Главная страница

Park pałacowy w Podolu Małym
Obiekt zabytkowy nr rej. A-1630[1]
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Podole Małe
Adres {{{adres}}}
Powierzchnia 16,23[2] ha
Data założenia XIX/XX wiek
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Park pałacowy w Podolu Małympark pałacowy[3] w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Dębnica Kaszubska, we wsi Podole Małe. Właścicielem terenu jest Leśnictwo Podole Małe, będące jednostką organizacyjną Nadleśnictwa Łupawa[2].

Park powstał na przełomie XIX i XX wieku w stylu krajobrazowym przy dworze należącym do rodu von Zitzewitz. Obiekt w 1997 roku wpisany został do rejestru zabytków nieruchomych. W drzewostanie dominują buki zwyczajne i dęby szypułkowe. Bogato reprezentowana jest również roślinność pochodzenia obcego, jak świerk serbski czy choina kanadyjska. W parku występują również rzadkie gatunki zwierząt, m.in.: ropucha szara, traszka zwyczajna czy ryjówka malutka. W obrębie kompleksu położony jest staw leśny o powierzchni ponad 2,5 ha. Stanowi on naturalne siedlisko łabędzia niemego. W parku znajduje się cmentarz ewangelicki.

Geografia

Położenie

Park położony jest w zachodniej części województwa, na południowo-wschodnich terenach powiatu, w północnej części gminy. Znajduje się przy drodze powiatowej nr 1177G GłobinoPodkomorzyce, w bezpośrednim sąsiedztwie Podola Małego.

Według regionalizacji fizycznogeograficznej Jerzego Kondrackiego leży na obszarze megaregionu Pozaalpejska Europa Środkowa, prowincji Nizina Środkowoeuropejska, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckie, makroregionu Pojezierze Zachodniopomorskie, mezoregionu Wysoczyzna Polanowska[4][5].

Kompleks położony jest w otulinie Parku Krajobrazowego Dolina Słupi. Właściwa granica parku przebiega w odległości ok. 6 km w kierunku południowo-zachodnim[6]. 150 metrów na zachód od zachodniej granicy parku pałacowego przepływa rzeka Graniczna, zasilana m.in. strumieniem wypływającym ze stawu, położonego na obszarze kompleksu.

Polana w parku pałacowym w Podolu Małym
Ruiny kompleksu pałacowego
Szpaler buków zwyczajnych w parku
Cmentarz ewangelicki w parku pałacowym w Podolu Małym
Łabędzie nieme w parku
Śnięte ryby w stawie w wyniku uduszenia pod lodem
Pomrów czarny w parku
Ropucha szara w parku

Rzeźba terenu

Obszar parku w głównej mierze ukształtowany został w okresie plejstoceńskim, w wyniku akumulacji materiału skalnego niesionego przez lądolód podczas ostatniego na terenie obecnej Polski zlodowacenia północnopolskiego. Wraz z procesem jego zanikania powstawały niewielkie zagłębienia, spotykane obecnie pod postacią jezior wytopiskowych. Zbiornik wodny położony na terenie parku, ze względu na występowanie na całej powierzchni roślinności zakorzenionej i proces sztucznego zarybiania, nazywany jest zwyczajowo stawem.

Gleby

Według Bohdana Dobrzańskiego obszar parku położony jest na glebach wytworzonych z piasków naglinowych i glin zwałowych oraz na glebach wytworzonych z piasków słabogliniastych i gliniastych różnej genezy[7], stanowiących utwory czwartorzędowe, głównie plejstoceńskie i holoceńskie. Gleby te cechuje niska wartość produkcyjna, ze względu na dość znaczne zakwaszenie skał macierzystych. Według nomenklatury FAO są to gleby płowe właściwe[8]. Wedle mapy glebowo-rolniczej Tadeusza Witka i Mariana Kotera park położony jest na glebach pseudobielicowych i brunatnych wyługowanych, wytworzonych na piaskach gliniastych. Pod względem przydatności rolniczej gleby te zaliczane są do kompleksu żytniego dobrego[9].

Klimat

Park leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego (między klimatem morskim a kontynentalnym). Zasadniczy wpływ na kształtowanie mikroklimatu parku mają masy powietrza polarnego morskiego i polarnego kontynentalnego. Oddziaływanie klimatu morskiego wpływa na brak wysokich wahań temperatury. W okresie zimowym masy polarno-kontynentalne powodują obniżenie temperatury (silne mrozy), latem – podwyższenie (upały). Odwrotna sytuacja jest w przypadku mas polarno-morskich. Zimą warunkują one ocieplenie (odwilż), w okresie letnim ochłodzenie. Zgodnie z podziałem na regiony klimatyczne obszar parku leży na terenie części zewnętrznej Krainy Pojezierza Pomorskiego[10].

Układ

Park położony jest na terenie Nadleśnictwa Łupawa, Leśnictwa Podole Małe. Zajmuje powierzchnię 16,23 ha. Podzielony jest na 10 oddziałów[2]:

Oddział 290 g 290 h 290 o 290 p 290 r 290 s 290 t 290~a 290~b 290~c
Powierzchnia [ha] 0,36 1,15 4,88 1,97 3,90 2,69 0,88 0,30 0,05 0,05

Od strony wschodniej park ogranicza droga dojazdowa, przy której położona jest polana parkowa. W jej pobliżu znajdują się ruiny pałacu[11]. W północno-zachodniej części leży staw o powierzchni 2,69 ha. W parku zachowany jest wyraźny układ ciągów spacerowych[12].

Historia

Park powstał w stylu krajobrazowym w II połowie XIX wieku przy pałacu należącym do rodziny von Zitzewitz. Przy projekcie wykorzystano naturalne ukształtowanie terenu i istniejący drzewostan. W latach 60. XX wieku dwór został zniszczony[12]. W 1996 dla parku wykonano tzw. Białą Kartę, czyli Kartę Ewidencyjną Zabytków Architektury i Budownictwa, w której widnieje jako zespół pałacowo-folwarczny. Park został wpisany do rejestru zabytków województwa słupskiego przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Słupsku 6 maja 1997 roku decyzją nr PSOZ-I-5340/16/97 Państwowej Służby Ochrony Zabytków pod numerem ewidencyjnym A-353. Po reformie podziału administracyjnego w 1999 roku park znalazł się w wykazie zabytków nieruchomych Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku pod numerem ewidencyjnym A-1630.

Flora

W drzewostanie parku dominują ok. 140-letnie buki zwyczajne i dęby szypułkowe oraz ponad 100-letnie świerki pospolite. Wzdłuż drogi dojazdowej rośnie 17 klonów zwyczajnych. Największy z nich mierzy w obwodzie 355 cm, pozostałe w granicach od 60 do 170 cm. Nad stawem od strony północnej rosną olsze czarne w wieku ok. 65 lat. Drzewostan dodatkowo urozmaicają jodły pospolite z odnowieniami naturalnymi, daglezje zielone, świerki serbskie, lipy krymskie, choiny kanadyjskie, buk zwyczajny odmiany purpurowej, klon jawor, pojedyncze egzemplarze brzozy omszonej, niskiej i brodawkowatej oraz jesionu wyniosłego i sosny zwyczajnej. Na polanie parkowej rosną okazy śliwy mirabelki, jabłoni domowej i czeremchy amerykańskiej. W zachodniej jej części rośnie klon jawor odmiany Worleya.

W warstwie krzewów można wyróżnić: śnieguliczkę białą, różę pomarszczoną, leszczynę pospolitą, głóg jednoszyjkowy, lilaka pospolitego, kruszynę pospolitą oraz wierzbę uszatą, wierzbę szarą, bez koralowy, żarnowiec miotlasty i tawułę wierzbolistną. Warstwę krzewów uzupełniają pojedyncze okazy maliny właściwej i głogu pośredniego odmiany pełnokwiatowej różowej[11].

Szatę roślinną urozmaicają sitowie leśne, kosaciec żółty, okrężnica bagienna, turzyca piaskowa, narecznica grzebieniasta[11], szczawik zajęczy, konwalia majowa, pałka wąskolistna i zawilec gajowy.

Fauna

Na obszarze parku stwierdzono występowanie takich rzadkich i chronionych gatunków zwierząt, jak: ropucha szara, traszka zwyczajna, żaba jeziorkowa, żaba wodna, padalec zwyczajny, łabędź niemy, jeż zachodni, kret europejski, ryjówka aksamitna, ryjówka malutka, wiewiórka pospolita[6].

Ochrona

W związku z tym, że park wpisany jest do rejestru zabytków nieruchomych, zgodnie z Ustawą z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, żeby prowadzić roboty budowlane przy zabytku i jego otoczeniu, realizować badania archeologiczne i dokonywać podziału obiektu, niezbędne jest pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków. Organy administracji publicznej zobowiązane są działań mających na celu zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych, umożliwiających trwałe zachowanie zabytku oraz jego zagospodarowanie i utrzymanie. Dodatkowo zobligowane są zapobiegania zagrożeniom mogącym powodować uszczerbek dla wartości obiektu, udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania oraz kontrolowania stanu zachowania.

W myśl tej samej ustawy opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela (w tym przypadku przez Nadleśnictwo Łupawa) polega na zapewnieniu naukowego badania i dokumentowania obiektu, prowadzenia robót budowlanych oraz jego zabezpieczenie i utrzymanie w jak najlepszym stanie. Ponadto nadleśnictwo powinno zapewnić korzystanie z kompleksu w sposób pozwalający na trwałe zachowanie jego wartości oraz przyczyniać się do popularyzacji i upowszechniania wiedzy o parku.

W parku jest niewiele podrostu, co świadczy o stosowaniu zabiegów pielęgnacyjnych[11].

Cmentarz ewangelicki

W południowej części parku, 150 metrów na zachód od wsi, przy drodze powiatowej Głobino - Podkomorzyce położony jest poniemiecki cmentarz ewangelicki. Zachowało się jedynie kilkanaście granitowych fragmentów płyt nagrobnych. Największych zniszczeń cmentarza dokonali w latach 80 i 90 XX wieku kamieniarze i zbieracze złomu. Granic nie da się jednoznacznie określić.

  1. Wykaz obiektów nieruchomych - stan na 03.04.2014 r. (pol.). Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku. [dostęp 2014-05-03].
  2. a b c Wykaz parków wpisanych do rejestru zabytków (pol.). Nadleśnictwo Łupawa. [dostęp 2014-05-03].
  3. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - stan na 31 marca 2014 r. (pol.). Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2014-05-03].
  4. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  5. Jerzy Kondracki. Regiony fizycznogeograficzne Polski. „Poznaj Świat”. nr 4 (137), kwiecień 1964. 
  6. a b Formy ochrony przyrody w Nadleśnictwie Łupawa (pol.). Nadleśnictwo Łupawa. [dostęp 2014-05-29].
  7. Bohdan Dobrzański, Stanisław Kowaliński, Franciszek Kuźnicki, Tadeusz Witek, Saturnin Zawadzki: Mapa gleb Polski. Wydawnictwa Geologiczne, 1974.
  8. Mapa gleb Polski według nomenklatury FAO. Warszawa: PWN, 1984.
  9. Marian Koter, Tadeusz Witek: Mapa glebowo-rolnicza Polski. Wydawnictwa geologiczne, 1975.
  10. Załącznik nr 1 do uchwały nr VI/30/2011 Rady Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 30 marca 2011 roku w sprawie uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Dębnica Kaszubska.
  11. a b c d Mariola Truchan, Zbigniew Sobisz: Parki wiejskie w południowej części Wysoczyzny Damnickiej. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2006, seria: Słupskie Prace Biologiczne 3.
  12. a b Walory przyrodniczo-leśne Nadleśnictwa Łupawa (pol.). Nadleśnictwo Łupawa. [dostęp 2014-05-29].