Главная страница

SM UC-12
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa okręt podwodny
Typ UC I
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia AG Weser, Brema
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 27 stycznia 1915
Wodowanie 29 kwietnia 1915
 Kaiserliche Marine
Nazwa UC-12
Wejście do służby 2 maja 1915
 K.u.K. Kriegsmarine
Nazwa U-24
Wycofanie ze służby zatopiony 16.03.1916
 Regia Marina
Nazwa X 1
Wejście do służby 13 kwietnia 1917
Wycofanie ze służby 1 maja 1919
Los okrętu złomowany
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

168 ton[a]
183 t
Długość 33,99 m
Szerokość 3,15 m
Zanurzenie 3,04 m
Zanurzenie maksymalne 50 m
Napęd
1 silnik wysokoprężny o mocy 90 KM
1 silnik elektryczny o mocy 175 KM, 1 śruba
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

6,2 węzła
5,22 w.
Zasięg powierzchnia: 780 Mm @ 5 w.
zanurzenie: 50 Mm @ 4 w.
Uzbrojenie
12 min, 1 km
Załoga 14

SM UC-12niemiecki podwodny stawiacz min z okresu I wojny światowej, dwunasty w kolejności okręt podwodny typu UC I. Zwodowany 29 kwietnia 1915 roku w stoczni AG Weser w Bremie, został przyjęty do służby w Kaiserliche Marine 2 maja 1915 roku. Przewieziony w częściach nad Adriatyk, został nominalnie wcielony w skład Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine pod nazwą U-24. W czasie służby operacyjnej okręt odbył 7 patroli bojowych, podczas których postawił zagrody minowe, na których zatonęło 6 statków o łącznej pojemności 3289 BRT[a]. Został zatopiony 16 marca 1916 roku, zniszczony przez wybuch własnej miny w okolicy Tarentu. Wydobyty i wyremontowany przez Włochów, służył w Regia Marina jako X 1 do 1919 roku, a następnie został złomowany.

Projekt i dane taktyczno–techniczne

Sukcesy pierwszych niemieckich U-Bootów na początku I wojny światowej (m.in. zatopienie brytyjskich krążowników pancernych HMS[b] „Aboukir”, „Hogue” i „Cressy” przez U-9) skłoniły dowództwo Cesarskiej Marynarki Wojennej z admirałem Tirpitzem na czele do działań mających na celu budowę nowych typów okrętów podwodnych[1]. Doceniając też wagę wojny minowej, 9 października 1914 roku ministerstwo marynarki zatwierdziło projekt małego podwodnego stawiacza min (określanego później typem UC I)[1][2].

SM[c] UC-12 był niewielkim, jednokadłubowym przybrzeżnym okrętem podwodnym o długości całkowitej 33,99 metra, szerokości 3,15 metra i zanurzeniu 3,04 metra[2][3][4]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 6,3 metra[5]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 168 ton, a w zanurzeniu 183 tony[3][6][7]. Jednostka posiadała zaokrąglony dziób oraz cylindryczny kiosk o średnicy 1,3 m, obudowany opływową osłoną[8]. Okręt napędzany był na powierzchni przez 6-cylindrowy, czterosuwowy silnik diesla Daimler RS166 o mocy 90 koni mechanicznych (KM), zaś pod wodą poruszał się dzięki silnikowi elektrycznemu SSW o mocy 175 KM[2][3][9]. Poruszający jedną trójłopatową, wykonaną z brązu śrubą (o średnicy 1,8 m)[8] układ napędowy zapewniał prędkość 6,2 węzła na powierzchni i 5,22 węzła w zanurzeniu[6][10] (przy użyciu na powierzchni silnika elektrycznego okręt był w stanie osiągnąć 7,5 węzła[11]). Zasięg wynosił 780 Mm przy prędkości 5 węzłów w położeniu nawodnym oraz 50 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą[4][9][d]. Okręt zabierał 3,5 tony oleju napędowego[4], a energia elektryczna magazynowana była w akumulatorach składających się ze 112 ogniw, o pojemności 4000 Ah, które zapewniały 3 godziny podwodnego pływania przy pełnym obciążeniu[11]. Okręt posiadał dwa wewnętrzne zbiorniki balastowe[11]. Maksymalna głębokość zanurzenia wynosiła 50 metrów, zaś czas zanurzenia 23-36 s[4]. Okręt nie posiadał uzbrojenia torpedowego ani artyleryjskiego, przenosił natomiast w części dziobowej (poza kadłubem sztywnym) 12 min kotwicznych typu UC/120 w sześciu skośnych pionowych komorach minowych o średnicy 100 cm[7][8][10]. Układ ten powodował, że zapalniki min trzeba było uzbrajać przed rejsem, gdyż na morzu nie było do nich dostępu[13]. Uzbrojenie uzupełniał jeden karabin maszynowy z zapasem amunicji wynoszącym 150 naboi[2][3][5]. Okręt posiadał jeden peryskop Zeissa, a do jego wnętrza prowadziły dwa luki: jeden w kiosku i drugi w części rufowej, prowadzący do pomieszczeń załogi[8]. Wyposażenie uzupełniała kotwica grzybkowa o masie 136 kg[8]. Załoga okrętu składała się z 1 oficera (dowódcy) oraz 13 podoficerów i marynarzy[3][4][e].

Budowa

SM UC-12 zamówiony został 23 listopada 1914 roku jako dwunasty z serii 15 okrętów typu UC I, w ramach wojennego programu rozbudowy floty[5][12][14]. Został zbudowany w stoczni AG Weser w Bremie[2][15]. UC-12 otrzymał numer stoczniowy 226 (Werk 226)[5]. Stępkę okrętu położono 27 stycznia 1915 roku[5], zwodowany został 29 kwietnia 1915 roku[6], zaś do służby w Cesarskiej Marynarce Wojennej przyjęto go 2 maja 1915 roku[5][16].

Przebieg służby

Kaiserliche Marine i Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine

1915 rok

2 maja 1915 roku dowódcą UC-12 mianowany został por. mar. Cäsar Bauer[17]. 12 czerwca okręt został w sekcjach przewieziony koleją do austro-węgierskiej bazy Pola na Adriatyku, gdzie został powtórnie zmontowany[14][18][19]. 27 czerwca wyznaczono nowego kapitana okrętu, którym został por. mar. Karl Palis[20], a UC-12 włączono w skład Niemieckiej Flotylli Pola, operującej z Cattaro[5][21]. Okręt nominalnie wcielono do K.u.K. Kriegsmarine pod nazwą U-24, jednak załoga pozostała niemiecka[19][f]. W ostatnich miesiącach 1915 roku UC-12/U-24 był wykorzystywany jako okręt transportujący zaopatrzenie dla wojsk tureckich walczących pod Bardią z oddziałami egipskimi[22][23]. 24 grudnia okręt trafił na remont do stoczni w Poli, który trwał do 12 lutego 1916 roku[22].

1916 rok

2 stycznia 1916 roku nastąpiła kolejna zmiana dowódcy okrętu: nowym został por. mar. Eberhard Fröhner[22][24]. 16 lutego załoga UC-12/U-24 odniosła pierwszy wojenny sukces: nieopodal Durazzo zatonął na minie zbudowany w 1892 roku francuski parowiec „Memphis” (2382 BRT), płynący z Korfu do Durazzo (bez strat w załodze)[25]. 21 lutego w tym samym miejscu zatonął pochodzący z 1912 roku włoski statek szpitalny „Marechiaro” (412 BRT), na którym zginęły 33 osoby[26][27]. Dwa dni później jego los podzielił włoski uzbrojony trawler „Monsone” (249 t), który zatonął w okolicy Durazzo (śmierć poniosło 8 członków załogi)[28]. 26 lutego na tych samych wodach zatonął ze stratą 10 ludzi brytyjski kuter HMD[g] „Lily Reaich” (88 ts)[29]. 3 marca w okolicy Brindisi zatonął kolejny brytyjski kuter – HMD „Boy Harold” (74 ts), zbudowany w 1911 roku (zginęło 7 marynarzy)[30]. Pięć dni później w tym samym miejscu mina zniszczyła brytyjski kuter HMD „Enterprise II” (84 ts), na którym zginęło 8 członków załogi[31].

12 marca okręt wyszedł z bazy z zadaniem postawienia zagrody minowej w Zatoce Tarenckiej[32]. 16 marca 1916 roku okręt zatonął wraz z całą załogą, zniszczony przez wybuch własnej miny w rejonie włoskiej bazy w Tarencie (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {40|27|0|N|17|11|0|E})[5][32][22].

Regia Marina

Przełamany na dwie części wrak okrętu, leżący na głębokości 31 metrów 1700 metrów od brzegu, kilka dni po zatopieniu został zbadany przez włoskich nurków, a następnie podniesiony (operacja zakończyła się na początku kwietnia 1916 roku)[19][22]. Okręt trafił do suchego doku w Królewskim Arsenale w Tarencie, gdzie zbadano jego konstrukcję i wyremontowano[19][22][h]. Wydobyty wrak okrętu stanowił dowód na podejmowanie przez Cesarstwo Niemieckie wrogich działań przeciw Włochom pod osłoną bandery sprzymierzeńca, co było jedną z przyczyn wypowiedzenia wojny Niemcom przez Włochy 27 sierpnia 1916[34]. 13 kwietnia 1917 roku okręt przyjęto w skład Regia Marina pod nazwą X 1[5][19][33]. Jednostka weszła w skład 1. Dywizjonu Okrętów Podwodnych, bazując w Wenecji[33]. 20 maja 1918 roku okręt (dowódca – kpt. mar. Aldo Castellani) przeprowadził misję bojową, stawiając zagrodę minową nieopodal wyspy Lussino[19][33]. W okresie od lipca do października X 1 uczestniczył w kolejnych operacjach minowych, stawiając zagrody u wybrzeży Dalmacji[19][33]. Po podpisaniu 3 listopada 1918 roku rozejmu między Włochami a Austro-Węgrami w Villa Giusti, jednostka pod dowództwem kpt. mar. Mario Viottiego uczestniczyła w zajęciu miasta Buje[19][33].

Okręt został wycofany ze służby 1 maja 1919 roku, a następnie złomowany[19][33][35].

  1. a b Wyporność jednostek niemieckich i włoskich podano w tonach metrycznych, okrętów brytyjskich w długich tonach (ts), dla statków handlowych podano pojemność w tonach rejestrowych brutto.
  2. HMS – His/Her Majesty's Ship – Okręt Jego/Jej Królewskiej Mości.
  3. SM – Seiner Majestät – [okręt] Jego Mości.
  4. R.H. Gibson i M. Prendergast podają inne wartości: prędkość 8,4 węzła na powierzchni i 5,5 węzła w zanurzeniu oraz zasięg na powierzchni 850 mil morskich przy prędkości 5 węzłów[12].
  5. W momencie zatopienia na pokładzie UC-12 przebywało 15 ludzi[5].
  6. Niemieckie okręty podwodne używały bandery austro-węgierskiej, gdyż Cesarstwo Niemieckie i Włochy nie były wówczas w stanie wojny.
  7. HMD – His Majesty's Drifter – [kuter] Jego Mości.
  8. Wiedza o szczegółach konstrukcji niemieckiego okrętu została wykorzystana przy budowie pierwszych włoskich podwodnych stawiaczy min: X 2 i X 3[33].
  1. a b Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 59.
  2. a b c d e Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: 2004, s. 54.
  3. a b c d e Jane's Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 127.
  4. a b c d e Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 62.
  5. a b c d e f g h i j UC 12 (ang.). uboat.net. [dostęp 2016-09-15].
  6. a b c Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara: 2007, s. 100.
  7. a b Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: 2009, s. 15.
  8. a b c d e UC-6 Thames Estuary: Archaeological Report (ang.). historicengland.org.uk. [dostęp 2016-09-15].
  9. a b Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 181.
  10. a b J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 563.
  11. a b c Class M 1 (ang.). web.archive.org-dutchsubmarines.com. [dostęp 2016-09-15].
  12. a b R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 313.
  13. Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: 2009, s. 14.
  14. a b Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: 1989, s. 44.
  15. Gordon Williamson: U-boats of the Kaiser's Navy. Botley, Oxford: 2002, s. 12.
  16. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 152.
  17. Kapitänleutnant Cäsar Bauer (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-15].
  18. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 136.
  19. a b c d e f g h i Regi Sommergibile X1 (wł.). www.xmasgrupsom.com. [dostęp 2016-09-16].
  20. Kapitänleutnant Karl Palis (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  21. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 177.
  22. a b c d e f Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 221.
  23. R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 116.
  24. Oberleutnant zur See Eberhard Fröhner (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  25. Memphis (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  26. Marechiaro (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  27. R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 117.
  28. Monsone (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  29. HMD Lily Reaich (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  30. HMD Boy Harold (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  31. HMD Enterprise Ii (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-16].
  32. a b Károly Csonkaréti: Marynarka wojenna Austro-Węgier w pierwszej wojnie światowej 1914-1918. Kraków: 2004, s. 173.
  33. a b c d e f g Smg. X 1 (1916) (wł.). W: Betasom - XI Gruppo Sommergibili Atlantici [on-line]. www.betasom.it. [dostęp 2016-09-16].
  34. R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 118.
  35. Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara: 2007, s. 101.

Bibliografia

  • Károly Csonkaréti: Marynarka wojenna Austro-Węgier w pierwszej wojnie światowej 1914-1918. Kraków: Wydawnictwo Arkadiusz Wingert, 2004. ISBN 83-918940-3-7.
  • Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.)
  • Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.)
  • R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-074-4.
  • Jane's Fighting Ships of World War I. London: Studio Editions, 1990. ISBN 1-85170-378-0. (ang.)
  • Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.)
  • Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: Lampart, 2000. ISBN 83-86776-51-X.
  • Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.)
  • Jak Mallmann Showell: The U-Boat Century: German Submarine Warfare 1906–2006. London: Chatham Publishing, 2006. ISBN 978-1-86176-241-2. (ang.)
  • Gordon Williamson: U-boats of the Kaiser's Navy. Botley, Oxford: Osprey Publishing, 2002. ISBN 1-84176-362-4. (ang.)
  • Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: WIS-2, 2009. ISBN 978-83-88259-45-6.
  • Tadeusz Wywerka Prekurat, Jan Gozdawa-Gołębiowski: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.
  • UC 12 (ang.). uboat.net. [dostęp 2016-09-15].
  • UC-6 Thames Estuary: Archaeological Report (ang.). historicengland.org.uk. [dostęp 2016-09-15].
  • Class M 1 (ang.). web.archive.org-dutchsubmarines.com. [dostęp 2016-09-15].
  • Regi Sommergibile X1 (wł.). www.xmasgrupsom.com. [dostęp 2016-09-16].
  • Smg. X 1 (1916) (wł.). W: Betasom - XI Gruppo Sommergibili Atlantici [on-line]. www.betasom.it. [dostęp 2016-09-16].