Главная страница

Portret Josefy Bayeu
Ilustracja
Autor Francisco Goya
Rok wykonania 1798 lub 1814-1816
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 82,5 × 58,2 cm
Muzeum Prado
Josefa Bayeu, szkic węglem, Goya, 1805

Portret Josefy Bayeu (hiszp. Retrato de Josefa Bayeu) – obraz olejny hiszpańskiego malarza Francisca Goi. Tradycyjnie uznaje się to dzieło za portret Josefy Bayeu (1747–1812), jedynej żony artysty, chociaż nie jest pewne kogo przedstawia. Ze względu na enigmatyczny uśmiech kobiety, obraz nazywano Moną Lisą Goi[1].

Datowanie obrazu

Obraz trafił do Muzeum Prado w 1872 roku jako Portret małżonki malarza, gdyż był wymieniany pod tym tytułem w inwentarzach dzieł Goi (m.in. tym przeprowadzonym przez Antonia de Brugadę po śmierci artysty). Współcześni krytycy mają wątpliwości co do tej interpretacji. Jako datę powstania podawano rok 1798, jednak w tym czasie Josefa miała już ponad pięćdziesiąt lat, podczas gdy sportretowana kobieta ma ich najwyżej trzydzieści. Zaawansowany styl, w jakim Goya namalował ten portret oraz ubiór i fryzura kobiety wskazują na lata 1814–1816, które Muzeum Prado uważa za właściwą datę powstania obrazu. Możliwe, że obraz przedstawia Lekoadię Zorrillę de Weiss, która została towarzyszką życia Goi po śmierci jego żony[2].

Identyfikacja portretowanej

Josefa Bayeu była żoną Goi od 1773 aż do śmierci w 1812 roku. Pochodziła z artystycznej rodziny Bayeu, jej bratem był Francisco Bayeu, malarz, który wspomagał karierę Goi na królewskim dworze. Mimo swojego pochodzenia Josefa najprawdopodobniej była analfabetką. Goya ożenił się z nią dla koneksji, które posiadała jej rodzina w artystycznych kręgach. Niewiele wiadomo o jej życiu u boku Goi. Josefa wielokrotnie zachodziła w ciążę (mogło ich być nawet 20[3]) i roniła. Jedynie siedmioro dzieci przeżyło okres niemowlęcy i tylko jedno z nich, syn Francisco Javier, dożyło dorosłości. Oznaczało to dla Josefy wielkie obciążenie, zarówno fizyczne jak i psychiczne[3]. Artysta rzadko wspominał o żonie w swojej korespondencji, nie była też jego modelką[4]. Jedyny zidentyfikowany wizerunek Josefy, który zachował się do naszych czasów to niewielkich rozmiarów szkic węglem z 1805 roku. Widać na nim blisko sześciesięcioletnią Josefę, postarzałą, o rysach twarzy niepodobnych do młodej damy przedstawionej na olejnym portrecie[2][4].

Modelką do tego obrazu mogła być Leokadia Zorrilla de Weiss (1788–1856), która zamieszkała z Goyą po śmierci jego żony[4]. Była kuzynką synowej Goi, rozwiodła się z mężem, który roztrwonił jej majątek i zatrudniła się u Goi jako gospodyni. W 1813 roku razem z córką Rosario zamieszkała w posiadłości Goi nazywanej Domem Głuchego, a od 1824 roku do końca życia artysty Leokadia i Rosario towarzyszyły mu w Bordeaux. Goya opiekował się Rosario (podejrzewa się, że mogła być jego córką) i udzielał jej lekcji malarstwa[3]. Sportretowana kobieta przypomina postać pojawiającą się na rysunkach Rosario, bardzo możliwe, że dla wprawy rysowała swoją matkę[2]. Leokadia urodziła się w 1788 roku, zatem w okresie, w którym powstał obraz miała około 26–28 lat.

Radiografia obrazu

Po wykonaniu radiografii obrazu odkryto, że pod nim znajduje się inny portret kobiecy. Analizując strój i fryzurę poprzedniej modelki zidentyfikowano ją jako Juanę Garcíę Ugalde, znaną hiszpańską aktorkę. Juana zmarła na początku XIX wieku znajdując się w złej sytuacji finansowej, dlatego prawdopodobnie nie opłaciła wykonanego już obrazu, który pozostał w posiadaniu Goi. Artysta ponownie wykorzystał płótno malując bezpośrednio na poprzednim portrecie, bez uprzedniego pokrycia go podkładem czy zamalowania. W niektórych miejscach widoczny jest niebieski kolor sukni aktorki, który przebija spod nowego portretu[2].

Historia obrazu

Obraz, odziedziczony przez spadkobierców Goi, został sprzedany do Museo de la Trinidad w 1866 roku za cenę 300 eskudów[1]. Obraz sprzedał Ramón de la Huerta, prawdopodobnie w imieniu Mariana Goi, wnuka artysty. Museo de la Trinidad zostało połączone z Prado, gdzie obraz znajduje się od 1872 roku[2].

  1. a b Ferrán Aribau, Francesc Ruidera, Lluís Altafuya, Roberto Castillo, Xavier Costaneda: Goya: su tiempo, su vida, su obra. Madryt: LIBSA, 2006, s. 323. ISBN 84-662-1405-4.
  2. a b c d e Museo Nacional del Prado: Leocadia Zorrilla (?) (hiszp.). [dostęp 15-10-2012].
  3. a b c Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. Warszawa: WAB, 2006, s. 36, 50. ISBN 83-7414-248-0.
  4. a b c Rose Marie Rainer Hagen: Francisco Goya. Taschen, 2003, s. 49. ISBN 83-89192-40-3.