Главная страница

Rolnictwo w Botswanie – dział gospodarki Botswany, mający niewielki udział w PKB. Ze względu na złą politykę rolną rolnictwo znajduje się w stanie stagnacji. Produkcja zwierzęca jest bardziej intensywna niż roślinna.

Czynniki fizycznogeograficzne

Zdjęcie satelitarne Botswany
Umiejscowienie Kalahari (czerwony – pustynia, czerwony i pomarańczowy kotlina)

Agroklimat

Botswana leży na półkuli południowej co powoduje, że pory roku są odwrócone w stosunku do półkuli północnej. Okres wegetacyjny trwa cały rok, zimą lokalnie są notowane jednak nawet przymrozki[1]. Najchłodniejszym miesiącem jest lipiec, natomiast najcieplejszym jest styczeń. Roczna amplituda temperatur jest spora jak na Afrykę. Zimą temperatura średnia wynosi około 12 °C, natomiast latem około 24 °C[2]. Temperatura minimalna spada poniżej 5 °C, natomiast maksymalna jest nie wyższa niż 35 °C[3]. Wysoka temperatura w połączeniu z dużym nasłonecznieniem stwarza korzystne warunki do rozwoju biomasy.

Z drugiej strony znaczna wysokość oraz kontynentalizm powodują, że opady są niskie – od 250 do 650 mm rocznie. Największa suma opadów jest notowana na północy, w okolicy delty Okawango, natomiast najniższa na Kalahari[4].

Gleby

W Botswanie dominują gleby brunatno-czerwone, czerwono-bure i sawannowe[5]. Na terenie pustyni Kalahari występują typowe gleby pustynne[6]

Hydrologia

Przez Botswanę przebiega kontynentalny dział wód. W południowej i centralnej części kraju znajduje się Pustynia Kalahari zajmująca znaczną część kraju. Obszar ten jest pozbawiony cieków stałych, a centralna część pustyni również okresowych. Na północy znajduje się wewnętrzna delta Okawango, największa tego typu delta na świecie. Na wschodniej części granicy z Republiką Południowej Afryki płynie rzeka Limpopo. Największą rzeką płynącą w całości na terenie kraju jest Botletle[7].

Czynniki pozaprzyrodnicze

Główne ośrodki górnicze i sieć kolejowa
PKB Botswany w 2006 (rolnictwo 2,2%)

Poziom rozwoju społeczno-ekonomicznego

Botswana jest średnio rozwiniętym krajem, będącym poniżej średniej światowej, jednakże przewyższa średnią kontynentalną. Według współczynnika HDI zajmuje 118 miejsce na 187 sklasyfikowanych państw[8].

W 1966, kiedy Botswana uzyskała niepodległość, była jednym z najbiedniejszych krajów świata o szczątkowej infrastrukturze, praktycznie bez przemysłu i z nierozpoznanymi zasobami surowców mineralnych[9]. Wówczas aż 40% PKB pochodziło z rolnictwa, a reszta w dużej mierze z pieniędzy przysyłanych z zagranicy, głównie RPA[10]. W 1967 po odkryciu znacznych zasobów mineralnych (głównie miedź i diamenty) Botswana zaczęła się przeistaczać w państwo średnio rozwinięte[9]. Botswana w przeciwieństwie do większości krajów, które szybko rozwijały się, zdołała utrzymać wzrost przez trzy dekady[11]. Na przełomie wieków udział rolnictwa w PKB wynosił tylko 2,7%[10]. Tak niski udział w PKB jest jednak spowodowany w dużej mierze problemami rolnictwa, a nie rzeczywistym rozwojem przemysłu i usług[12].

Urbanizacja i uprzemysłowienie

Agropolityka

W Botswanie stosuje się system dopłat bezpośrednich oraz limitów podobny do tego w Unii Europejskiej. System Integrated Support Programme for Arable Agriculture Development (ISPAAD) bardziej promuje rolnictwo wielkoobszarowe i przemysłowe[13]. Złożeniem tego systemu było zwiększenie dochodów oraz stabilności związanej z ryzykiem w rolnictwie[14].

Przed uzyskaniem niepodległości Botswana była eksportem żywności. Po uzyskaniu niepodległości nieudane reformy oraz słabość ministerstwa rolnictwa spowodowały, że kraj stał się importerem żywności, szczególnie z Republiki Południowej Afryki. Rząd miedzy innymi organizuje skup ziarna, a następnie odsprzedaje je młynom po zawyżonej cenie. Proceder ten powoduje niedofinansowanie rolnictwa i obniżenie plonów. Czasem dochodzi do kuriozalnej sytuacji, w której rolnicy sprzedają zboże, które jest wysyłane do RPA, po czym wraca do Botswany kupowane przez miejscowych młynarzy[15]. Dodatkowo niskie limity wynoszące około 80% możliwości produkcyjnych powodują zwiększenie ekstensywności oraz zmniejszanie plonów, szczególnie zbóż[13].

Produkcja

Produkcja roślinna

Rośliny korzeniowe

W 2010 największy udział w zbiorach wśród roślin miały rośliny korzeniowe, których zebrano 99,4 tys. ton[16].

Zboża

Najbardziej rozpowszechnionym zbożem w Botswanie jest sorgo, którego zbiory w 2010 wyniosły 41 tys. ton[16] około 70% zbiorów zbóż. Klimat Botswany jest zbyt suchy na wiele zbóż, stąd taka wielka popularność sorga oraz prosa. Sorgo jest uprawiane w zasadzie na ternie całego kraju oprócz pustyń oraz obszarów żyźniejszych, na których uprawiana jest kukurydza oraz inne wymagające rośliny[15].

Drugim zbożem jest kukurydza zwyczajna, której zebrano 14,1 tys. ton[16]. Mimo tego kukurydza pełni ważną rolę w wyżywieniu ludności. Kukurydza jest zjadana zarówno bezpośrednio przez ludzi jak i są nią karmione zwierzęta, głównie kury[17]

Trzecie miejsce w zbiorach ma proso, którego zbiory wyniosły 1,8 tys. ton[16]. Proso ma podobne wymagania jak jak sorgo i przed uzyskaniem niepodległości to proso było głównym zbożem na tym terenie. Roślina ta jest uprawiana głównie na północy kraju[15]

Warzywa i owoce

Warzywa mają duży udział w zbiorach. W Botswanie w 2010 zebrano 27,4 tys. ton warzyw, co powoduje, że ich udział jest większy niż kukurydzy. Udział owoców jest mniejszy – zebrano ich 5,4 tys. ton[16].

Produkcja zwierzęca

W przeciwieństwie do większości państw afrykańskich większe znacznie ma produkcja zwierzęca. Największy udział w produkcji w 2010 ma mleko krowie, którego zebrano 114,17 tys. ton. Natomiast jeśli chodzi o wartość produkcji, pierwsze miejsce zajmuje wieprzowina[16].

Ważną częścią produkcji zwierzęcej jest drobiarstwo, głównie hodowla kur. Drób jest głównie hodowany na dużych farmach przemysłowych, zarówno dla jaj, jak i dla mięsa. Drobiarstwo w latach 80. XX wieku zatrudniało 4500 osób, głównie kobiet, w tym względzie przewyższało nawet górnictwo, mające największy udział w PKB. Branża ta później przeżyła lekkie załamanie, jednakże pod koniec pierwszej dekady XXI wieku udział w zatrudnieniu był taki sam jak w latach 80. XX wieku[18].

Technika rolna

W Botswanie dominują dwa sposoby gospodarowania: tradycyjny i przemysłowy. Gospodarstwa działające w sposób tradycyjny posiadają 92% gruntów[12]. Gospodarstwa przemysłowe jednak zajmują się głównie produkcją zwierzęcą[19].

Problemy rolnictwa

Głównym problemem rolnictwa w Botswanie są niekorzystne warunki przyrodnicze szczególnie na pustyni Kalahari. Tylko 5% powierzchni kraju nadaje się dla rolnictwa[12]. Tereny rolnicze znajdują się w zasadzie tylko w dolinie Limpopo[20].

Poważnym problemem rolnictwa jest agropolityka rządu polegająca na nieudolnej kopii systemu rolnego Unii Europejskiej. Zbyt niskie limity powodują degeneracje rolnictwa szczególnie uprawy zbóż[13].

  1. Harrison 2003 ↓, s. 59
  2. Martyn 1995 ↓, s. 188
  3. Martyn 1995 ↓, s. 189
  4. Martyn 1995 ↓, s. 194
  5. Uziak i Klimowicz 2002 ↓, s. 200
  6. Harrison 2003 ↓, s. 77
  7. Atlas 2005 ↓, s. 102
  8. Human Development Report Office (HDRO) – United Nations Development Programme (UNDP): Indices & Data (ang.). hdr.undp.org. [dostęp 2012-04-10].
  9. a b Harrison 2003 ↓, s. 61
  10. a b Harrison 2003 ↓, s. 66
  11. Leith 2004 ↓, s. 3
  12. a b c Harrison 2003 ↓, s. 67
  13. a b c Moji 2008 ↓
  14. Majelantle 2011 ↓
  15. a b c Ellwood 2008 ↓
  16. a b c d e f FAOSTAT (ang.). W: FAO [on-line]. [dostęp 2012-04-10].
  17. Pharudi 2010 ↓, s. 148
  18. J C Moreki: Opportunities and challenges for the Botswana poultry industry in the 21st century: a review (ang.). [dostęp 2012-04-23].
  19. Nsoso i Madimabe 1999 ↓
  20. Harrison 2003 ↓, s. 70

Bibliografia

  1. Atlas Świata. Bielsko-Biała: Pascal, 2005, s. 241. ISBN 83-7304-381-0. (pol.)
  2. Agatha Ellwood. Contraints and opportunities in sorghum and millet milling industry in Botswana. „Alternative Cereal Processing Technologies”. 4–6, s. 36–40, 2008 (ang.). 
  3. Phillipa Anne Harrison: The impact of tourism on agriculture in the Okavango delta, Botswana. Pietermaritzburg: University of Natal, 2003, s. 227. (ang.)
  4. Clark Leith: Why Botswana prospered. University of Western Ontario and the Ministry of Finance and Development Planning, 2003, s. 17. (ang.)
  5. A.N. Majlantle: 2007 and 2008 annual agricultural survey preliminary results. Gaborone: Central Statistics Office, 2011, s. 43. (ang.)
  6. Danuta Martyn: Klimat kuli ziemskiej. Warszawa: PWN, 1995, s. 359. ISBN 83-01-11845-8. (pol.)
  7. Babati Moji. Government policy on cereals production in Botswana. „Alternative Cereal Processing Technologies”. 4–6, s. 23–25, 2008 (ang.). 
  8. S.J. Nsoso, M.J. Madimabe. The sheep industry in Botswana: promoting the Karakul sheep industry. „South African Journal of Animal Science”. 29, s. 258–262, 1999 (ang.). 
  9. Joseph Albert Pharudi: Effect of mycorrhizal inoculation and phosphorus levels od growth and yield of wheat and maize crops grown on a phosphorus deficient sandy soil. Stellenbosch: University od Stellenbosch, 2010, s. 181. (ang.)
  10. Stanisław Uziak, Zbigniew Klimowicz: Elementy geografii gleb i gleboznawstwa. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2002, s. 254. ISBN 83-227-1671-0. (pol.)