Главная страница

Madagaskar
Seal of Madagascar.svg
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Madagaskaru

Wikiprojekt Polityka

Referendum na Madagaskarze w 2010 rokureferendum konstytucyjne na Madagaskarze zaplanowane na 17 listopada 2010. Kilkakrotnie przekładane głosowanie odbyło się 20 miesięcy po przejęciu władzy przez Andry'ego Rajoelinę i miało być pierwszym z kroków na drodze do wyjścia kraju z kryzysu politycznego. Organizacja referendum nastąpiła jednak bez porozumienia z głównymi siłami opozycyjnymi i spotkała się z krytyką ze strony społeczności międzynarodowej. W czasie referendum grupa zbuntowanych oficerów ogłosiła przejęcie władzy w państwie.

Organizacja referendum

16 marca 2009 na Madagaskarze władzę w wyniku zamachu stanu przejął były DJ i burmistrz Antananarywy Andry Rajoelina. Przy poparciu wojska i po trwających prawie dwa miesiące protestach, zmusił do rezygnacji ze stanowiska i opuszczenia kraju prezydenta Marca Ravalomananę, którego oskarżał o defraudację środków publicznych i zaprowadzanie rządów dyktatorskich. Niekonstytucyjne przejęcie władzy nie zostało uznane przez społeczność międzynarodową i doprowadziło do kryzysu politycznego na wyspie[1][2].

W chwili zaprzysiężenia na urząd prezydenta Wysokiej Władzy Przejściowej Andry Rajoelina zobowiązał się do przeprowadzenia nowych wyborów prezydenckich w ciągu 24 miesięcy. Już na początku kwietnia nowa tymczasowa administracja (Wysoka Władza Przejściowa) ustaliła harmonogram wyborczy, zgodnie z którym do 26 czerwca planowała rozpoczęcie prac nad nowym prawem wyborczym i nową konstytucją, która następnie miała zostać poddana pod głosowanie w powszechnym referendum we wrześniu 2009. W dalszej kolejności, w marcu 2010 miały odbyć się wybory parlamentarne, a w październiku 2010 wybory prezydenckie[3].

Latem 2009 pod międzynarodowymi auspicjami rozpoczęły się czterostronne negocjacje polityczne między obozem Andry'ego Rajoeliny a opozycyjnymi w stosunku do niego stronnictwami trzech poprzednich prezydentów: Marca Ravalomamany, Alberta Zafy'ego i Didiera Ratsiraki. 9 sierpnia 2009 strony podpisały w Maputo porozumienie w sprawie podziału władzy w tymczasowej administracji. Ustaliły również organizację wyborów prezydenckich pod międzynarodowym nadzorem w przeciągu 15 miesięcy[4][5]. Porozumienie z opozycją nie zostało jednakże wykonane na skutek sporu co do dokładnego podziału i obsady stanowisk. W połowie grudnia 2009 Rajoelina wycofał się z umowy jednostronnie ogłosił organizację wyborów parlamentarnych 20 marca 2010[6][7]. W lutym 2010 przesunął ich termin na maj 2010[8].

Po fiasku kolejnych czterostronnych rozmów negocjacyjnych z w Pretorii pod koniec kwietnia 2010, Rajoelina 12 maja 2010 przedstawił własny plan wyjścia z kryzysu politycznego. Ogłoszony przez niego nowy kalendarz wyborczy zakładał organizację referendum konstytucyjnego 12 sierpnia 2010, a następnie wyborów parlamentarnych 30 września oraz prezydenckich 26 listopada 2010. Opozycja krytycznie odniosła się do planu[9][10]. Pod koniec czerwca 2010 komisja wyborcza ogłosiła bezterminowe odroczenie planowanego na 12 sierpnia referendum konstytucyjnego z powodu opóźnień w opracowywaniu nowej ustawy zasadniczej[11].

13 sierpnia 2010 prezydent Rajoelina zawarł porozumienie z 99 partiami politycznymi, wśród których nie było jednak trzech największych partii byłych prezydentów Ravalomanany, Zafy'ego i Ratsiraki. Zgodnie z umową na nowo określono terminy wyborów. Referendum w sprawie zmiany konstytucji wyznaczone zostało na 17 listopada 2010, podczas gdy wybory parlamentarne na 16 marca 2011, a wybory prezydenckie na 4 maja 2011. Partie trzech byłych prezydentów odrzuciły porozumienie jako działanie w całości jednostronne[12].

Sytuacja przed referendum

Partie opozycyjne byłych prezydentów Ravalomanany, Zafy'ego i Ratsiraki wezwały do bojkotu głosowania, argumentując, że Andry Rajoelina nie dotrzymał podpisanych wcześniej zobowiązań. Opowiedziały się za zawarciem przed jakimikolwiek głosowaniem szerokiego konsensusu gwarantującego wyjście z kryzysu politycznego[13].

Krytycznie do organizacji referendum bez wcześniejszego porozumienia z opozycją odniosła się społeczność międzynarodowa. Administracja amerykańska uznała realizowany przez Rajoelinę proces wyborczy za niewystarczająco demokratyczny oraz niedostatecznie opierający się na porozumieniu stron[13].

Madagaskarskie władze zachęcały do poparcia projektu nowej konstytucji. Ich zdaniem nowa ustawa zasadnicza "naprawiała historyczne krzywdy" i zapewniała "społeczną ugodę między rządzącymi a rządzonymi"[13]. Projekt zakładał m.in. obniżenie minimalnego wieku kandydatów na urząd prezydenta z 40 do 35 lat, co umożliwiało start w przyszłych wyborach Andry'emu Rajoelinie (ur. 1974[1]). Wprowadzał ponadto wobec kandydatów wymóg domicylu wynoszącego co najmniej 6 miesięcy, co w perspektywie utrudniało udział w wyborach przebywającemu na uchodźstwie w RPA byłemu prezydentowi Marcowi Ravalomananie. Projekt konstytucji wprowadzał nowe instytucje o nieokreślonych bliżej kompetencjach, Wysoką Radę Obrony Demokracji i Rządów Prawa oraz Wysoką Radę Obrony Narodowej; nie określał również czasu funkcjonowania tymczasowej administracji[14].

28 października 2010 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wydało zakaz organizacji publicznych zgromadzeń, za wyjątkiem tych związanych z kampanią referendalną. 10 listopada, na tydzień przed głosowaniem, służby bezpieczeństwa rozpędziły przy pomocy gazu łzawiącego demonstrację opozycji w Antananarywie sprzeciwiającej się głosowaniu[2]. Kolejnego dnia zatrzymanych zostało trzech opozycyjnych polityków nawołujących do bojkotu głosowania[15].

Głosowanie i bunt wojskowych

17 listopada 2010 o godzinie 6:00 czasu lokalnego rozpoczęło głosowanie[16], które od pierwszych godzin przebiegało spokojnie. Do udziału w nim zarejestrowanych zostało ok. 7 mln spośród 20 mln mieszkańców kraju. Dzień referendum był wolnym od pracy[17]. Z powodu problemów z listami wyborców część z 18 tys. lokali wyborczych zamkniętych zostało później niż o planowanej godzinie 18:00[18].

W czasie referendum grupa 20[19] wojskowych na czele z pułkownikiem Charles'em Andrianasoaviną ogłosiła przejęcie władzy kraju i powołanie "wojskowej rady na rzecz dobrobytu". Wśród nich znalazł się m.in. szef służb ochrony prezydenta. Swój komunikat wojskowi wygłosili z koszar wojskowych na obrzeżach stolicy. Płk Andrianasoavina był jednym z głównych wojskowych popierających przejęcie władzy przez Andry'ego Rajoelinę w marcu 2009. W swoim komunikacie zapowiedział opanowanie pałacu prezydenckiego oraz stołecznego lotniska[18][20]. Ogłosił, że wojskowi chcą pojednania narodowego i zakończenia kryzysu politycznego[21].

Pomimo deklaracji o przejęciu władzy przez grupę oficerów centrum Antananarywy, w tym teren wokół pałacu prezydenckiego, publicznego radia i telewizji, pozostało spokojne. W mieście rozlokowane były służby bezpieczeństwa, które strzegły porządku w czasie głosowania. Referendum przebiegło bez większych zakłóceń. W godzinach popołudniowych w pobliżu koszar opanowanych przez rebeliantów około tysiąca ich zwolenników wzniosło barykadę uliczną z płonących opon. Zostali jednak rozpędzeni przez służby bezpieczeństwa przy użyciu gazu łzawiącego[18][21].

Prezydent Andry Rajoelina odrzucił wezwania buntowników do rezygnacji ze stanowiska, oświadczając, że większość narodu akceptuje jego władzę. Wezwał do niezwracania uwagi na deklaracje grupki żołnierzy. Najwyżsi rangą dowódcy wojska pozostali lojalni wobec prezydenta. Premier Albert Camille Vital zapewnił, że służby bezpieczeństwa stoją na straży rządów prawa. Całą sytuację nazwał "próbą storpedowania referendum przez zbuntowanych oficerów"[18]. Zapowiedział, że władze są gotowe do stłumienia każdej rebelii[22].

18 listopada 2010 do rebeliantów nie dołączyły żadne inne jednostki wojskowe. Wbrew zapowiedziom nie podjęli oni również żadnych kroków w celu opanowania pobliskiego lotniska czy pałacu prezydenckiego. Pozostawali przez cały czas zgrupowani w koszarach wojskowych. Jednym z ich dowódców był generał Noel Rakotonandrasana, który w marcu 2009 poparł Andry'ego Rajoelinę i został mianowany ministrem sił zbrojnych. W kwietniu 2010 został jednak usunięty ze stanowiska z powodu oskarżeń o planowanie zamachu stanu[22].

Poparcie dla grupy zbuntowanych oficerów wyraził były prezydent Albert Zafy, wzywając prezydenta Rajoelinę do rezygnacji z urzędu. Francuskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych uznało natomiast, że zamach stanu pogłębiłby tylko kryzys polityczny na wyspie i wezwało madagaskarskie władze do rozwiązania sytuacji z poszanowaniem praw człowieka[22].

19 listopada 2010 władze zarządziły ewakuację ludności z terenów w pobliżu koszar. Zamknięte zostały okoliczne szkoły, a na drogach wzniesiono blokady. Bunt nie wpłynął jednakże w jakikolwiek inny sposób na życie w stolicy. Wojsko nie zdecydowało się jednak na interwencję zbrojną. Dowódca armii Andre Ndriarijoana odbył dwugodzinne negocjacje w kwaterze rebeliantów. Po ich zakończeniu opowiedział się za rozwiązaniem sytuacji na drodze dialogu i negocjacji[23]. Służby przy pomocy gazu łzawiącego rozpędziły natomiast kilkaset osób, które zignorowały nakaz ewakuacji i zgromadziły się w pobliżu koszar wojskowych[24].

  1. a b FACTBOX-Madagascar's new president Rajoelina (ang.). Reuters, 21 marca 2009. [dostęp 2010-11-15].
  2. a b Madagascar security forces fire teargas at protest (ang.). Reuters, 10 listopada 2010. [dostęp 2010-11-15].
  3. Madagascar to hold presidential poll in October 2010 (ang.). AFP, 3 kwietnia 2009. [dostęp 2010-11-15].
  4. Rival leaders sign political transition accord (ang.). France24, 9 sierpnia 2009. [dostęp 2010-11-15].
  5. MADAGASCAR: New deal could unblock aid pipeline (ang.). IRIN News, 10 sierpnia 2009. [dostęp 2010-11-15].
  6. Madagascan government expects legislative election to cost $15 mln (ang.). People's Daily Online, 18 grudnia 2009. [dostęp 2010-11-15].
  7. Madagascar leader announces elections for March (ang.). BBC News, 16 grudnia 2009. [dostęp 2010-11-15].
  8. Madagascar's leader pushes elections back to May (ang.). Reuters, 17 lutego 2010. [dostęp 2010-11-15].
  9. Madagascar's Andry Rajoelina 'will not run in polls' (ang.). BBC News, 12 maja 2010. [dostęp 2010-11-15].
  10. Opposition rejects Rajoelina plan (ang.). news24, 13 maja 2010. [dostęp 2010-11-15].
  11. Madagascar delays referendum (ang.). news24, 29 czerwca 2010. [dostęp 2010-11-15].
  12. Rivals shun Madagascar leader's pact with parties (ang.). Reuters, 14 sierpnia 2010. [dostęp 2010-11-15].
  13. a b c Madagascar holds 1st post-coup poll (ang.). news24, 15 listopada 2010. [dostęp 2010-11-15].
  14. Madagascar to vote on new constitution (ang.). Reuters, 15 listopada 2010. [dostęp 2010-11-15].
  15. Politicians held in Madagascar (ang.). news24, 12 listopada 2010. [dostęp 2010-11-15].
  16. Madagascar votes on constitution aimed at ending crisis (ang.). Reuters, 17 listopada 2010. [dostęp 2010-11-17].
  17. Madagascar votes in key referendum (ang.). Al Jazeera English, 17 listopada 2010. [dostęp 2010-11-17].
  18. a b c d Madagascar troops vow to crush any rebellion (ang.). Reuters, 17 listopada 2010. [dostęp 2010-11-17].
  19. Madagascar top military officers meet after coup claim (ang.). Reuters, 17 listopada 2010. [dostęp 2010-11-17].
  20. Madagascar coup announced (ang.). news24, 17 listopada 2010. [dostęp 2010-11-17].
  21. a b Madagascar officers in coup claim (ang.). BBC News, 17 listopada 2010. [dostęp 2010-11-17].
  22. a b c Madagascar plot stokes pressure on Rajoelina (ang.). Reuters, 18 listopada 2010. [dostęp 2010-11-19].
  23. Madagascar army rejects use of force against rebels (ang.). Reuters, 19 listopada 2010. [dostęp 2010-11-19].
  24. Evacuation ordered in Madagascar (ang.). news24, 19 listopada 2010. [dostęp 2010-11-19].