, w ramach wojennego programu rozbudowy floty[5][12][15]. Został zbudowany w stoczni AG Weser w Bremie[2][16]. UC-13 otrzymał numer stoczniowy 227 (Werk 227)[5]. Stępkę okrętu położono 29 stycznia 1915 roku[5], zwodowany został 2 maja 1915 roku[6], zaś do służby w Cesarskiej Marynarce Wojennej przyjęto go 15 maja 1915 roku[5][17].

Przebieg służby

15 maja 1915 roku dowódcą UC-13 mianowany został por. mar. Johannes Kirchner[18]. 15 lipca okręt został w sekcjach przewieziony koleją do austro-węgierskiej bazy Pola nad Adriatykiem, gdzie został powtórnie zmontowany[15][19][20]. Okręt nominalnie wcielono do K.u.K. Kriegsmarine pod nazwą U-25, jednak załoga pozostała niemiecka[21][f]. Następnie okręt został wysłany do Turcji, a podczas rejsu postawił zagrodę minową nieopodal na egejskiej wyspy Orak (na wschód od Bodrum), na której 26 sierpnia zatonął mały włoski żaglowiec „Sahina Noria” (37 BRT)[13][22][23]. 6 września okręt dotarł do Konstantynopola i został włączony w skład tamtejszego dywizjonu U-Bootów[5][24][25].

Po przystąpieniu do wojny po stronie państw centralnych Bułgarii, UC-13 był pierwszym niemieckim okrętem, który wpłynął do portu w Warnie, gdzie wkrótce powstała baza okrętów podwodnych[26]. Na przełomie października i listopada okręt otrzymał uzbrojenie artyleryjskie w postaci działa kal. 57 mm[13]. 15 listopada okręt wyszedł z Warny z misją niszczenia rosyjskiej komunikacji morskiej w rejonie Soczi[13]. 22 listopada za pomocą działa zatopił dwie rosyjskie jednostki: trzymasztowy szkuner „Ukraina” (150 BRT)[13][27] oraz motorowo-żaglowy statek „Marusia-Raja” (200 BRT)[13][28]; więcej szczęścia miał zbudowany w 1867 roku parowiec „Rostow” (1280 BRT), który uszkodzony przez pociski wyrzucił się na mieliznę w pobliżu Tuapse (później jednostkę ściągnięto z mielizny i wyremontowano)[13][29][g].

Podczas powrotu z misji okręt wpłynął 26 listopada do tureckiego portu Zonguldak, a w dalszej drodze natrafił na silny sztorm i rankiem 29 listopada 1915 roku został wyrzucony na mieliznę 10 Mm na południowy wschód od wyspy Kefken (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {41|09|0|N|30|30|0|E})[5][13][30]. Wiadomość o zdarzeniu wysłana została przez załogę drogą radiową i na pomoc uwięzionemu okrętowi wyruszyły dwie tureckie kanonierki: „Yozgat” oraz „Taşköprü”, jednak 10 grudnia w pobliżu wyspy Kefken oba okręty zostały przechwycone przez rosyjskie niszczyciele „Dierzkij”, „Gniewnyj” i „Biespokojnyj” i zniszczone ogniem artylerii[13][30]. Załoga UC-13 wraz z cenniejszym wyposażeniem została ewakuowana przez holownik „Paris”, a kadłub niemieckiego okrętu został ostatecznie zniszczony ostrzałem artyleryjskim rosyjskich niszczycieli (11 stycznia 1916 roku uczyniły to „Szczastliwyj” i „Pronzitielnyj”, a 27 stycznia – „Gromkij” i „Pyłkij”)[13][30][h].

  1. a b Wyporność jednostek niemieckich podano w tonach metrycznych, dla statków handlowych podano pojemność w tonach rejestrowych brutto.
  2. HMS – His/Her Majesty's Ship – Okręt Jego/Jej Królewskiej Mości.
  3. SM – Seiner Majestät – [okręt] Jego Mości.
  4. R.H. Gibson i M. Prendergast podają inne wartości: prędkość 8,4 węzła na powierzchni i 5,5 węzła w zanurzeniu oraz zasięg na powierzchni 850 mil morskich przy prędkości 5 węzłów[12].
  5. Podczas służby na Morzu Czarnym okręt wyposażono w działo kal. 57 mm[13].
  6. Niemieckie okręty podwodne używały bandery austro-węgierskiej, gdyż Cesarstwo Niemieckie i Włochy nie były wówczas w stanie wojny.
  7. A. Gonczarow i W. Zabłocki podają, że 23 listopada załoga okrętu za pomocą ładunków wybuchowych zatopiła jeszcze dwa rosyjskie żaglowce: „Katja” i „Sw. Joann”[13].
  8. R.H. Gibson i M. Prendergast podają, że okręt został wyrzucony na brzeg, a następnie wysadzony przez załogę po zaskoczeniu przez rosyjski niszczyciel w końcu listopada[31].
  1. a b Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 59.
  2. a b c d e Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: 2004, s. 54.
  3. a b c d e Jane's Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 127.
  4. a b c d e Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 62.
  5. a b c d e f g h UC 13 (ang.). uboat.net. [dostęp 2016-09-16].
  6. a b c Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara: 2007, s. 100.
  7. a b Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: 2009, s. 15.
  8. a b c d e UC-6 Thames Estuary: Archaeological Report (ang.). historicengland.org.uk. [dostęp 2016-09-16].
  9. a b Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 181.
  10. a b J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 563.
  11. a b c Class M 1 (ang.). web.archive.org-dutchsubmarines.com. [dostęp 2016-09-16].
  12. a b R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 313.
  13. a b c d e f g h i j k Andriej Gonczarow, Władymir Zabłocki: U-booty Kajzera na Morzu Czarnym cz. 1. www.ops.mil.pl, 2012-08-28. s. 4. [dostęp 2016-09-17].
  14. Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: 2009, s. 14.
  15. a b Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: 1989, s. 44.
  16. Gordon Williamson: U-boats of the Kaiser's Navy. Botley, Oxford: 2002, s. 12.
  17. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 152.
  18. Kapitänleutnant Johannes Kirchner (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  19. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 136.
  20. R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 70.
  21. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 529.
  22. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 176.
  23. Sahina Noria (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  24. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 177.
  25. Andriej Gonczarow, Władymir Zabłocki: U-booty Kajzera na Morzu Czarnym cz. 1. www.ops.mil.pl, 2012-08-28. s. 2. [dostęp 2016-09-17].
  26. Andriej Gonczarow, Władymir Zabłocki: U-booty Kajzera na Morzu Czarnym cz. 1. www.ops.mil.pl, 2012-08-28. s. 3. [dostęp 2016-09-17].
  27. Ukraina (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  28. Marusja Raja (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  29. Rostov (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  30. a b c J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 244.
  31. R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 72-73.

Bibliografia

  • Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.)
  • Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.)
  • R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-074-4.
  • Jane's Fighting Ships of World War I. London: Studio Editions, 1990. ISBN 1-85170-378-0. (ang.)
  • Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.)
  • Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: Lampart, 2000. ISBN 83-86776-51-X.
  • Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.)
  • Jak Mallmann Showell: The U-Boat Century: German Submarine Warfare 1906–2006. London: Chatham Publishing, 2006. ISBN 978-1-86176-241-2. (ang.)
  • Gordon Williamson: U-boats of the Kaiser's Navy. Botley, Oxford: Osprey Publishing, 2002. ISBN 1-84176-362-4. (ang.)
  • Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: WIS-2, 2009. ISBN 978-83-88259-45-6.
  • Tadeusz Wywerka Prekurat, Jan Gozdawa-Gołębiowski: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.
  • UC 13 (ang.). uboat.net. [dostęp 2016-09-16].
  • UC-6 Thames Estuary: Archaeological Report (ang.). historicengland.org.uk. [dostęp 2016-09-16].
  • Class M 1 (ang.). web.archive.org-dutchsubmarines.com. [dostęp 2016-09-16].
  • Andriej Gonczarow, Władymir Zabłocki: U-booty Kajzera na Morzu Czarnym cz. 1. www.ops.mil.pl, 2012-08-28. [dostęp 2016-09-17].