Главная страница

EN77
Ilustracja
EN77-001 na stacji Kraków Zabłocie
Producent Polska Pesa Bydgoszcz
Lata budowy 2010–2011
Układ osi Bo'2'2'2'Bo'
Układ wagonów s+d+d+s
Liczba miejsc siedzących 180+13
Liczba miejsc ogółem 350 (3 os/m²)
Długość całkowita 75 250 mm
Szerokość 2880 mm
Wysokość 4280 mm
Wysokość wejścia 760 mm
(od główki szyny)
Napięcie zasilania 3000 V DC
Liczba i moc silników 4x500 kW
Typ silników trakcyjnych asynchroniczne
Moc ciągła 2000 kW
Przyspieszenie rozruchu 1 m/s²
Maksymalna prędkość
eksploatacyjna
160 km/h
[1][2]
Portal Portal Transport szynowy

Pesa Acatus II (typ 32WE oznaczony serią EN77) – czteroczłonowy częściowo niskopodłogowy normalnotorowy elektryczny zespół trakcyjny produkcji polskiej, wytwarzany w zakładach Pesy na przełomie roku 2010 i 2011, którego 5 sztuk zostało zakupionych przez samorząd województwa małopolskiego[3].

Historia

Geneza

Po II wojny światowej elektryczne zespoły trakcyjne produkowane były aż do 1997 roku tylko przez Pafawag z Wrocławia[4]. Była ona producentem m.in. najpopularniejszego w Polsce EZT serii EN57[5]. Pafawag po prywatyzacji w latach 90. zaprzestał produkcji tego typu pojazdów, a ostatnim wyprodukowanym zespołem był ED73 w 1997[5]. Przez kilka lat w Polsce nie produkowano żadnych EZT.

W tym czasie PKP, a później samorządy kupowały głównie wagony spalinowe i spalinowe zespoły trakcyjne, gdyż w obsłudze linii niezelektryfikowanych dominowały paliwożerne lokomotywy. Pozwoliło to polskim producentom oraz przewoźnikom na zebranie doświadczenia w produkcji i eksploatacji lekkiego taboru[6]. Dodatkowo modernizowano posiadane przez polskich przewoźników zespoły trakcyjne serii EN57[7].

Elektryczne zespoły trakcyjne nowych producentów zaczęły pojawiać się na polskich torach w 2004 roku. Od tego czasu przetargi na dostawę EZT wygrywali trzej producenci: Pesa Bydgoszcz (dawne ZNTK Bydgoszcz), Newag (dawne ZNTK Nowy Sącz) oraz Stadler Rail Polska[8]. Pesa po głębokiej restrukturyzacji w 1998 roku początkowo (od 2001 roku) zajęła się produkcją szynobusów, jednakże w 2004 roku podjęła się zbudowania pierwszych EZT dla Warszawskiej Kolei Dojazdowej13WE (EN95). Pomimo planów zakupu 10 sztuk[9], produkcja została zakończona po jednym egzemplarzu. Kolejnym wyprodukowanymi EZT-ami były 15WE (2006 rok) oraz 16WEk (2007 rok). W obu przypadkach produkcja zakończyła się po jednym zamówieniu. Jedną z przyczyn niepowodzenia była wysoka podłoga (1000mm nad główką szyny[1]), utrudniająca szybką wymianę pasażerów oraz coraz popularniejsze przewozy rowerów, wózków dziecięcych czy inwalidzkich[7]. W Polsce (poza aglomeracją warszawską i gdańską) właściwie nie występują wysokie perony oraz nie było planów ich budowy, więc wprowadzanie niskopodłogowych EZT stało się istotne dla zamawiających nowy tabor[10][11][12]. Pesa Bydgoszcz uwzględniła to projektując elfa oraz Acatusa II, które są dostosowane do bezstopniowej obsługi peronów wysokości 550/760 mm nad PGS[1][13].

Następca

W 2014 roku Pesa ogłosiła, że po 3 latach przerwy (EN77-005 dostarczono w 2. kwartale 2011 roku[14]) zamierza rozwijać linię Acatus II sprzedając EZT Acatusy Plus. Zamówienie na Acatusy Plus złożyły samorządy województwa małopolskiego i podkarpackiego[15].

Konstrukcja

EN77-001 Pawie pióro
na stacji Krzeszowice
EN77-002 JaskółkaSterkowcu
EN77-003 Jura
na stacji Krzeszowice
EN77-004 Nikifor na stacji Podłęże

Acatus II to czteroczłonowy, jednoprzestrzenny, częściowo niskopodłogowy skład przeznaczony do obsługi przewozów pasażerskich regionalnych. Mimo nazwy ma małe powiązanie z pierwszym Acatusem[2].

Środkowe człony posiadają dwie pary drzwi na stronę, a skrajne po jednej parze. Wszystkie drzwi znajdują się w strefie z niską podłogą, pod którymi umieszczono wysuwane stopnie ułatwiające wsiadanie z peronów niższych niż 550/760 mm nad PGS. Pierwszy i ostatni wózek to napędowy 26MN o rozstawie osi 2800mm. Środkowe to wózki toczne 40AN w systemie Jacobsa o rozstawie osi 3000 mm. Nad wszystkimi wózkami znajdują się strefy podwyższonej podłogi, na które prowadzą schodki lub pochylnie. Średnica kół wynosi 850 mm[2]. Ze względu na sposób połączenia członów ze sobą, nie jest możliwe skracanie i wydłużanie pojazdu w warunkach eksploatacyjnych, jednakże istnieje możliwość łączenia maksymalnie 3 pojazdów w trakcję wielokrotną.

Stosowany jest mieszany układ foteli: rzędami i grupami. W pojeździe zamontowano 160+13 miejsc siedzących w klasie II i 20 w klasie I[2]. W przestrzeni pasażerskiej znajdują się dwie toalety w systemie zamkniętym oraz przestrzeń dla podróżnych z ograniczoną możliwością poruszania się, z dużym bagażem lub z rowerem, w pobliżu której, przy drzwiach są windy dla niepełnosprawnych.

Acatus II jest wyposażony w fotel pomocnika maszynisty[1], dzięki czemu mogą przekraczać prędkość 130 km/h w normalnej eksploatacji, do czego wymagana jest dwuosobowa obsługa. Widoczność z kabiny jest dobra, oprócz martwej strefy tuż przed czołem. Wymaga to szczególnej uwagi podczas ruszania przy niskich peronach, a także przy przejściach na poziomie szyn[2].

Pociąg ten jest uboższą wersją pojazdów z rodziny Elf. Wśród różnic technicznych znajdujemy brak spełniania normy zderzeniowej PN-EN-15227 (sama wytrzymałość konstrukcji jest natomiast identyczna jak w elfach – P II wg normy PN-EN-12663-1[1][13]), brak bloków czyszczących powierzchnie toczne, smarowanie obrzeży jest zredukowane tylko do zewnętrznych osi wózka napędowego (w elfie obie).

Eksploatacja

28 stycznia 2010 podpisana została umowa na dostawę 5 nowych elektrycznych zespołów trakcyjnych typu Acatus II z samorządem województwa małopolskiego[16]. Zakup taboru został sfinansowany z funduszy unijnych w ramach małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007–2013[2].

Acatusy II to pierwsze EZT kupione przez województwo małopolskie[17]. Wcześniej kupowano mniejsze pojazdy elektryczne (Pesa 308B) oraz spalinowe (Kolzam 212M i Pesa 218M)[17].

Pierwsze 2 pociągi zostały dostarczone do Krakowa i ruszyły w pierwszy kurs w barwach Przewozów Regionalnych 28 stycznia 2011 do Tarnowa i do Krynicy przez Nowy Sącz[2]. Kolejne dwa składy zostały dostarczone 29 marca[18]. Ostatni - piąty acatus II został dostarczono w 2. kwartale 2011 roku[14].

Na jesień 2012 roku pojawił się problem nadmiernego zużywania się zestawów kołowych. We wrześniu jeden ze składów został wyłączony z ruchu ze względu na graniczne zużycie zestawów kołowych. W grudniu zostały wyłączone 3 kolejne składy, a ostatni w maju 2013. Wszystkie pojazdy przejechały 70-80 tysięcy kilometrów, pomimo iż zgodnie z umową powinny przejechać 100 tysięcy. W związku z czym PR zażądały naprawy na koszt producenta. Po naprawieniu i przekazaniu 2 pierwszych składów, Pesa zatrzymała 3. naprawiony skład i wystawiła fakturę za naprawę wszystkich 3 składów. Według Pesy przyczyną zbyt szybkiego zużywanie się kół w EN77 jest zły stan infrastruktury w województwie małopolskim[19], jednak producent wiedział o stanie linii kolejowych[20].

Nazwy pociągów

W maju 2011 ogłoszono konkurs na nazwy dla pociągów[21], w wyniku którego 27 września nadano pociągom imiona[22]. Każde z nich odnosi się do jednego z subregionów Małopolski[23].

Oznaczenie Imię Subregion
EN77-001 Pawie Pióro krakowski
EN77-002 Jaskółka tarnowski
EN77-003 Jura Małopolska Zachodnia
EN77-004 Nikifor sądecki
EN77-005 Tischner podhalański

Poszczególne pociągi nie są na stałe przypisane do "swoich" subregionów. EN77-003 Jura obsługuje np. niektóre połączenia do Zakopanego[24].

Od 1 czerwca do 5 listopada 2012 z Krynicy do Warszawy Wschodniej kursował pociąg Interregio Nikifor. Relacja nie była jednak obsługiwana przez EN77-004 noszący to samo imię, a składy innego typu. Wspólna nazwa bywała przyczyną pomyłek[25][26].

Zobacz też

  1. a b c d e niskopodłogowy elektryczny zespół trakcyjny (pol.). pesa.pl. [dostęp 2012-05-21]. Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>; nazwę „Pesa1” zdefiniowano więcej niż raz z różną zawartością
    BŁĄD PRZYPISÓW
  2. a b c d e f g Paweł Terczyński. Zespół trakcyjny EN77 typu 32WE dla Małopolski. „Świat Kolei”. 3/2011, s. 12-13. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  3. Małopolskie przekazało Acatusy II Przewozom Regionalnym (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2011-01-28. [dostęp 2011-02-04].
  4. Ryszard Rusak. Od Pafawagu do Bombardiera. 60 lat Państwowej Fabryki Wagonów Pafawag we Wrocławiu. „Świat Kolei”. 10/2005. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  5. a b Paweł Terczyński. Pafawag – kronika produkcji. „Świat Kolei”. 10/2005. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  6. Paweł Terczyński. Wagony i zespoły spalinowe w obsłudze ruchu regionalnego na PKP. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 12-21. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  7. a b Bogdan Waga. Elektryczne na start. „Koleje Małe i Duże”. 1/2007, s. 18-27. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  8. Piotr Sobolewski. Nowy Zakład Montażu Taboru Kolejowego firmy STADLER w Siedlcach. „Świat Kolei”. 5/2008, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  9. Tomasz Tomaszewski. EN95 – nowy zespół trakcyjny dla Warszawskich Kolei Dojazdowych. „Świat Kolei”. 9/2004, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  10. Grzegorz Kotlarz. ELF – nowe dziecko PESY. „Świat Kolei”. 2/2010, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  11. Ryszard Piech: Plan rozwoju SKM Warszawa do 2027 roku (pol.). inforail.pl, 2008-06-02. [dostęp 2012-02-20].
  12. Wymagana pojemność jednego ezt co najmniej 450 pasażerów, w tym min. 200 pasażerów na miejscach siedzących. [...] Wysokość podłogi w strefie wejścia 760 ± 50 mm nad poziomem główki szyny. Udział niskiej podłogi w stosunku do całkowitej długości przedziałów pasażerskich – powyżej 75% Ogłoszenie o zamówieniu: Dostawa nowych elektrycznych zespołów trakcyjnych do wykonywania kolejowych przewozów pasażerskich (pol.). bip.umww.pl, 2010-10-22. [dostęp 2012-02-21].
  13. a b Prospekty na stronach producenta: 22WE Elf Śląsk, 27WE Elf SKM (pol.) [dostęp 2012-02-22].
  14. a b Rynek nowych pojazdów kolejowych do ruchu pasażerskiego w II kwartale 2011 roku (pol.). inforail.pl, 2011-07-20. [dostęp 2014-06-02].
  15. Acatusy plus zastąpią Elfy (pol.). 2014-03-25. [dostęp 2014-03-25].
  16. Kraków: Acatus 2 – informacja samorządu województwa (pol.). inforail.pl, 2010-01-29. [dostęp 2012-02-29].
  17. a b Bartosz Piłat: Będą nas wozić klimatyzowane acatusy (pol.). gazeta.pl, Gazeta Wyborcza w Krakowie, 2010-01-28. [dostęp 2012-03-22].
  18. Kolejene Acatusy II przyjechały do Małopolski (pol.). Rynek Kolejowy, 2011-03-30. [dostęp 2012-02-29].
  19. Czy Małopolski Urząd Marszałkowski wytoczy sprawę sądową Pesie? (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-09-02. [dostęp 2013-09-09].
  20. Pesa: Zepsute Acatusy to wina fatalnej infrastruktury (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-09-06. [dostęp 2013-09-12].
  21. Małopolska: Konkurs na nazwę pociągów (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2011-05-24. [dostęp 2012-02-29].
  22. Nadano nazwy dla pociągów Acatus (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2011-09-28. [dostęp 2012-02-29].
  23. Pawie Pióro i Jura jeżdżą z Krakowa, Tischner kursuje na Podhale (pol.). malopolskie.pl, 2011-09-27. [dostęp 2012-03-22].
  24. Grzegorz Rybczyk: Małopolskie Acatusy w różnych relacjach (pol.). Kurier Kolejowy.eu, 2012-07-12. [dostęp 2012-07-12].
  25. Relacja z pierwszego przejazdu "Nikifora" (pol.). kurierkolejowy.eu, 2012-06-01. [dostęp 2012-06-01].
  26. Koniec Interregio Nikifor (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2012-10-16. [dostęp 2013-04-13].