Главная страница

Szablon:Okręt rozszerzony infobox SMS Yorckniemiecki krążownik pancerny (w nomenklaturze niemieckiej wielki krążownik − Großer Kreuzer) z pierwszych lat XX wieku, jeden z dwu okrętów typu Roon. Wcielony do służby w Kaiserliche Marine w listopadzie 1905 roku, siedem lat później został odstawiony do rezerwy. Reaktywowany po wybuchu I wojny światowej, 4 listopada 1914 roku wszedł na skutek błędu nawigacyjnego na własne pole minowe na podejściu do Wilhelmshaven i zatonął z dużymi stratami wśród załogi.

Historia

SMS "Yorck" został zamówiony w ramach budżetu marynarki na 1901 rok w hamburskiej stoczni koncernu Blohm & Voss (numer stoczniowy 167) jako druga i ostatnia jednostka typu Roon. Stępkę pod krążownik położono w 1903 roku[1]. Na czas budowy nadano mu, zwyczajem panującym w Kaiserliche Marine, prowizoryczną nazwę "Ersatz Deutschland", jako następcy planowanej do wycofania z linii fregaty pancernej "Deutschland"[2]. Zwodowany 14 maja 1904 roku, został nazwany na cześć pruskiego feldmarszałka Ludwiga Yorcka von Wartenburga[3] a ceremonii nadania imienia dokonała potomkini patrona hrabina Yorck[4]. Całkowity koszt budowy okrętu wyniósł 16 241 000 marek. Do służby w cesarskiej flocie wszedł 21 listopada 1905 roku[2]. Podczas uroczystości podniesienia bandery przemawiał między innymi feldmarszałek Wilhelm von Hahnke, były szef cesarskiego gabinetu wojennego[5].

Krążownik wszedł w skład 3. Grupy Rozpoznawczej (3. Aufklärungsgruppe) Hochseeflotte, służąc jako jej okręt flagowy. W latach 1911−1912 jego dowódcą był późniejszy admirał Franz von Hipper[6]. Do ważniejszych wydarzeń podczas służby okrętu w okresie przed wybuchem I wojny światowej należała kolizja z torpedowcem S 178, do której doszło podczas manewrów na Morzu Północnym 4 marca 1913 roku. W jej wyniku S 178 zatonął wraz z 69 członkami załogi, jedynie 15 udało się uratować[7]. Wkrótce potem (21 maja 1913 roku) "Yorck" został odstawiony do rezerwy, a jego załoga przeznaczona do obsadzenia nowego krążownika liniowego SMS "Seydlitz". Ponownie wcielony do linii wkrótce po rozpoczęciu działań wojennych, 12 sierpnia 1914 roku, SMS "Yorck" powrócił w skład 3. Grupy Rozpoznawczej[6].

W pierwszych dniach listopada 1914 roku okręt stacjonował w rejonie ujścia Jade, pozostając w gotowości bojowej dla udzielenia ewentualnego wsparcia siłom Hochseeflotte przeprowadzającym rajd na Yarmouth. 4 listopada, pomimo gęstej mgły, został skierowany do Wilhelmshaven, gdzie miał być odstawiony do stoczni. Na skutek błędu nawigacyjnego okręt wypłynął poza wyznaczony bezpieczny tor wodny i wszedł na własne pole minowe. Po eksplozji dwóch min przewrócił się do góry dnem i zatonął ze znacznymi stratami wśród załogi. Zginęło 336 oficerów i marynarzy[2][8](według innych źródeł 235[9]).

Wrak krążownika został pocięty i w większości wydobyty w latach 1929−1930. Pozostałości usunięto z dna już po zakończeniu II wojny światowej, w 1965 i 1982 roku. Niewielkie resztki okrętu wciąż tkwią w grubej warstwie namułu pokrywającego dno morskie w okolicach Wilhelmshaven[2][6].

Opis konstrukcji

SMS "Yorck" miał długość całkowitą 127,8 m (na konstrukcyjnej linii wodnej 127,3 m; między pionami 123 m), szerokość 20,23 m i zanurzenie projektowane 7,33 m (faktyczne przy pełnym obciążeniu 7,76 m na dziobie i 7,73 m na rufie)[10]. Wyporność normalna wynosiła 9533 tony, pełna 10 266 ton metrycznych[2].

Napęd okrętu stanowiły trzy stojące trzycylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o łącznej mocy indykowanej 19 000 KM, napędzające trzy śruby o średnicy 4,5 (środkowa) oraz 4,8 m (zewnętrzne)[2]. Parę do maszyn dostarczało 16 kotłów opalanych węglem, o ciśnieniu roboczym 14−15,5 atmosfery. Spaliny z kotłowni odprowadzane były przez cztery kominy. Prędkość maksymalna wynosiła 21 węzłów[1]. Maksymalny zapas paliwa: 1570 ton, pozwalał osiągnąć zasięg 4200 mil morskich[11]. Okręt posiadał pojedynczy ster. Energię elektryczną dla instalacji o napięciu 110 V dostarczały cztery turbogeneratory o łącznej mocy 260 kW[2].

Główne uzbrojenie krążownika składało się z czterech dział 21 cm SK L/40 kal. 210 mm, umieszczonych w dwóch podwójnych wieżach artyleryjskich, na pokładach dziobowym i rufowym, oraz dziesięciu dział 15 cm SK L/40 kal. 150 mm w kazamatach na burtach, zgrupowanych na śródokręciu na dwóch pokładach bateryjnych[1]. Artylerię uzupełniało 14 dział szybkostrzelnych 8,8 cm SK L/35 kal. 88 mm i cztery karabiny maszynowe kal. 8 mm na marsach[12]. Ponadto okręt dysponował czterema wyrzutniami torped kal. 450 mm. Zapas amunicji wynosił 380 sztuk kal. 210 mm, 1600 sztuk kal. 150 mm, 2100 sztuk kal. 88 mm, 10 000 nabojów karabinowych oraz 11 torped[2]. Załoga krążownika dysponowała również działem desantowym kal. 60 mm na lawecie kołowej i bronią ręczną dla oddziału desantowego: 297 karabinami i 80 pistoletami[12].

Załogę okrętu stanowiło etatowo 35 oficerów oraz 598 podoficerów i marynarzy. W przypadku pełnienia funkcji okrętu flagowego przewidziano możliwość dodatkowego zaokrętowania 13 oficerów i 62 marynarzy[6].

  1. a b c Conway's all the World's Fighting Ships, 1860−1905. s. 255.
  2. a b c d e f g h Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815−1945. Band 1. s. 78.
  3. Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 42.
  4. Jan Rüger: The Great Naval Game. s. 160.
  5. Jan Rüger: The Great Naval Game. s. 237.
  6. a b c d Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 47.
  7. Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815−1945. Band 2. s. 49.
  8. V. E. Tarrant: Jutland: The German Perspective. s. 30.
  9. Daniel Allen Butler: Distant Victory. s. 110.
  10. Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 43.
  11. Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 44.
  12. a b Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 46.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  • Daniel Allen Butler: Distant Victory: The Battle of Jutland and the Allied Triumph in the First World War. Westport, CT: 2006. ISBN 0-275-99073-7.
  • Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugène M. Kolesnik (red.): Conway's all the World's Fighting Ships, 1860−1905. London: 1979. ISBN 0-85177-130-0.
  • Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815−1945. Band 1: Panzerschiffe, Linienschiffe, Schlachtschiffe, Flugzeugträger, Kreuzer, Kanonenboote. München: 1982. ISBN 3-7637-4800-8.
  • Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815−1945. Band 2: Torpedoboote, Zerstörer, Schnellboote, Minensuchboote, Minenräumboote. Koblenz: 1983. ISBN 3-7637-4801-6.
  • Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. Samara: 2006. ISBN 5-98830-021-9. (N. A. Pachomow: Bronienosnyje kriejsiera Giermanii: 1886−1918. Czast I).
  • Jan Rüger: The Great Naval Game: Britain and Germany in the Age of Empire. Cambridge: 2007. ISBN 978-0-521-87576-9.
  • V. E. Tarrant: Jutland: The German Perspective. A New View of the Great Battle, 31 May, 1916. London: 2001. ISBN 0-304-35848-7.

Szablon:Bibliografia stop

Szablon:Link GA