Главная страница

EML Pikker
ilustracja
Klasa kanonierka, jacht państwowy[1]
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Tallinna Sadamatehased[2]
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Wodowanie lato 1939
 Eesti Merevägi
Nazwa EML „Pikker”
Wejście do służby wiosna 1940
Wycofanie ze służby 29 października 1940
 MW ZSRR
Nazwa „Pikker” („Пиккер”) i inne
Wejście do służby 29 października 1940
Wycofanie ze służby 1961
 ZSRR
Nazwa „Moskowskij Uniwiersitiet” („Московский университет”)
Wejście do służby 1961
Wycofanie ze służby 1972
Los okrętu przekazany na złom w 1978[3] lub w 1976[1] roku
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność pełna: 540 ton
standardowa: 500 ton
Długość 58 metrów
Szerokość 7,35 metra
Zanurzenie 2,4 metra
Napęd
1900 KM przy 1398 kW[1]: 2 silniki wysokoprężne wyprodukowane w Deutsche Werke Kiel[2]
2 śruby[1]
Prędkość 18 węzłów[2]
Sensory
radar (od 1948 roku)[2]
Uzbrojenie
2 działa kal. 75 mm L/50 (do 1941)
3 działa kal. 45 mm (1941-46)
2 karabiny maszynowe kal. 7,62 mm
przeciwlotniczy km Lewis
zrzutnia bomb głębinowych (opcjonalnie)
Wyposażenie
motorówka (9 metrów), drewniana szalupa[2]
bom ładunkowy typu trałowego (od 1961)[1]
Załoga 29 (Eesti Merevägi (1918–1940)) / 43 (Marynarka Wojenna Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich)

EML Pikkerestońska kanonierka z czasów II wojny światowej, służąca w marynarce Estonii (Eesti Merevägi), a następnie Marynarce Wojennej ZSRR. Jednostka została wybudowana w Tallinnie, za pieniądze pochodzące z publicznej zbiórki.

Geneza powstania

„Fundusz na rzecz okrętu podwodnego”

W latach trzydziestych XX wieku rząd Estonii starał się pozyskać środki, na budowę okrętu wojennego. Około połowę wymaganej sumy uzyskano ze sprzedaży Peruwiańczykom dwóch starych niszczycieli: EML „Lennuk” oraz EML „Wambola”. Aby zdobyć pozostałą część kwoty, 31 maja 1933 roku powołano Fundusz na rzecz okrętu podwodnego. Do końca 1934 roku uzbierał on 53 tysiące koron – najwięcej, ile uzyskano do tej pory w narodowej zbiórce. Była to jednak suma około sześćdziesiąt razy niższa, niż brakujący wkład do budowy. Postanowiono wówczas, że okręty podwodne zostaną sfinansowane z budżetu państwa. W marcu 1935 roku zwierzchnik sił zbrojnych generał Johan Laidoner postanowił kontynuować zbiórkę pieniędzy z przeznaczeniem na znacznie tańszy ścigacz okrętów podwodnych. Ponieważ uzbieranie nowej, niższej kwoty 300 tysięcy koron również stanowiło problem, część wojskowych sugerowała zamówienie jednostki nieuzbrojonej. Zamiast tego, zdecydowano się na kolejną turę akcji, która ostatecznie została zakończona 5 lipca 1937 roku[4].

Budowa i przydział w Eesti Merevägi

Okręt zamówiono w stoczni Tallinna Sadamatehased jeszcze w tym roku[a], zaś zwodowany latem 1939[2]. Pierwotnie miał służyć w Estońskiej Straży Granicznej jako jednostka patrolowa, miał też być używany jako jacht prezydencki na zagranicznych wizytach głowy państwa[5][2]. Z powodu zagrożenia wojennego został przejęty przez marynarkę wojenną, co nastąpiło jeszcze w trakcie budowy[2], bądź już po zwodowaniu i wyposażeniu[1]. Okręt został włączony do służby wiosną 1940 roku pod nazwą „Pikker”[b], na cześć „gromodzierżcy” – boga z mitologii estońskiej[5][2]. „Pikker” został przydzielony do Allveelaevastiku divisjoni 11 maja 1940 roku, wraz z obydwoma okrętami podwodnymi typu Kalev, dla których miał być tendrem. Pierwszym dowódcą jednostki był kmdr ppor. Alferd Pupp[1][2].

Służba w ZSRR

Przed wojną

Po tym, jak w czerwcu 1940 roku Estonia została zajęta przez Armię Czerwoną, „Pikker” został przejęty przez Flotę Bałtycką ZSRR i zaklasyfikowany jako awizo[6]. Dokładna data zajęcia okrętu nie jest jasna. Ehlers podaje, że oficjalne włączenie miało miejsce 20 października, już po zajęciu faktycznym[1], zaś Malinowski i Myszor wskazują 29 października jako datę faktycznego przejęcia, za oficjalne uznając rozkaz 00208 z 18/19 sierpnia[7]. Tak jak i inne poestońskie okręty, jednostka zachowała tymczasowo swoje imię, zapisywane cyrylicą ((ros.) „Пиккер”). W Marynarce Wojennej ZSRR zwiększono liczebność załogi do 43 osób[6].

II wojna światowa

Dowódca floty Władimir Tribuc
Osobny artykuł: Ewakuacja Tallinna 1941.

Po rozpoczęciu 22 czerwca 1941 roku agresji niemieckiej na ZSRR, „Pikker” został okrętem sztabowym Rady Wojennej floty – kabiny prezydenckie zajął dowódca floty Władimir Tribuc. Gdy Niemcy rozpoczęli atak na Tallin, zdecydowano się ewakuować miasto. „Pikker”, poza zakwaterowanymi już członkami Rady Wojennej, zabrał na pokład kilku najważniejszych notabli komunistycznych ESRR. Wypłynął z Tallina w nocy 27/28 sierpnia w ramach 2. dywizjonu osłaniającego ewakuację wojsk. Po drodze udzielił pomocy rozbitkom z poderwanego na minie lidera „Minsk” (typu Leningrad). Bazę w Kronsztadzie osiągnął 29 sierpnia. Po kilkudziesięciu dniach „Pikkera” przebazowano do Leningradu, gdzie został przezbrojony – zamiast dwóch dział kalibru 75 mm zamontowano trzy działka kalibru 45 mm. Okręt do końca wojny pozostał w bazie, zmieniając nazwę na „Kijew” ((ros.) „Киев”[8]) 2 grudnia 1941 roku, na „Ługa” ((ros.) „Луга”[8]) 15 marca 1943 roku i być może na „Ilmen” ((ros.)„Ильмень”) w 1944 roku[6][1].

Morze Czarne

Po zakończeniu działań wojennych okręt został poddany przebudowie w Tallinnie, następnie udał się drogą morską do Sewastopola[c], gdzie w stoczni Siewmorzawod kontynuowano wcześniejsze prace. Okręt został przystosowany do pełnienia swej pierwotnej, reprezentacyjnej funkcji. Zdjęto z niego działka montując jedynie lekkie uzbrojenie. Jednostkę wyekwipowano w radar i plandeki przeciwsłoneczne, wymieniono meble na nowsze oraz dodano więcej motorówek i szalup. Okręt dostał też 21 czerwca[6], bądź 21 lipca[1] 1948 roku nowe imię – „Rion” ((ros.) „Рион”[8]).

„Rion” został przydzielony jako eskorta dla jachtu „Angara”. Przebywali na nim najwyżsi przywódcy ZSRR i zaprzyjaźnionych państw, tacy jak Józef Stalin, Leonid Breżniew[1],Josip Broz Tito[8] czy Nikita Chruszczow, który przepłynął na nim trasę IzmaiłSewastopol[8].

Okręt został w 1961 roku usunięty z listy Marynarki Wojennej ZSRR i przekazany Moskiewskiemu Uniwersytetowi Państwowemu. Stocznia w Sewastopolu przebudowała go na jednostkę badawczą, poprzez między innymi zamontowanie na nim bomu typu trałowego. Pod nową nazwą „Moskiewskij Uniwiersitiet” ((ros.) „Московский университет”[8]) był wykorzystywany do badania Morza Czarnego z baz w Sewastopolu i Jałcie. Ze służby wycofano go w 1972 roku[1][6].

Zakończenie

Okręt według różnych źródeł został przekazany na złom w 1976 roku[1], sprzedany[8] bądź oddany na złom (najprawdopodobniej do zakładów w Inkermanie) w 1978 roku[3].

W zbiorach Eesti Meremuuseum znajduje się obecnie przedwojenny metalowy model „Pikkera”[2].

  1. Bartelski i Morozow 2014 ↓ podają, że okręt został zamówiony w styczniu 1939, co jednak dawałoby tallińskiej stoczni niewiele czasu na wybudowanie go.
  2. Bartelski i Morozow 2014 ↓ podają nazwę „Pikkeri”.
  3. Podróż trwała od końca 1946 roku do wiosny 1947.

Bibliografia

  • Jarosław Malinowski, Oskar Myszor. „Zaginiony” flagowiec estońskiej floty. „Okręty Wojenne”, s. 65-67, 2010. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 2/2010 (100) (pol.). 
  • Hartmut Ehlers. Marynarka Wojenna i Paramilitarne Siły Morskie Estonii 1918-1940. „Okręty Wojenne”, s. 46-49, 2012. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 1/2012 (111) (pol.). 
  • Andrzej S. Bartelski, Mirosław Morozow. Okręty podwodne Estonii. „Morze, statki i okręty”, s. 41, marzec/kwiecień 2014. Warszawa: Magnum X. ISSN 1426-529X. 3/4 2014 (143) (pol.). 
  • Eesti Kaitsevägi » Merevägi » Ajalugu (est.). [dostęp 2014-06-10].
  • скр "Пиккер" (ros.). [dostęp 2014-06-10].