Главная страница

Pierwiosnek omączony
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd wrzosowce
Rodzina pierwiosnkowate
Rodzaj pierwiosnek
Gatunek pierwiosnek omączony
Nazwa systematyczna
Primula farinosa L.
Sp. Pl. 143. 1753
Pierwiosnek omączony (1) i bezłodygowy (2)

Pierwiosnek omączony, pierwiosnka omączona (Primula farinosa L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny pierwiosnkowatych.

Rozmieszczenie geograficzne

Występuje w stanie naturalnym w Europie i w Azji oraz w górach Ameryki Północnej i Południowej. Jest najszerzej rozprzestrzenionym gatunkiem sekcji Farinosae. Zasięg gatunku jest mocno porozrywany, z rozległymi dysjunkcjami między niewielkimi obszarami częstszego występowania. Najczęściej spotykany jest w górach Europy Południowej (Pireneje i Alpy, gdzie rośnie do wysokości 2900 m n.p.m.) i z tego powodu, a także z powodu obecności na rozproszonych stanowiskach w Arktyce i w górach obu Ameryk oraz Azji (m.in. Ałtaj i Tienszan), uznawany bywa za element arktyczno-alpejski flory. Stwierdzony został nawet na wybrzeżu północnej wyspy Nowej Ziemi (70o N). W warunkach Europy Środkowej jest określany jednak także jako gatunek suboceaniczny – z liczniejszymi stanowiskami w południowej Skandynawii i na wschodnich wybrzeżach Bałtyku. Tu też wyraźnie preferuje siedliska nizinne[2]. Silnie rozczłonkowany zasięg gatunku interpretowany jest jako skutek zmian warunków środowiskowych postępujących od ostatniego zlodowacenia, pod koniec którego gatunek był najszerzej rozprzestrzeniony[2].

W Polsce jest to gatunek bardzo rzadki. Dawniej podawany był z 9 stanowisk, jednak na wszystkich wyginął. W 2008 wymieniony został jako utrzymujący się tylko na jednym stanowisku – na stokach Radziejowej w Beskidzie Sądeckim (na wysokości około 800 m n.p.m.)[3].

Morfologia

Łodyga 
Głąbik o wysokości 5–30 cm.
Liście
Z wyraźną żyłką główną i brakiem siatki żyłek. Liście nagie, na spodniej stronie omączone (stąd właśnie pochodzi polska nazwa gatunkowa rośliny). Odwrotnie jajowatopodługowate, o nasadach klinowato zwężonych. Liście w pączku są podwinięte ku dołowi.
Kwiaty
Zebrane w baldaszek na szczycie głąbika. Są różowoliliowe, o kielichu tępo kanciastym i płatkach głęboko wciętych. Korona ma średnicę 10–16 mm, przysadki równe długością szypułce kwiatów.

Biologia

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od maja do września. Rozmnaża się tylko przez nasiona. Rośnie na torfowiskach, w Beskidzie Sądeckim na górskiej młace[4]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O/All. Caricetalia davalianae[5]. Liczba chromosomów 2n = 18,36[6]. W Polsce występujące okazy mają liczbę chromosomów 2n=18.

Zagrożenia i ochrona

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Informacje o stopniu zagrożenia na podstawie:

Jedyne w Polsce stanowisko tej rośliny znajduje się na obszarze Popradzkiego Parku Krajobrazowego i jest objęte ochroną czynną. Jego populacja w 2008 liczyła 236 roślin kwitnących i 137 płonnych. Zagrożona jest zmianą warunków środowiska (osuszanie młaki wskutek pobierania z niej wody), a także osłabia ją pasożytniczy grzyb Urocystis primulicola. Planowane jest wysiewanie go z zebranych nasion na innych stanowiskach.

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
  2. a b D. J. Hambler, J. M. Dixon. Primula farinosa L.. „Journal of Ecology”. 91, 4, s. 694–705, 2003. 
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  7. K. Zarzycki, R. Kaźmierczakowa: Polska Czerwona Księga Roślin. Kraków: IB PAN, 2001. ISBN 83-85444-85-8.
  8. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kazimierz Zarzycki. Kraków: IB PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Bibliografia

  1. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.