Главная страница

SM UC-10
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa okręt podwodny
Typ UC I
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Vulcan, Hamburg
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Wodowanie 15 lipca 1915
 Kaiserliche Marine
Wejście do służby 17 lipca 1915
Los okrętu zatopiony 21.08.1916
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

168 ton[a]
183 t
Długość 33,99 m
Szerokość 3,15 m
Zanurzenie 3,04 m
Zanurzenie maksymalne 50 m
Napęd
1 silnik wysokoprężny o mocy 90 KM
1 silnik elektryczny o mocy 175 KM, 1 śruba
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

6,2 węzła
5,22 w.
Zasięg powierzchnia: 780 Mm @ 5 w.
zanurzenie: 50 Mm @ 4 w.
Uzbrojenie
12 min, 1 km
Załoga 14

SM UC-10niemiecki podwodny stawiacz min z okresu I wojny światowej, dziesiąty w kolejności okręt podwodny typu UC I. Zwodowany 15 lipca 1915 roku w stoczni Vulcan w Hamburgu, został przyjęty do służby w Kaiserliche Marine 17 lipca 1915 roku. W czasie służby operacyjnej SM UC-10 odbył 30 patroli bojowych, podczas których postawił zagrody minowe, na których zatonęło 16 statków o łącznej pojemności 30 406 BRT[a] i dwa okręty o łącznej wyporności 598 ton, zaś pięć statków o łącznej pojemności 16 627 BRT zostało uszkodzonych. SM UC-10 został zatopiony 21 sierpnia 1916 roku, storpedowany przez brytyjski okręt podwodny HMS E54.

Projekt i dane taktyczno–techniczne

Sukcesy pierwszych niemieckich U-Bootów na początku I wojny światowej (m.in. zatopienie brytyjskich krążowników pancernych HMS[b] „Aboukir”, „Hogue” i „Cressy” przez U-9) skłoniły dowództwo Cesarskiej Marynarki Wojennej z admirałem Tirpitzem na czele do działań mających na celu budowę nowych typów okrętów podwodnych[1]. Doceniając też wagę wojny minowej, 9 października 1914 roku ministerstwo marynarki zatwierdziło projekt małego podwodnego stawiacza min (określanego później typem UC I)[1][2].

SM[c] UC-10 był niewielkim, jednokadłubowym przybrzeżnym okrętem podwodnym o długości całkowitej 33,99 metra, szerokości 3,15 metra i zanurzeniu 3,04 metra[2][3][4]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 6,3 metra[5]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 168 ton, a w zanurzeniu 183 tony[3][6][7]. Cechą charakterystyczną jednostki był zaokrąglony dziób oraz cylindryczny kiosk o średnicy 1,3 m, obudowany opływową osłoną[8]. Okręt napędzany był na powierzchni przez 6-cylindrowy, czterosuwowy silnik diesla Daimler RS166 o mocy 90 koni mechanicznych (KM), zaś pod wodą poruszał się dzięki silnikowi elektrycznemu SSW o mocy 175 KM[2][3][9]. Poruszający jedną trójłopatową, wykonaną z brązu śrubą (o średnicy 1,8 m)[8] układ napędowy zapewniał prędkość 6,2 węzła na powierzchni i 5,22 węzła w zanurzeniu[6][10] (przy użyciu na powierzchni silnika elektrycznego okręt był w stanie osiągnąć 7,5 węzła[11]). Zasięg wynosił 780 Mm przy prędkości 5 węzłów w położeniu nawodnym oraz 50 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą[4][9][d]. Okręt zabierał 3,5 tony oleju napędowego[4], a energia elektryczna magazynowana była w akumulatorach składających się ze 112 ogniw, o pojemności 4000 Ah, które zapewniały 3 godziny podwodnego pływania przy pełnym obciążeniu[11]. Okręt posiadał dwa wewnętrzne zbiorniki balastowe[11]. Maksymalna głębokość zanurzenia wynosiła 50 metrów, zaś czas zanurzenia 23-36 s[4]. Okręt nie posiadał uzbrojenia torpedowego ani artyleryjskiego, przenosił natomiast w części dziobowej (poza kadłubem sztywnym) 12 min kotwicznych typu UC/120 w sześciu skośnych pionowych komorach minowych o średnicy 100 cm[7][8][10]. Układ ten powodował, że zapalniki min trzeba było uzbrajać przed rejsem, gdyż na morzu nie było do nich dostępu[13]. Uzbrojenie uzupełniał jeden karabin maszynowy z zapasem amunicji wynoszącym 150 naboi[2][3][5]. Okręt posiadał jeden peryskop Zeissa, a do jego wnętrza prowadziły dwa luki: jeden w kiosku i drugi w części rufowej, prowadzący do pomieszczeń załogi[8]. Wyposażenie uzupełniała kotwica grzybkowa o masie 136 kg[8]. Załoga okrętu składała się z 1 oficera (dowódcy) oraz 13 podoficerów i marynarzy[3][4][e].

Budowa

SM UC-10 zamówiony został 14 listopada 1914 roku jako dziesiąty z serii 16 okrętów typu UC I, w ramach wojennego programu rozbudowy floty[5][12]. Pierwsze 10 jednostek typu, w tym UC-10, zostało zbudowanych w stoczni Vulcan w Hamburgu[2][14]. UC-10 otrzymał numer stoczniowy 54 (Werk 54)[5]. Okręt został zwodowany 15 lipca 1915 roku[6], zaś do służby w Cesarskiej Marynarce Wojennej przyjęty dwa dni później, 17 lipca 1915 roku[5][15].

Przebieg służby

1915 rok

17 lipca 1915 roku dowódcą UC-10 mianowany został por. mar. Ernst Rosenow[16]. 4 listopada 1915 roku nowym dowódcą okrętu został por. mar. Max Viebeg[17]. 9 grudnia 1915 roku nastąpiła kolejna zmiana dowódcy UC-10, którym został por. mar. Alfred Nitzsche[18]. Po okresie szkolenia okręt przebazowano do Flandrii i 19 grudnia wszedł w skład stacjonującej tam flotylli[5]. Pierwszą ofiarą postawionych przez okręt min był zbudowany w 1906 roku holenderski parowiec „Ellewoutsdijk” (2229 BRT), płynący pod balastem z Rotterdamu do Portland, który zatonął 30 grudnia w estuarium Tamizy na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|42|0|N|1|57|0|E}[19].

1916 rok

Pierwszy sukces w nowym 1916 roku odniesiony został 4 stycznia, kiedy to w estuarium Tamizy zatonął nowy holenderski parowiec „Leto” (3225 BRT), przewożący pszenicę na trasie Nowy Jork – Rotterdam[20]. Następnego dnia na tym samym akwenie jego los podzielił norweski parowiec „Fridtjof Nansen” (3275 BRT), płynący z ładunkiem superfosfatu z Bone do Rotterdamu (zginęło 2 marynarzy)[21]. 21 stycznia na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|42|0|N|1|57|0|E} zatonął holenderski parowiec „Apollo” (799 BRT), płynący z ładunkiem drobnicy z Walencji do Amsterdamu[22]. Dzień później więcej szczęścia miał płynący z South Shields do Genui z ładunkiem węgla brytyjski parowiec „Falls City” (4729 BRT), który bez strat w ludziach doznał uszkodzeń na minie na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|34|0|N|1|37|0|E}[23]. 25 lutego nieopodal Southwold (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {52|17|0|N|1|47|0|E}) zatonął stary, zbudowany w 1883 roku brytyjski parowiec „Southford” (963 BRT), płynący z ładunkiem koksu z Tyne do Boulogne (zginęło 4 członków załogi)[24][25]. Następny dzień okazał się pechowy dla starego (z 1882 roku) szwedzkiego parowca „Birgit” (1117 BRT]], transportującego drewno na trasie SztokholmLondyn, który ze stratą jednego marynarza zatonął w estuarium Tamizy (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|39|0|N|1|39|0|E})[26]. 29 lutego wskutek wejścia na minę na tym samym akwenie uszkodzony został zbudowany w 1879 roku brytyjski parowiec „Malvina” (1244 BRT), przewożący drobnicę z Londynu do Leith (obyło się bez strat w załodze)[27]. 7 marca miny postawione przez UC-10 zniszczyły dwa brytyjskie okręty: niszczyciel HMS „Coquette” (335 ts), na którym zginęło 22 członków załogi (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|45|0|N|1|30|0|E})[28] oraz torpedowiec HMS Tb. 11 (263 ts), który ze stratą 23 marynarzy zatonął na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|48|0|N|1|34|0|E}[29]. 11 marca w estuarium Tamizy uszkodzeń doznał zbudowany w 1899 roku holenderski parowiec „Zaandijk” (4189 BRT), przewożący drobnicę z Filadelfii do Rotterdamu[30]. 18 marca na tym samym akwenie (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|51|0|N|1|58|0|E}) zatonął holenderski parowiec „Palembang” (6674 BRT), płynący z Rotterdamu do Batawii[31]. Kolejny sukces załoga UC-10 odniosła 3 kwietnia, kiedy to mina zniszczyła na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|29|0|N|1|35|0|E} zbudowany w 1865 roku norweski parowiec „Ino” (702 BRT), płynący z Blyth do Rouen z ładunkiem węgla (nikt nie zginął)[32]. 26 kwietnia estuarium Tamizy na miny weszły dwie holenderskie jednostki: parowiec „Dubhe” (3233 BRT), płynący z ładunkiem kukurydzy z Baltimore do Rotterdamu (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|49|30|N|1|57|30|E}), który uratowano osadzając na mieliźnie[33] oraz zbudowany w 1892 roku holownik „Noordzee” (298 BRT), który próbując pomóc „Dubhe” zatonął na tej samej pozycji[34]. 1 maja na minie pochodzącej z UC-10 na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|51|0|N|1|54|45|E} zatonęła kolejna jednostka – brytyjski parowiec „Hendonhall” (3994 BRT), przewożący pszenicę z Portland do Rotterdamu (bez strat w ludziach)[24][35]. Nazajutrz w okolicy Southwold ze stratą 1 członka załogi zatonął brytyjski parowiec „Rochester City” (1239 BRT), płynący z ładunkiem węgla na trasie SunderlandRochester (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {52|10|0|N|1|47|0|E})[24][36]. Następny sukces miał miejsce 22 maja, kiedy to w okolicy Orfordness (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {52|08|30|N|1|48|0|E}) zatonął mały brytyjski parowiec „Rhenass” (285 BRT), płynącego z ładunkiem surówki z Jarrow do Calais (na pokładzie zginęło 6 marynarzy)[24][37]. 27 maja na tym samym akwenie (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {52|08|0|N|1|53|0|E}) zatonął też brytyjski parowiec „Lincairn” (2638 BRT), transportujący węgiel z Tyne do Gibraltaru (bez strat w ludziach)[24][38]. 1 czerwca w okolicy Harwich (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {51|52|0|N|1|39|30|E}) uszkodzeń na minie doznał brytyjski parowiec „Parkgate” (3232 BRT), płynący z ładunkiem ziarna i nasion bawełny z Aleksandrii do Hull (statek uratowano osadzając na mieliźnie)[39].

14 czerwca 1916 roku nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy UC-10: por. mar. Alfreda Nitzsche zastąpił por. mar. Reinhold Saltzwedel[40]. Po niespełna dwóch tygodniach wyznaczono nowego kapitana okrętu, którym został por. mar. Werner Albrecht[41]. 20 sierpnia postawiona przez okręt mina zniszczyła brytyjski kuter rybacki „Dragoon” (30 BRT), na północny wschód od Cromer (nikt nie zginął)[42]. 3 września w estuarium Humber (na pozycji Nieprawidłowe parametry: {53|30|40|N|0|17|30|E}) zatonął ze stratą 2 członków załogi brytyjski parowiec „Rievaulx Abbey” (1166 BRT), płynący z ładunkiem drobnicy z Rotterdamu do Hull[24][43]. Wreszcie, 11 grudnia, mina pochodząca z UC-10 zniszczyła na pozycji Nieprawidłowe parametry: {54|05|0|N|0|55|0|E} duński parowiec „Nora” (772 BRT), przewożący drewno z Härnösand do Gijón (śmierć poniosło 4 członków załogi)[44].

Wiadomości o trzech ostatnich sukcesach nie dotarły nigdy do załogi UC-10, gdyż 21 sierpnia 1916 roku okręt został storpedowany przez brytyjski okręt podwodny HMS E54 w okolicy Schouwen Bank u wybrzeży Holandii, na pozycji Nieprawidłowe parametry: {52|02|0|N|3|54|0|E} (wszyscy zginęli)[5][45][46].

  1. a b Wyporność jednostek niemieckich podano w tonach metrycznych, okrętów brytyjskich w długich tonach (ts), dla statków handlowych podano pojemność w tonach rejestrowych brutto.
  2. HMS – His/Her Majesty's Ship – Okręt Jego/Jej Królewskiej Mości.
  3. SM – Seiner Majestät – [okręt] Jego Mości.
  4. R.H. Gibson i M. Prendergast podają inne wartości: prędkość 8,4 węzła na powierzchni i 5,5 węzła w zanurzeniu oraz zasięg na powierzchni 850 mil morskich przy prędkości 5 węzłów[12].
  5. W momencie zatopienia na pokładzie UC-10 przebywało 18 ludzi[5].
  1. a b Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 59.
  2. a b c d e Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: 2004, s. 54.
  3. a b c d e Jane's Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 127.
  4. a b c d e Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 62.
  5. a b c d e f g h UC 10 (ang.). uboat.net. [dostęp 2016-09-10].
  6. a b c Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara: 2007, s. 100.
  7. a b Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: 2009, s. 15.
  8. a b c d e UC-6 Thames Estuary: Archaeological Report (ang.). historicengland.org.uk. [dostęp 2016-09-10].
  9. a b Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 181.
  10. a b J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 563.
  11. a b c Class M 1 (ang.). web.archive.org-dutchsubmarines.com. [dostęp 2016-09-14].
  12. a b R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 313.
  13. Igor Witkowski: U-booty. Historia niemieckich okrętów podwodnych. Warszawa: 2009, s. 14.
  14. Gordon Williamson: U-boats of the Kaiser's Navy. Botley, Oxford: 2002, s. 12.
  15. Andrzej Perepeczko: U-booty I wojny światowej. Warszawa: 2000, s. 152.
  16. Kapitänleutnant Ernst Rosenow (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-10].
  17. Kapitänleutnant Max Viebeg (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-10].
  18. Oberleutnant zur See Alfred Nitzsche (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-10].
  19. Ellewoutsdijk (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-10].
  20. Leto (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-11].
  21. Fridtjof Nansen (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-11].
  22. Apollo (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-11].
  23. Falls City (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-11].
  24. a b c d e f BRITISH MERCHANT SHIPS LOST to ENEMY ACTION Part 1 of 3 – Years 1914, 1915, 1916 in date order. naval-history.net. [dostęp 2016-09-12].
  25. Southford (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-11].
  26. Birgit (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-11].
  27. Malvina (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-11].
  28. HMS Coquette (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-11].
  29. Tb. 11 (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-11].
  30. Zaandijk (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  31. Palembang (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  32. Ino (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  33. Dubhe (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  34. Noordzee (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  35. Hendonhall (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  36. Rochester City (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  37. Rhenass (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  38. Lincairn (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  39. Parkgate (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  40. Oberleutnant zur See Reinhold Saltzwedel (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  41. Oberleutnant zur See Werner Albrecht (ang.). W: WWI U-boat commanders [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  42. Dragoon (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  43. Rievaulx Abbey (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  44. Nora (ang.). W: Ships hit during WWI [on-line]. u-boat.net. [dostęp 2016-09-12].
  45. Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara: 2007, s. 101.
  46. R.H. Gibson, Maurice Prendergast: Niemiecka wojna podwodna 1914-1918. Oświęcim: 2014, s. 110.

Bibliografia