Главная страница

Park Oruński
Obiekt zabytkowy nr rej. A-718 z 4.07.1995
Ilustracja
Widok na wyższy staw
Państwo  Polska
Miejscowość Gdańsk
Dzielnica Orunia-Św. Wojciech-Lipce
Adres {{{adres}}}
Powierzchnia 19 ha
Data założenia XVII wiek
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
Strona internetowa

Park Oruńskizabytkowy[1], trzeci co do wielkości park miejski w Gdańsku (po Parku im. Ronalda Reagana i Parku im. Jana Pawła II), największy z historycznych parków[2]. Położony jest nad Potokiem Oruńskim, na osiedlu administracyjnym Orunia-Św. Wojciech-Lipce[3].

Jest częścią objętego ochroną zespołu krajobrazowo-przyrodniczego „Dolina Potoku Oruńskiego[3][4].

Obecnie rada osiedla administracyjnego Orunia-Św. Wojciech-Lipce stara się o nazwanie parku im. Emilii Hoene, która w 1918 r. przekazała park miastu[5].

Położenie

Zabytkowy dworek w Parku Oruńskim
Strumień pomiędzy stawami
Mapa parku z 1860
Niższy staw
Lodownia z XVII wieku na Górze Pięciu Braci
Pomnik Tatara przy Narodowym Centrum Kultury Tatarów RP[6]

Park Oruński położony jest w południowej części miasta, na Oruni, przy ulicy Nowiny 2. Leży w dolinie ciągnącej się od Łostowic do Kanału Raduni, który ogranicza park od wschodu. Doliną płynie Potok Oruński, tworząc w parku kaskadę. Uchodzi do Kanału Raduni na skraju parku. Dolina została objęta ochroną w 1999 w celu zachowania jej charakteru, tj. sterasowanych zboczy i szaty roślinnej[3].

W parku znajdują się dwa stawy: górny (większy) zasilany wodami Potoku Oruńskiego i dolny (mniejszy). Połączone są strumieniem[3].

Park ma powierzchnię 19 ha[7].

Wzgórza

Obszar parku ograniczony jest następującymi wzgórzami[8]:

Związane są z nimi miejscowe legendy[9]. Na wzgórzach znajdują się głazy narzutowe typowe dla obszarów wytapiania się lodowca[3].

Przyroda

Dolina Potoku Oruńskiego, w której leży park, wyróżnia się szatą roślinną na tle sąsiednich obszarów. Występują tu rzadkie rośliny takie jak np. pajęcznica gałęzista oraz chronione ściśle: obrazki plamiste, dzwonek szerokolistny i przylaszczkę pospolitą, będące pozostałością po lasach[4].

Z bardziej pospolitych roślin można tu spotkać m.in. z gatunków wiosennych: zawilca gajowego i żółtego, złoć żółtą i łąkową oraz kokorycz wątłą. Ponadto na terenie parku występują liczne gatunki grzybów[4].

Drzewostan

Parkowe wzgórza porasta buczyna pochodząca najpóźniej z XIX wieku. Na terenie ogrodu występują ponadto dęby, olsze oraz lipy. Nad zbiornikami wodnymi rosną wierzby płaczące. W latach 40. XIX wieku zasadzono w parku aleję czterdziestu lip biegnącą od dworku parkowego do wyższego stawu[10][4]. W parku rosła niegdyś lipa, której wiek w 1906 r. był oceniany na 400 lat. Według przedwojennego podania miała zostać zasadzona przez Królową Marysieńkę[11].

Pomniki przyrody

Prawnie chronione twory przyrody znajdujące się na terenie parku[12]:

obiekt wysokość obwód nr rejestru
lipa drobnolistna 20 m 328 cm 1098
buk zwyczajny 20 m 328 cm 1099
buki zwyczajne 2 szt. 26 m 260, 290 cm 1100
dąb bezszypułkowy 25 m 356 cm 1101
głaz narzutowy 1,30 m 672 cm 1133

Historia

Powstanie parku

W minionych wiekach Orunia była miejscem odpoczynku gdańskich mieszczan. Znajdowały się tu podmiejskie dworki. Pod koniec XVI wieku na tym terenie istniał dworek myśliwski, widnieje już na mapie z 1599 r. Pierwszymi właścicielami byli bracia Tewes, później gdański rajca Michał Kerl. Na początku XVII wieku dworek przeszedł w ręce burmistrza gdańskiego Bartłomieja Schachmanna. Nadał on temu miejscu cechy przydwornego założenia parkowego. Z jego inicjatywy powstały stawy i strumień[13].

W 1630 r. właścicielem ogrodu został burmistrz Gdańska Johann Zierenberg. Rezydencja parkowa stała się wtedy miejscem spotkań artystów i elity. Sam park nabrał cech ogrodu renesansowego, rozległe kwatery kwiatowe miały kształt geometryczny[14].

Złota era parku

Pod koniec XVII wieku park przeszedł na własność gdańskiego armatora Albrechta Groddecka. W 1698 nocował tu August II Mocny[15]. W 1734, podczas rosyjskiego oblężenia Gdańska, znajdowała się tu kwatera rosyjskiego marszałka Münnicha[15]. Tutaj też prawdopodobnie został podpisany akt kapitulacji Gdańska. Rodzina Groddecków posiadała park w latach 1685 – 1779[15].

W 1780 właścicielem ogrodu został kolejny gdański burmistrz Johann Gotfryd Reyger. Wtedy park stracił swój renesansowy charakter na rzecz bardziej naturalnego układu przestrzennego. Zaczęły powstawać punkty widokowe[15]. Urządzono tu także ogród botaniczny. Hodowano w nim ananasy, owoce cytrusowe i kawę. Reyger, członek Towarzystwa Przyrodniczego prowadził obserwacje botaniczne w ogrodzie, tworząc pracę O rosnących dziko w okolicy Gdańska roślinach w której określił porę kwitnienia 360 roślin[16].

W 1798, podczas swojej podróży z Prus do Berlina, park odwiedził Fryderyk Wilhelm III Pruski[16].

Zabór pruski

W 1803 r. pałacyk wraz z parkiem nabył kupiec angielski Edward Solly. W 1807 r. Gdańsk zajęli Francuzi co spowodowało konieczność wyjazdu właściciela. Następnym właścicielem był Mateusz Józef Hanneman. W 1813, podczas wojen napoleońskich, Francuzi stoczyli tu potyczkę z Rosjanami, dewastując ogród. Od tego wydarzenia bierze nazwę jedno ze wzgórz parkowych – Góra Łez[16].

Po tym wydarzeniu park przeszedł w ręce gdańskiego kupca Fryderyka Hoene. W tamtym czasie nabrał cech romantycznych. Hoene podjął się on restauracji ogrodu i odbudowy dworku. W tym okresie pomiędzy dwoma stawami znajdował się mniejszy trzeci staw, w którym najprawdopodobniej hodowano ryby ozdobne[17].

Współczesność

W 1918 roku prywatny dotychczas ogród został przekazany miastu przez jego córkę Emilię Hoene. W dwudziestoleciu międzywojennym w parku odbywały się festiwale świętojańskie przy udziale muzyki orkiestrowej[18]. W 1933 roku Orunia wraz z parkiem zostały włączone w granice administracyjne Gdańska[19].

Po II wojnie światowej ogród przeszedł na własność skarbu państwa. W latach 50. XX wieku w parkowym dworku otworzono dom spokojnej starości, a później przedszkole publiczne nr 9 funkcjonujące do dzisiaj. W latach 1974-1979 trwała rewitalizacja parku. Pracami kierowało Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego w Gdańsku. Realizacją zajęło się Miejskie Przedsiębiorstwo Budowy i Konserwacji Terenów Zielonych. Projekt w małym stopniu nawiązywał do charakteru parku z XIX wieku, alejki pokryto asfaltem, wzniesiono trejaże, zainstalowano oświetlenie. W ogrodzie ustawiono rzeźby dłuta Alfonsa Łossowskiego[20].

W 1980 r. przez środek parku, 8 metrów pod ziemią przeprowadzono kolektor ściekowy dla dzielnicy Południe. Ekspertyza naukowców z Uniwersytetu Gdańskiego wykazała, że prace te spowodowały obniżenie lustra wody w wyższym stawie, co skutkuje szybszym obumieraniem drzew[21].

9 lipca 2001 Orunię zalała powódź. Woda spływająca ze wzgórz zasiliła Potok Oruński ponad normę. Wyższy staw wylał, przerywając brzeg. Kilka lat później zatarto ślady powodzi. W 2009 zapoczątkowano proces przywracania parkowi charakteru z XIX wieku[22].

25 listopada 2010 roku prezydent Bronisław Komorowski odsłonił w parku Pomnik Tatara Rzeczypospolitej, położony obok Narodowego Centrum Kultury Tatarów RP znajdującego się w parku[23].

Obiekty

  1. a b c d Rejestr zabytków nieruchomych 2011 woj. pomorskie. kobidz.pl.
  2. Samp s. 100.
  3. a b c d e ZDIZ Gdańsk.
  4. a b c d Polski Klub Ekologiczny - Dorota Kobierowska-Dębiec: Miasto jak ogród - Orunia. [dostęp 2012-06-14].
  5. http://mojaorunia.pl/index.php?option=com_orunia&Itemid=24&task=artykul&id=2793
  6. Pomnik Tatara. zdiz.gda.pl.
  7. Park Oruński. zdiz.gda.pl.
  8. Samp s. 106-108.
  9. Samp s. 106
  10. Samp s. 109
  11. Samp s. 110
  12. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gdańska. , s. 152 - 153, 2007. Miasto Gdańsk. 
  13. Samp s. 100-101.
  14. Samp s. 101-102.
  15. a b c d Samp s. 103.
  16. a b c Samp s. 104.
  17. Samp s. 105
  18. Samp s. 109.
  19. Jednostki morfogenetyczne Gdańska
  20. Samp s. 110 – 111.
  21. Samp s. 113.
  22. Szykują się zmiany w Parku Oruńskim. MojaOrunia.pl, 2009-09-18.
  23. Prezydent Komorowski na Oruni. MojaOrunia.pl, 2010-11-25.
  24. Prezydent Komorowski odsłoni pomnik Tatara RP i odbierze medal Gwiazdy Orientu. Portal Regionalny trojmiasto.pl, 2010-11-24.

Bibliografia

Linki zewnętrzne