Главная страница

Parasaurolophini
Ilustracja
Czaszka parazaurolofa
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Rząd dinozaury ptasiomiedniczne
Podrząd cerapody
Infrarząd ornitopody
Rodzina hadrozaury
Podrodzina lambeozaury
Plemię Parasaurolophini

Parasaurolophiniplemię dinozaurów.

Historia

Pierwsze skamieniałości Parasaurolophini znaleziono nad kanadyjską rzeką Red Deer

Pierwsze wspomnienie członka Parasaurolophini pojawia się po raz pierwszy w publikacji Williama Parksa z 1922 pod tytułem Parasaurolophus walkeri: a new genus and species of crested trachodont dinosaur[1][2]. W 1920 odbyła się ekspedycja Uniwersytetu w Toronto. Zbadano brzegi rzeki Red Deer w Albercie. L. W. Dippell znalazł tam wśród skał formacji zwanej Belly River szkielet, później przewieziony i zmontowany w Royal Ontario Museum of Palaeontology[2].

Parks zwrócił szczególną uwagę na ciężką budowę zwierzęcia i zdobiący jego głowę grzebień. Zauważył podobieństwa do rodzaju zaurolof[2], opisanego przez Barnuma Browna w 1912 na podstawie skamieniałości znalezionych w skałach formacji Edmonton nad tą samą rzeką, zaliczonego do rodziny Trachodontidae[3]. Parks zaliczył więc zbadany rodzaj do rodziny Trachodontidae i podrodziny Saurolophinae. Również kierując się podobieństwem do zaurolofa nadał swemu odkryciu nazwę rodzajową parazaurolof[2]. Do innych ważnych znalezisk należy czaszka młodocianego osobnika z formacji Dinosaur Park w Albercie[4]. Pierwszy gatunek nazwano P. walkeri[2], kolejny P. tubicen opisał Wiman w 1931[5]. Pierwsze i kolejne znaleziska tego gatunku pochodzą z Meksyku. Generalnie okazy parazaurolofa należą do rzadkości[6].

Niekompletny okaz typowy Parasaurolophus walkeri z Royal Ontario Museum

Tymczasem zmieniono rodzinę, do której zaliczano parazaurolofa na hadrozaury, czyli Hadrosauridae[6]. Paul Sereno w 1998 zdefiniował Hadrosauridae jako klad obejmujący wszystkich potomków ostatniego wspólnego przodka zaurolofa i parazaurolofa – taka grupa obejmowałaby identyczne taksony co Hadrosauridae sensu Forster, 1997[7].

W 1961 John Ostrom opisal trzeci gatunek P. cyrtocristatus. Skamieniałości pochodziły z Nowego Meksyku. Zaliczył go do rodziny hadrozaurów i podrodziny lambeozaurynów[8].

Pod koniec XX wieku parazaurolofa określano najbardziej "ukochanym" i najszerzej przedstawianym hadrozaurem[6].

Kolejne skamieniałości znaleziono nad wyznaczającą fragment rosyjsko-chińskiej granicy rzeką Amur, po stronie chińskiej, gdzie pozostałości kaczodziobych znajdywano już wcześniej[9], ale zaliczano do rodzajów zaurolof i Trachodon[10]. Publikacja opisująca nowy rodzaj ukazała się w 2000 piórem badaczy o nazwiskach Godefroit, Zan i Jin. Ukuli oni nazwę rodzajową odkrytego nad rzeką dinozaura od Charona[9], przewoźnika dusz przez piekielną rzekę Styks w mitologii greckiej[11]. Godefroit i współpracownicy opisali charonozaura jako najbliższego jak dotąd krewnego parazaurolofa[9].

W 2009 opisano znalezione w Pirenejach w Hiszpanii szczątki, którym nadano nazwę rodzajową Arenysaurus. Uznano je za należące do bazalnego Lambeosaurinae[12]. Rok później zespół tym razem pod kierunkiem Penelope Cruzado-Caballero opisał z podobnych terenów Blasisaurus, również uznanego za pierwotnego Lambeosaurinae[13]. Jednakże w 2013 ukazała się praca zaliczająca je do Parasaurolophini[14].

W 2013, przy okazji opisu nowego rodzaju kaczodziobego Canardia, Prieto-Márquez i współpracownicy wprowadzili formalnie plemię Parasaurolophini, wraz z innymi plemionami lambeozaurynów[1]

Budowa

Wśród cech diagnostycznych Parasaurolophini Prieto-Márquez i współpracownicy zaliczają między innymi budowę językowatego kształtu, pogrubionej w kierunku grzbietowo-brzusznym powierzchni stawowej nosowej kości czołowej. Powierzchnia ta przedłuża się w kierunku grzbietowo-tylnym, u zwierząt dorosłych aż do nawisu nad kością ciemieniową. Z kolei powierzchnia ektokranialna była spłaszczona dziobowo-ogonowo. Iloraz jej długości do szerokości wynosi poniżej 0,4[1]. Natomiast charakterystyczna kość ciemieniowa, nie sięgająca potylicy, występowała także u innych Lambeosaurinae, jak Arenysaurus[12] (jednak część prac zalicza tego ostatniego do Parasaurolophini[14].

Autorzy podają wśród cech diagnostycznych także budowę kości jarzmowej, której brzeg oczodołowy cechuje się szerokością większą od brzegu podskroniowego i ściśniętego brzegu brzusznego okna podskroniowego. Inną cechą diagnostyczną jest krótki wyrostek zapanewkowy kości biodrowej wraz z pewnym stosunkiem jego długości. Kolejna cecha dotyczy kości kulszowej, długość jej trzonu podzielona przez długość brzusznego dystalnego wyrostka wynosi przynajmniej 1/4. Wyrostek dystalny przyjmuje kształt butowaty, a jego długa osi leży dziobowo-brzusznie, z nachyleniem rozpoczynającym się od brzegu grzbietowego[1].

Systematyka

Parazaurolof i jego krewni, zaliczani do rzędu dinozaurów ptasiomiednicznych, należeli w jego obrębie infrarzędu ornitopodów oraz do rodziny dinozaurów kaczodziobych, czyli hadrozaurów, definiowanych albo szerzej, jak Horner, jako klad obejmujący wszystkich potomków ostatniego wspólnego przodka parazaurolofa i telmatozaura, albo węziej, jako ostatniego wspólnego przodka Lambeosaurinae i Hadrosaurinae (ten ostatni klad Weishampel określa raczej mianem Euhadrosauris). W obrębie Hadrosauridae wyróżnia się podrodzinę lambeozaurynów Lambeosaurinae. Zaliczają się do niej taksony bliższe parazaurolofowi niż zaurolofowi. Taksony spełniające relację odwrotnś, tzn. bliższe zaurolofowi, należą do drugiej podrodziny Hadrosaurinae (hadrozaury płaskogłowe)[13].

Typ nomenklatoryczny taksonu parazaurolof opisany został przez Parksa na początku XX wieku[2], jednak plemię Parasaurolophini zdefiniowano formalnie w 2013. Dokonali tego Albert Prieto-Márquez, Fabio M. Dalla Vecchia, Rodrigo Gaete, Àngel Galobart przy okazji opisu nowego hadrozaura Canardia, zaliczonego przez nich do Aralosaurini, innego plemienia zdefiniowanego w tej samej pracy. Parasaurophini określono jako klad obejmujący Parasaurolophus walkeri, jak też wszystkie Lambeosaurinae bliżej spokrewnione z rzeczonym parazaurolofem niż z lambeozaurem, tsintaozaurem i aralozaurem[1].

Do bliskich krewnych parazaurolofa i charonozaura należał Arenysaurus pochodzący z późnego mastrychtu z Pirenejów. Cechował się pewnymi typowymi dla Parasaurolophini cechami, jak budowa kości skroniowej, nie sięgającej potylicy, ale brakowało mu innych synapomorfii tej grupy. W rezultacie jego odkrywcy uznali go raczej za bazalnego członka Lambeosaurinae, stanowiącego grupę siostrzaną aralozaura i kladu tworzonego razem przez Parasaurolophini i Corythosaurini[12]. Jednakże inna, późniejsza praca, zalicza go już do Parasaurolophini. Analizę autorstwa Penelope Cruzado-Caballero i współpracowników obrazuje następujący kladogram[14] (uproszczono):

Probaktrozaur był pierwotnym hadrozauroidem, nienależącym jeszcze do dinozaurów kaczodziobych



Probactrosaurus




Bactrosaurus




Gryposaurus




Aralosaurus


Lambeosaurinae

Pararhabdodon, Tsintaosaurus




Jaxartosaurus




Amurosaurus




Sahaliyania


Corythosaurini

Lambeosaurus




Corythosaurus



Hypacrosaurus



Olorotitan



Velafrons




Parasaurolophini

Charonosaurus





Arenysaurus



Blasisaurus



Parasaurolophus

P. cyrtocristatus



P. tubicen, P. walkeri












Rozmieszczenie geograficzne i paleoekologia

Parazaurolof występował jedynie na terenach Ameryki Północnej[6]. Gatunek typowy znany jest z kanadyjskiej Alberty[2], P. cyrtocristatus z Nowego Meksyku[8], P. tubicen z Meksyku[6]. Szczątki charonozaura pochodzą z Azji, z Chin. Datowane są one na mastrycht[9]. Arenysaurus zamieszkiwał tereny Pirenejów w dzisiejszej Hiszpanii[12].

Przypisy

  1. a b c d e Albert Prieto-Márquez i inni, Diversity, Relationships, and Biogeography of the Lambeosaurine Dinosaurs from the European Archipelago, with Description of the New Aralosaurin Canardia garonnensis, „PLoS ONE”, 8 (7), 2013, e69835 (ang.).
  2. a b c d e f g William Parks, Parasaurolophus walkeri, a new genus and species of crested trachodont dinosaur, „University of Toronto Studies, Geology Series”, 13, 1922, s. 1-32 (ang.).
  3. Barnum Brown, A crested dinosaur from the Edmonton Cretaceous, „Bulletin of the American Museum of Natural History”, 31 (14), 1912, s. 131–136 (ang.).
  4. David C. Evans, Robert R Reisz & Kevin Dupuis. A juvenile Parasaurolophus braincase from Dinosaur Provincial Park, Alberta, with comments on crest ontogeny in the genus. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 27 (3), s. 642–650, 2007. DOI: 10.1671/0272-4634(2007)27[642:AJPOHB]2.0.CO;2. 
  5. Carl Wiman. Parasaurolophus tubicen, n. sp. aus der Kreide in New Mexico. „Nova Acta Regia Societas Scientarum Upsaliensis, series 4”. 7 (5), s. 1–11, 1931 (niem.). 
  6. a b c d e Robert M. Sullivan, Thomas E. Williamson: A new skull of Parasaurolophus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Kirtland Formation of New Mexico and a revision of the genus. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science, 1999, s. 1–52, seria: New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 15.
  7. Paul C. Sereno. A rationale for phylogenetic definitions, with application to the higher-level taxonomy of Dinosauria. „Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie Abhandlungen”. 210, s. 41–83, 1998 (ang.). 
  8. a b John H. Ostrom. A new species of hadrosaurian dinosaur from the Cretaceous of New Mexico. „Journal of Paleontology”. 35 (3), s. 575–577, 1961. 
  9. a b c d Pascal Godefroit, Shuqin Zan, Liyong Jin, Charonosaurus jiayinensis n.g., n.sp., a lambeosaurine dinosaur from the Late Maastrichtian of northeastern China, „Comptes Rendus de l'Académie des Sciences-Series IIA-Earth and Planetary Science”, 330 (12), 2000, s. 875-882 (ang.).
  10. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Pascal Godefroit, Yuri L. Bolotsky, Jimmy Van Itterbeeck., The lambeosaurine dinosaur Amurosaurus riabinini, from the Maastrichtian of Far Eastern Russia, „Acta Palaeontologica Polonica”, 49 (4), 2004, s. 585–618 (ang.).
  11. Jan Parandowski: Mitologia. Warszawa: Czytelnik, 1979, s. 151-152. ISBN 83-07-00233-8.
  12. a b c d Xabier Pereda-Suberbiola i inni, The last hadrosaurid dinosaurs of Europe: A new lambeosaurine from the Uppermost Cretaceous of Aren (Huesca, Spain), „Comptes Rendus Palevol”, 2009, DOI10.1016/j.crpv.2009.05.002 (ang.).
  13. a b Penelope Cruzado-Caballero, Xabier Pereda-Suberbiola, J. Ignacio Ruiz-Omenaca, Blasisaurus canudoi gen. et sp. nov., a new lambeosaurine dinosaur (Hadrosauridae) from the Latest Cretaceous of Aren (Huesca, Spain), „Canadian Journal of Earth Sciences”, researchgate, 47 (12), 2010, s. 1507-1517 (ang.).
  14. a b c Penélope Cruzado-Caballero, José Ignacio Canudo, Miguel Moreno-Azanza &José Ignacio Ruiz-Omeñaca, New material and phylogenetic position of Arenysaurus ardevoli, a lambeosaurine dinosaur from the late Maastrichtian of Arén (northern Spain), „Journal of Vertebrate Paleontology”, 33 (6), Society of Vertebrate Paleontology, 2013, s. 1367-1384 (ang.).