Главная страница

SMS „Erzherzog Karl”
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa Pancernik
Typ Erzherzog Karl
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Stabilimento Tecnico Triestino, Triest
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 24 lipca 1902
Wodowanie 4 października 1903
 K.u.K. Kriegsmarine
Wejście do służby 17 czerwca 1906
Los okrętu złomowany, 1921
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 10640 t
Długość 126,2 m
Szerokość 21,78 m
Zanurzenie 7,51 m
Napęd
dwie 4-cylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy 18 000 KM
12 opalanych węglem kotłów parowych Yarrow
Prędkość 20,5 węzła (38 km/h)
Zasięg 4000 Mm przy prędkości 10 węzłów (7413 km przy prędkości 18,5 km/h)
Uzbrojenie
4 × Škoda K01 kal. 240 mm L/40 (2 × II)
12 × Škoda kal. 190 mm L/42
12 × Škoda kal. 66 mm L/45
4 × Škoda kal. 47 mm L/44 (szybkostrzelne)
2 × Škoda kal. 47 mm L/33
4 × Vickers kal. 37 mm
4 × km Schwarzlose kal. 8 mm
Wyrzutnie torpedowe 2 × 450 mm
Opancerzenie
Burty: 210 mm
Pokład: 55 mm
Wieże artyleryjskie: 240 mm
Kazamaty: 150 mm
Wieża dowodzenia: 220 mm
Grodzie wodoszczelne: 200 mm
Załoga 740

SMS Erzherzog Karl[a]przeddrednot zbudowany dla Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej w latach 1902-1906. Był głównym okrętem z typu Erzherzog Karl. Został zwodowany w 3 października 1903 roku i razem ze swoimi siostrzanymi okrętami utworzył III Dywizjon Pancerników.

Przez większość I wojny światowej okręt pozostawał w swoim porcie macierzystym w Puli, w obecnej Chorwacji, poza czterema zadaniami. W 1914 r. pancernik był częścią austro-węgierskiej flotylli, która została wysłana w celu ochrony ucieczki dwóch niemieckich okrętów, SMS „Breslau” i SMS „Goeben”, z brytyjskiego terytorium Morza Śródziemnego. Okręt dopłynął na wysokość Brindisi zanim został odwołany do swojego portu. Jego jedyne zadanie bojowe miało miejsce w maju 1915 r., kiedy okręt brał udział w ostrzale włoskiego miasta portowego Ankona. „Erzherzog Karl” wziął również udział w stłumieniu buntu członków załóg kilku krążowników pancernych stacjonujących w Kotorze w dniach 1-3 lutego. Okręt brał też udział w próbie przełamania blokady cieśniny Otranto w czerwcu tego samego roku, lecz musiał się wycofać, kiedy drednot „Szent István” został zatopiony. Po wojnie „Erzherzog Karl” został przekazany Francji jako pryz, ale osiadł na mieliźnie w Bizercie. Został zezłomowany we Włoszech w 1921 roku.

Konstrukcja

Główny artykuł: Pancerniki typu Erzherzog Karl.
Rzut z lewej burty i plan pokładu pancernika typu Erzherzog Karl

„Erzherzog Karl” wypierał 10640 t. Miał 126,2 m długości całkowitej (124,35 m długości na linii wody), 21,78 m szerokości i 7,51 m zanurzenia. Załoga składała się z 37 oficerów i 703 marynarzy[1]. On i jego siostrzane okręty były ostatnimi i największymi przeddrednotami zbudowanymi przez Austro-Węgry, przerastając pancerniki typu Habsburg o około 2000 ton[2]. Okręt był napędzany za pomocą dwóch czterocylindrowych maszyn parowych potrójnego rozprężania[3]. Były one zasilane w parę przez 12 kotłów Yarrow opalanych węglem, rozmieszczonych w trzech kotłowniach[3]. Podczas rejsu maszynownia okrętów zapewniała 18 000 KM[2] (według innych źródeł 13 530 KM[3]) mocy, co pozwalało osiągnąć prędkość 20,5 węzła[2]. Było to o jeden węzeł więcej niż pierwotnie zakładano[4].

Uzbrojenie główne pancernika składało się z czterech działa Škoda K01 kal. 240 mm L/40, po dwa w dwóch wieżach artyleryjskich[5]. Działa te były austro-węgierskimi replikami dział Krupp C97 kal. 240 mm L/40, użytych na pancernikach typu Habsburg[6]. Maksymalny kąt podniesienia dział wynosił od -4° do +20°, a kąt ostrzału 150° na każdą burtę[5][6]. 45-kilogramowy ładunek prochu nadawał pociskom prędkość wylotową 725 m/s, co przy kącie podniesienia 9,15° dawało zasięg ok. 10 tysięcy metrów[6]. Szybkostrzelność wynosiła trzy do czterech strzałów na minutę[6]. Artylerię średniego kalibru stanowiło 12 dział Škoda kal. 190 mm L/42[7], zamontowanych w ośmiu pojedynczych kazamatach na burtach okrętu i w czterech pojedynczych wieżach artyleryjskich, po dwóch na każdej burcie[5]. Działa mogły wystrzeliwać 97-kilogramowe pociski przeciwpancerne na odległość 20 000 m przy maksymalnym podniesieniu lufy i prędkości wylotowej pocisku 800 m/s[5]. Szybkostrzelność wynosiła trzy strzały na minutę[7]. Okręt posiadał trzeciorzędne uzbrojenie do obrony przed torpedowcami. Było to 12 dział Škoda kal. 66 mm L/45[5][8]. Obronę przeciwlotniczą stanowiły cztery działka Vickers kal. 37 mm kupione od Wielkiej Brytanii w 1910 roku i zamontowane na pancerniku[9]. Pancernik był również wyposażony w dwie nadwodne wyrzutnie torpedowe kal. 450 mm, lecz były one rzadko używane[2][5].

Służba

Czas pokoju

Krótko po wejściu do służby, „Erzherzog Karl” stał się okrętem flagowym floty. W 1907 roku odbył ośmiomiesięczny rejs po wschodnim Morzu Śródziemnym, odwiedzając po drodze Pireus, Smyrnę, Bejrut i Jaffę. Rok później okręt wpłynął na wody zachodniego Morza Śródziemnego, zatrzymując się podczas swojej podróży w Barcelonie, Gibraltarze, Tangerze, Maladze oraz na Korfu. Podczas tych dwóch wypraw, na pokład statku weszli królowie Hiszpanii i Grecji oraz cesarz niemiecki. W 1909 roku okręt przeszedł niewielką modernizację i jeszcze w tym samym roku odbył kolejny rejs po Morzu Śródziemnym. W 1910 roku okręt jeszcze raz wypłynął na wody Morza Śródziemnego, zanim w czerwcu został zadokowany na generalny remont[10].

I wojna światowa

W momencie wybuchu I wojny światowej okręt był przypisany do III Dywizjonu Pancerników Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej[2]. Pancernik został zmobilizowany w celu osłony ucieczki SMS „Goeben” i SMS „Breslau”. Niemieckie krążowniki próbowały wyrwać się z cieśniny Mesyńskiej, która była otoczona przez brytyjskie okręty i uciec do Turcji. Ich ucieczka powiodła się. Kiedy austro-węgierska flota była na wysokości Brindisi na południu Włoch, okręty zostały odwołane[11]. W towarzystwie innych austro-węgierskich jednostek, „Erzherzog Karl” wraz z dwoma „bliźniakami” wziął udział w bombardowaniu Ankony 24 maja 1915 roku. Okręty zużyły 24 pociski przeciwpancerne kal. 240 mm ostrzeliwując stacje przekaźnikowe i semaforowe oraz 74 pociski kal. 190 mm do bombardowania włoskich baterii obrony wybrzeża i innych instalacji portowych[2].

1 lutego 1918 roku wybuchł bunt wśród załóg krążowników pancernych stacjonujących w Kotorze, włączając to załogi SMS „Sankt Georg” i SMS „Kaiser Karl VI”. Dwa dni później do portu przybyły trzy pancerniki typu Erzherzog Karl i asystowały w jego tłumieniu. Po spacyfikowaniu buntu krążowniki „Sankt Georg” i „Kaiser Karl VI” zostały wycofane ze służby, a pancerniki typu Erherzog Karl zostały na stałe przeniesione do portu w Kotorze[12]. Admirał Miklós Horthy planował na poranek 11 czerwca atak na siły brytyjskie blokujące cieśninę Otranto; trzy pancerniki typu Erzherzog Karl i cztery typu Tegetthoff miały osłaniać krążowniki typu Novara. Plan zakładał powtórzenie sukcesu rajdu przeprowadzonego rok wcześniej. Horthy chciał zniszczyć flotę blokującą cieśninę poprzez zwabienie brytyjskich okrętów do krążowników i mniejszych jednostek, które były osłaniane przez działa pancerników, w tym typu Erzherzog Karl. Jednak rano 10 czerwca drednot „Szent István” został storpedowany i zatopiony przez włoski kuter torpedowy. Horthy uznał, że element zaskoczenia został stracony i odwołał operację[13]. Miało to być ostatnie zadanie bojowe, w którym wzięły udział okręty typu Erzherzog Karl. Resztę wojny okręty spędziły w porcie w Puli[14].

Po zakończeniu I wojny światowej, „Erzherzog Karl” został najpierw przejęty przez Jugosławię w 1919 roku, lecz później został przekazany Francji w ramach reparacji wojennych[15]. Jednak podczas rejsu do Tulonu okręt osiadł na mieliźnie w okolicach Bizerty i został zezłomowany w 1920 roku in situ[16].

  1. "SMS" oznacza „Seiner Majestät Schiff”, czyli po niemiecku „Okręt Jego Wysokości”.

Bibliografia