Главная страница

Szablon:Okręt rozszerzony infobox

Uproszczony schemat uzbrojenia i opancerzenia "Sankt Georga"

SMS Sankt Georg lub St. Georgaustro-węgierski krążownik pancerny z początku XX wieku, jedyny okręt swojego typu. Służył podczas I wojny światowej, jednak nie był intensywnie wykorzystywane bojowo. Brał udział w ostrzale artyleryjskim celów we Włoszech i uczestniczył w kilku nieskutecznych akcjach bojowych. Po likwidacji marynarki wojennej Autro-Węgier przyznany został Wielkiej Brytanii i złomowany po 1920 r.

Budowa

SMS "Sankt Georg" (Święty Jerzy) był ostatnim i najsilniejszym okrętem klasy krążowników pancernych zbudowanym dla marynarki Austro-Węgier. Stanowił dalsze stadium rozwoju austro-węgierskich okrętów tej klasy, będąc bezpośrednim powiększonym rozwinięciem konstrukcji krążownika "Kaiser Karl VI"[1]. Wprowadził artylerię główną dwóch kalibrów, podobnie, jak zbudowane nieco wcześniej krążowniki pancerne typu Garibaldi potencjalnego przeciwnika – Włoch. Artyleria taka składała się z nielicznych dział największego kalibru do walki z silnie opancerzonymi okrętami (na krążownikach omawianych typów zgrupowane były na dziobie, dla celów pościgowych) oraz liczniejszych dział drugiego, mniejszego kalibru (190-203 mm), a ponadto z artylerii średniej (kalibru typowo 150 mm) i artylerii pomocniczej. Unikalną cechą "Sankt Georga" było wysoce różnorodne i nietypowo rozmieszczone uzbrojenie, z dwoma działami 238 mm (24 cm) w wieży na dziobie i jednym działem 190 mm w znacznie mniejszej wieży na rufie, dalszymi czterema działami 190 mm w kazamatach, mało liczną artylerią średnią w postaci czterech dział 150 mm w kazamatach oraz artylerią pomocniczą składającą się z nowo wprowadzonych dział 66 mm (7 cm) i dział 47 mm.

"Sankt Georg" w budowie

Stępkę pod budowę okrętu położono 11 marca 1901 w krytym doku Arsenału Morskiego (Stoczni Marynarki Wojennej) w Poli. Na etapie budowy oznaczony był jako Panzerkreuzer E (krążownik pancerny E) lub Ersatz Radetzky (dla zamiany fregaty SMS "Radetzky"). 8 lutego 1903 wodowano kadłub, a dopiero 31 lipca 1905 okręt wszedł do służby[2]. Koszt budowy wyniósł 18 077 945 koron[3].

Opis

"Sankt Georg" miał typową architekturę dla krążowników pancernych tego okresu. Kadłub był gładkopokładowy, z taranową dziobnicą. Na samej rufie była tzw. galeryjka admiralska[4]. Na pokładzie dziobowym znajdowała się dwudziałowa wieża dział 240 mm, a na rufowym – pojedyncza wieża działa 190 mm. Za wieżą dziobową była nadbudówka na całą szerokość kadłuba, dalej na śródokręciu trzy proste wysokie kominy i za nimi niższa nadbudówka rufowa. Pośrodku długości kadłuba na burtach były kazamaty dla par dział 190 mm, skierowanych do przodu i do tyłu. Kazamaty 4 dział 150 mm znajdowały się na burtach, na wysokości wież artylerii na dziobie i rufie (mogły strzelać na boki oraz, odpowiednio, na wprost w kierunku dziobu lub rufy, dzięki wcięciu burt)[4]. Osiem dział 66 mm z maskami przeciwodłamkowymi znajdowało się na stanowiskach na pokładzie – na śródokręciu, za niską falszburtą, po cztery na burtę (cztery z nich były nad kazamatami dział 190 mm). Dziewiąte działo tego typu, zamienione w 1916 na przeciwlotnicze, znajdowało się na nadbudówce rufowej, w osi okrętu. Sylwetkę okrętu uzupełniały dwa maszty, w tym maszt na nadbudówce dziobowej, wyposażony w platformy. Po bokach drugiego i trzeciego komina były składowane łodzie i znajdowały się tam dwa duże dźwigi, o wygiętym ramieniu (odróżniające okręt od "Kaisera Karla VI", nie posiadającego dźwigów)[4].

Służba

W początkowym okresie służby okręt kilkakrotnie pływał na wschodnie Morze Śródziemne, odwiedzając okoliczne porty. Już wkrótce po wejściu do służby, wszedł w Pireusie w skład międzynarodowej eskadry, która w dniach od 26 listopada do 17 grudnia 1905 dokonała demonstracji siły wobec Turcji, wysadzając oddziały na wyspach Mytilene i Lemnos[3]. Między kwietniem a lipcem 1907 "Sankt Georg" z krążownikiem "Aspern" odbył rejs do USA, odwiedzając Nowy Jork i biorąc udział w paradzie na Hampton Roads w czerwcu z okazji 300-lecia założenia Jamestown[3]. Między 18 grudnia 1908 a 31 maja 1911 był odstawiony do Eskadry Rezerwowej (w miejsce krążownika "Kaiser Karl VI"). W kolejnych latach uczestniczył w licznych manewrach, ćwiczeniach i przeglądach floty austro-węgierskiej. W 1913 brał udział w międzynarodowej demonstracji siły przeciw Czarnogórze, usiłującej zająć albański port Skutari[5] – między 18 sierpnia a 7 listopada, w ramach międzynarodowej eskadry, blokował ujście rzeki Bojany (zmieniony później przez SMS "Aspern")[3].

W chwili wybuchu I wojny światowej "Sankt Georg" był okrętem flagowym Flotylli Krążowników. 7 sierpnia 1914 w składzie sił głównych floty wyszedł na Adriatyk naprzeciw ściganym przez flotę brytyjską niemieckim okrętom "Goeben" i "Breslau", lecz akcja została odwołana z powodu zmiany planów Niemców[3]. Z powodu warunków działania na Adriatyku, ciężkie okręty austro-węgierskie, w tym "Sankt Georg", nie były intensywnie wykorzystywane bojowo. 24 maja 1915 "Sankt Georg" ostrzeliwał mosty kolejowe w Rimini we Włoszech (8 pocisków 240 mm, 10 – 190 mm, 2 – 150 mm), ponownie 18 czerwca ostrzelał Rimini i Pesaro (z krążownikiem "Szigetvár"). W dniach 2-4 lutego 1916 z krążownikiem "Helgoland" ostrzeliwał San Vito i Ortonę we Włoszech (10 pocisków 240 mm, 31 – 190 mm, 50 – 150 mm, 98 – 70 mm)[3]. 29 sierpnia 1916 wziął udział w bezskutecznym rajdzie pod Brindisi, mającym na celu wywabienie floty włoskiej przed oczekujące okręty podwodne. 15 maja 1917 wyszedł z 4 torpedowcami i 2 niszczycielami w celu wsparcia grupy krążownika "Novara" po bitwie w cieśninie Otranto, z którą połączył się o godz. 12.25[3].

W dniach 1-3 lutego 1918 załoga "Sankt Georga" stojącego w Boce Kotorskiej wzięła udział w rewolucyjnym wystąpieniu marynarzy, wywieszając czerwoną flagę, zabijając I oficera (kmdr. por. Egon Ritter Zipperer von Arbach), więżąc innych oficerów i przedkładając petycję "Czego chcemy". Bunt opanowano, a wśród jego czterech prowodyrów rozstrzelanych 11 lutego, znalazło się dwóch marynarzy z krążownika (Anton Grabar i Jerko Sisgorič)[3]. 14 marca krążownik na krótko przekształcono w hulk sztabowy dla nowo utworzonego stanowiska admirała w dyspozycji Głównodowodzącego. 6 kwietnia 1918 jednak okręt wycofano ze służby bojowej, a od 9 kwietnia stał się okrętem-bazą okrętów podwodnych w Teodo (po pancerniku obrony wybrzeża "Monarch"). Po zakończeniu wojny i likwidacji marynarki Austro-Węgier, został w styczniu 1920 przez Komisję Morską w Paryżu przyznany Wielkiej Brytanii, po czym sprzedany przez nią na złom włoskiej firmie w Tarencie[3].

W 2005 Austria wypuściła srebrną monetę pamiątkową 20 euro z serii "Austria na morzach", upamiętniającą wizytę "Sankt Georga" w USA, a na rewersie – budowę okrętu[6].

Dane techniczne

Napęd:

Uzbrojenie:

  • 2 działa 238 mm[7] (nominalnie 24 cm) w wieży na dziobie (1xII)
    • długość lufy L/40 (40 kalibrów); masa pocisku 229 kg, donośność 16,4 km, szybkostrzelność do 2,5 strz/min[1];
    • kąt podniesienia -4º+20º, zapas amunicji: 80 pocisków na działo[3]
  • 5 dział 190 mm Skoda w wieży na rufie i kazamatach (5xI)
    • długość lufy L/42; masa pocisku 97 kg, donośność ok. 20 km, szybkostrzelność do 3 strz/min[7],
    • kąt podniesienia -5º+15º; zapas amunicji: 130 pocisków na działo[3]
  • 4 działa 149 mm[7] (nominalnie 15 cm) w kazamatach (4xI)
    • długość lufy L/40; masa pocisku 45,5 kg, donośność do 10 km[1];
    • kąt podniesienia -6º+20º, zapas amunicji: 132 pociski na działo[3]
  • 9 dział 66 mm (nominalnie 7 cm)[7] w stanowiskach z maskami przeciwodłamkowymi (9xI) (8 od 1916)
    • długość lufy L/45; kąt podniesienia -10º+20º; zapas amunicji: 400 pocisków na działo[3]
  • 1 działo przeciwlotnicze 66 mm K10 (nominalnie 7 cm) (od 1916)[3]
    • długość lufy L/50; kąt podniesienia -5º+90º[7]
  • 8 dział 47 mm Skoda (8xI)
    • długość lufy L/44; zapas amunicji: 500 pocisków na działo
  • 2 działa 47 mm Skoda
    • długość lufy L/33; zapas amunicji: 450 pocisków na działo
  • 2 karabiny maszynowe 8 mm (po 4000 nabojów)
  • 2 podwodne stałe wyrzutnie torped 450 mm (2xI), 6 torped
  • 2 działa desantowe 70 mm (na kutrach)
    • długość lufy L/18; zapas amunicji: 114 pocisków na działo

Opancerzenie:[3]

  • pionowe (stal Kruppa[8]):
    • główny burtowy pas pancerny: 210 mm[9]
    • górny pas pancerny: 165 mm[9]
    • grodzie cytadeli: 190 mm
  • pokład pancerny:
    • na dziobie 60 mm (30+30)
    • na śródokręciu 36 mm (18+18)
    • na rufie 45 mm
  • artyleria:
    • barbeta dział 240 mm: 210 mm
    • wieża dział 240 mm: 200-165 mm (od góry 50 mm)
    • wieża dział 190 mm: 137 mm[10]
    • kazamaty dział 190 mm: 152 mm[10]
    • kazamaty dział 150 mm: 150 mm
  • stanowisko dowodzenia: 200-125 mm

Wyposażenie:

  • 6 reflektorów średnicy 60 cm
  • 2 reflektory średnicy 35 cm na kutrach
  1. a b c S. A. Bałakin: WMS Italii i Awstro-Wiengrii 1914-1918 gg. (ВМС Италии и Австро-Венгрии 1914-1918 гг.), Morskaja Kollekcja nr 4/1997
  2. E. Sieche, Krążownik..., s. 16, 18. Niektóre inne publikacje podają wejście do służby 21 lipca 1905 (m.in. S. Bałakin, WMS...)
  3. a b c d e f g h i j k l m n o E. Sieche, Krążownik..., s. 16-18
  4. a b c Na podstawie E. Sieche, Krążownik..., s. 17
  5. Jan Gozdawa-Gołębiowski: Od wojny krymskiej do bałkańskiej, Gdańsk 1985, ISBN 83-215-3259-4, s.453-454
  6. Austrian Mint - 20 Euro - S.M.S. Sankt Georg (2005) [dostęp 16-10-2010]
  7. a b c d e Austria-Hungary Naval Guns w serwisie www.navweaps.com [dostęp 11. 10. 2010]
  8. T. Brassey i in. The Naval Annual, 1912 (Brassey's Naval Annual), Portsmouth, 1912, s. 196 i tablica 18
  9. a b Brassey's Naval Annual 1912 tablica 18. Według E. Sieche, Krążownik..., s.18 – górny pas 210 mm, dolny 165 mm (najprawdopodobniej omyłka)
  10. a b Dane przeliczone na podstawie Brassey's Naval Annual 1912 s. 196, tablica 18 (5,4 cala i 6 cali), mogą odpowiadać grubości 140 mm i 150 mm. W E. Sieche, Krążownik... brak danych

Bibliografia

  • Erwin Sieche: Krążownik pancerny Sankt Georg w: "Okręty Wojenne" nr 11 (1994 r.), s. 14-18

Linki zewnętrzne