Главная страница

SMS Drache
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa fregata pancerna
Typ Drache
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Stabilimento Tecnico Triestino, Triest
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 18 lutego 1861
Wodowanie 9 września 1861
 Cesarstwo Austrii
Wejście do służby listopad 1862
 K.u.K. Kriegsmarine
Wycofanie ze służby 13 czerwca 1875
Los okrętu Złomowany, 1883-84

SMS Drache - pierwsza z dwóch fregat pancernych typu Drache zbudowanych dla Marynarki Wojennej Imperium Austriackiego w latach 60. XIX wieku. Położenie stępki pod okręt odbyło się w lutym 1861, wodowanie we wrześniu, a ukończenie w listopadzie 1862 roku. W czasie II wojny o Szlezwik w 1864 roku okręt pozostał na Adriatyku, podczas gdy pozostałe okręty zostały wysłane na Morze Północne w celu wsparcia Prus. Dwa lata później Prusy i Włochy zaatakowały Austrię w czasie wojny prusko-austriackiej. Drache wziął udział w zwycięskiej bitwie pod Lissą, w czasie której ciężko uszkodził włoski okręt obrony wybrzeża Palestro, podpalając go i ostatecznie zatapiając. Krótko po wojnie Drache został zmodernizowany, ale przez resztę służby pozostał bezczynny. Do 1875 roku okręt zbutwiał i został wykreślony z rejestru marynarki 13 czerwca tego samego roku. Ostatecznie został zezłomowany w latach 1883-1884.

Konstrukcja

Główny artykuł: Okręty pancerne typu Drache.

Okręty typu Drache zostały zamówione w odpowiedzi na dwa okręty pancerne typu Formidabile, które Włochy kupiły od Francji w 1860 roku[1][2][3]. Miały 62,78 m długości między pionami i 70,1 m długości całkowitej. Ich szerokość wynosiła 13,94 m, a zanurzenie od 6,3 do 6,8 m. Wypierały 2869 ton standardowo i 3160 ton maksymalnie. Okręty posiadały poziomą 2-cylindrową maszynę parową, która napędzała pojedynczą śrubę za pomocą pary dostarczanej przez cztery opalane węglem kotły parowe. Dym uchodził przez pojedynczy komin. Układ napędowy miał moc 1842-2060 KM i zapewniał prędkość 10,5-11 węzłów. Na potrzeby długich rejsów okręty zostały wyposażone w trzy maszty i takielunek barku. Załoga składała się z 346 oficerów i marynarzy[3][4].

Okręty były pancernikami bateryjnymi i były uzbrojone w 10 48-funtowych ładowanych odprzodowo armat gładkolufowych i 18 24-funtowych gwintowanych armat ładowanych odprzodowo. Działa te umieszczone były w furtach wzdłuż burt okrętu. W 1867 roku uzbrojenie zostało wymienione na 10 ładowanych odprzodowo dział gwintowanych Armstrong kal. 178 mm i 2 brązowe, ładowane odprzodowo gwintowane działa kal. 51 mm. Fregaty były wyposażone w taran. Okręty pancerne typu Drache posiadały pas opancerzenia o grubości 115 mm, wykonany z kutego żelaza[4].

Służba

Stępka pod Drache została położona 18 lutego 1861 roku w stoczni Stabilimento Tecnico Triestino w Trieście. Okręt został zwodowany 9 września 1861 i ukończony w listopadzie 1862 roku[5]. W trakcie II wojny o Szlezwik Drache i jego siostrzany okręt, Salamander, pozostały na Adriatyku w celu obrony austriackego wybrzeża, podczas gdy austriacka eskadra została wysłana na Morze Północne w celu wsparcia Prus[6]. W czerwcu 1866 roku Włochy wypowiedziały wojnę Austrii, rozpoczynając trzecią wojnę o niepodległość. Mniej więcej w tym samym czasie rozpoczęła się również wojna prusko-austriacka[7]. Kontradmirał Wilhelm von Tegetthoff, dowódca austriackiej floty, natychmiast zarządził mobilizację. Kiedy okręty zostały w pełni obsadzone, rozpoczęły się ćwiczenia w Fasanie[8]. 27 czerwca Tegetthoff przeprowadził swoją flotę pod Ankonę w celu wyciągnięcia włoskiej floty z jej bazy, ale włoski dowódca admirał Carlo di Persano nie zdecydował się podjąć walki[9].

Bitwa pod Lissą

Główny artykuł: Bitwa pod Lissą.
Drache, ok. 1866

16 lipca Persano wyprowadził swoją flotę z Ankony i skierował się w stronę wyspy Lissa, do której dotarł dwa dni później. Razem z główną flotą złożoną z 12 okrętów pancernych, pod wyspę przybyły również transportowce z zaokrętowanymi 3000 żołnierzami[7]. Następne dwa dni Włosi spędzili bombardując austriackie pozycje i nieskutecznie próbując wysadzić desant[10]. Między 17 a 19 lipca Tegetthoff otrzymał kilka telegramów informujących o włoskim ataku, lecz na początku uważał je za fałszywe, wierząc, że miały one za zadanie wyciągnięcie austriackiej floty z jej baz w Puli i Wenecji. Dopiero rankiem 19 lipca zrozumiał, że Lissa rzeczywiście jest włoskim celem i poprosił o pozwolenie na atak[11]. Gdy flota Tegetthoffa przybyła w okolice Lissy 20 lipca, włoskie okręty ustawione były w szyku do kolejnej próby lądowania. Włosi podzieleni byli na trzy grupy, z których tylko dwie mogły skoncentrować się na czas, by przeciwstawić się Austriakom[12]. Tegetthoff uformował swoje okręty pancerne w szyk klinowy, z Drache na prawej flance; drewniane okręty z drugiego i trzeciego dywizjonu podążyły za nimi w takich samych formacjach[13].

W trakcie formowania szyku swoich okrętów, Persano przeniósł się ze swojego okrętu flagowego, Re d'Italia, na Affondatore. To spowodowało przerwę we włoskiej formacji i Tegetthoff skorzystał z okazji, by rozdzielić włoską flotę, i rozpocząć walkę na bliski dystans. Przepłynął przez wyrwę, ale nie udało mu się staranować żadnego nieprzyjacielskiego okrętu, przez co musiał zawrócić i podjąć jeszcze jedną próbę[14]. Drache rozpoczął zmasowany ostrzał burtowy w stronę okrętu obrony wybrzeża Palestro, a jego kula ognista zaprószyła poważny pożar na pokładzie włoskiej jednostki, która wycofała się, mogąc osiągnąć większą prędkość niż Drache. Pozostawiony bez przypisanego okrętu, Drache, razem z kilkoma innymi austriackimi okrętami, przeniósł swój ogień na Re d'Italia. Jedna z salw Drache uszkodziła ster włoskiego okrętu, narażając go na łatwe staranowanie. Tegetthoff skierował swój okręt flagowy na Re d'Italia i uzyskał czyste trafienie taranem, poważnie dziurawiąc burtę włoskiej fregaty na wysokości linii wodnej[15]. W tym czasie Drache został trafiony kilka razy, a jeden z pocisków zabił dowódcę okrętu, kapitana von Molla, trafiając go w głowę. Na resztę bitwy dowództwo nad okrętem przejął porucznik Karl Weyprecht. Wzniecony został również niewielki pożar, ale załoga szybko go zdusiła. Inny pocisk zniszczył maszt główny[16][17]. Poza tym okręt nie odniósł poważniejszych uszkodzeń w czasie bitwy[18].

Po zatonięciu Re d'Italia włoska flota zaczęła wycofywać się z walki z płonącym Palestro, który został później zniszczony przez wybuch magazynu, z tyłu. Persano przerwał bitwę i, mimo że wciąż miał przewagę liczebną nad Austriakami, nie zdecydował się przeprowadzić kontrataku jego zdemoralizowanymi siłami. Ponadto jego flocie kończyły się amunicja i węgiel. Włosi, a następnie Austriacy, zaczęli się wycofywać; Tegetthoff postanowił oddalić się na bezpieczny dystans, by nie ryzykować utraty swojego sukcesu. Po zapadnięciu zmroku obie floty kierowały się już w stronę swoich baz w Ankonie i Puli[19].

Dalsza służba

Po powrocie do Puli, Tegetthoff utrzymywał swoją flotę na północnym Adriatyku, gdzie prowadziły działania rozpoznawcze przeciwko możliwemu włoskiemu atakowi. Jednak włoskie okręty nigdy się nie pojawiły, a 12 sierpnia oba państwa podpisały rozejm w Cormons. To zakończyło walki i doprowadziło do traktatu wiedeńskiego w 1866 roku. Pomimo, że Austriacy pokonali Włochów w bitwach pod Lissą i Custozą, sami zostali doszczętnie pobici przez Prusy w bitwie pod Sadową. W rezultacie Austria, która w 1867 na mocy ugody austriacko-węgierskiej stała się Austro-Węgrami, zmuszona była oddać Włochom Wenecję[20]. Każda połowa monarchii dualistycznej mogły zawetować decyzje drugiej części, przez co, ze względu na brak zainteresowania Węgrów ekspansją morską, znacząco ograniczono budżet na marynarkę wojenną[4]. Jednym z natychmiastowych skutków wojny było rozbrojenie i wycofanie ze służby znacznej ilości austriackich okrętów[21].

Przeprowadzono skromną modernizację floty, polegają przede wszystkim na wymianie uzbrojenia na okrętach pancernych na działa gwintowane. Budżet na rok 1867 przewidywał fundusze na modernizację w pierwszej kolejności dwóch najstarszych okrętów we flocie - Drache i Salamandra[22]. W latach 1867-1868 oba okręty zostały przezbrojone w nowe, ładowane odprzodowo gwintowane działa: 10 kal. 178 mm i dwa brązowe kal. 51 mm[5]. 13 czerwca 1875 roku, zniszczony i podupadły Drache został skreślony z rejestru floty. Flota próbowała odsprzedać okręt Chinom, ale negocjacje zakończyły się fiaskiem i Drache został ostatecznie sprzedany na złom w 1883 roku. Został zezłomowany w następnym roku[4][23].

  1. Pawlik 2003 ↓, s. 6.
  2. Sondhaus 1994 ↓, s. 6-7.
  3. a b Silverstone 1984 ↓, s. 17.
  4. a b c d Gardiner 1979 ↓, s. 267.
  5. a b Silverstone 1984 ↓, s. 17, 26.
  6. Greene i Massignani 1998 ↓, s. 210.
  7. a b Sondhaus 1994 ↓, s. 1.
  8. Wilson 1896 ↓, s. 228.
  9. Wilson 1896 ↓, s. 216-218.
  10. Wilson 1896 ↓, s. 221-224.
  11. Wilson 1896 ↓, s. 229-230.
  12. Wilson 1896 ↓, s. 223-225.
  13. Wilson 1896 ↓, s. 230-231.
  14. Wilson 1896 ↓, s. 232-235.
  15. Wilson 1896 ↓, s. 235.
  16. Wilson 1896 ↓, s. 243.
  17. Sokol 1968 ↓, s. 45.
  18. Wilson 1896 ↓, s. 245.
  19. Wilson 1896 ↓, s. 238-241, 250.
  20. Sondhaus 1994 ↓, s. 1-3.
  21. Sondhaus 1994 ↓, s. 8.
  22. Sondhaus 1994 ↓, s. 10.
  23. Sondhaus 1994 ↓, s. 39, 70.