Главная страница

Pakarana
{{{nazwa łacińska}}}[1]
Peters, 1873
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Nadgromada żuchwowce
Gromada ssaki
Rząd gryzonie
Podrząd Hystricomorpha
Infrarząd Hystricognathi
Nadrodzina Dinomyoidea
Rodzina pakaranowate
Podrodzina Dinomyinae
Plemię Dinomyini
Rodzaj Dinomys
Peters, 1873
Gatunek pakarana
Synonimy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 VU pl.svg

Pakarana (Dinomys branickii) – gryzoń żyjący w Ameryce Południowej (w zachodniej części dorzecza Amazonki i u podnóży Andów) – od Kolumbii do Bolowii[5]. Nazwa zwierzęcia w języku Indian Tupi oznacza „fałszywa paka” ze względu na znaczne podobieństwo do gryzonia paka należącego do rodziny Cuniculidae. Pakarana jest jedynym znanym żyjącym przedstawicielem rodziny pakaranowatych (Dynomyidae).

Historia odkrycia i badań

W 1868 roku polski zoolog i podróżnik Konstanty Jelski za namową przyrodnika Konstantego hr.Branickiego rozpoczął podróż po krajach Ameryki Południowej i badanie lokalnych gatunków fauny. Wyprawa została sfinansowana przez Branickiego. W 1873 roku podczas badań w Montaña de Vitoc w Colonia Amable María w Andach w centralnej części Peru Jelski schwytał okaz pakarany[6]. Na podstawie tego okazu D.branickii został opisany przez niemieckiego przyrodnika Wilhelma Petersa.

Systematyka

Pakarana jest obecnie jedynym żyjącym przedstawicielem rodziny pakaranowatych (Dynomyidae). Na początku XX wieku zoolodzy odnotowywali szereg zwierząt które lokowali w rodzinie Dynomyidae:

W roku 1931 Colin Campbell Sanborn[6] uznał te określenia jako synomiczne w stosunku do Dinomys branickii.

Nazewnictwo

Nazwa rodzajowa Dinomys znaczy „okropna mysz”[3]. Epitet gatunkowy branickii jest eponimem mającym na celu upamiętnienie polskiego przyrodnika Konstantego Branickiego, dzięki któremu Jelski mógł prowadzić badania w Peru[7][8].

Upowszechniona nazwa „pacarana” oznacza w języku Indian Tupi „fałszywa paka”. D.branickii jest morfologicznie bardzo podobny do gryzonia paka z rodziny Cuniculidae. Pakarana jest również nazywana „machetero”, co stanowi aluzję do maczety. D.branickii ścina łodygi zbóż w taki sposób, że pozostawia po sobie ściernisko podobne do ścinanego maczetą[9]. Inne stosowane lokalnie nazwy to: piro, teconi, tecón, lapa rabuda, lapo, lapa cacique[10], rukupi[8] i guagua lanuda[11].

Budowa ciała

Morfologia

D.branickii to duży, powolny gryzoń – mierzy do 73–79 cm, ogon do 19 cm, waży 10–15 kg[5]. Jest więc trzecim pod względem wielkości żyjącym gryzoniem. Czaszka jest masywna, uszy są krótkie, zaokrąglone. Kończyny ma krótkie. Łapy szerokie, z czterema palcami zakończonymi długimi, zakrzywionymi pazurami. Pakarany są stopochodne[3].

Pakarana grzbiet ma czarny lub brunatny z dwoma przerywanymi białymi pasami i kilkoma rzędami białych plam. Od spodu jaśniejszy. Uszy krótkie, długie, szare wibryssy. W niewoli żyje nawet ponad 10 lat.

Wymiary anatomiczne
(T.White, M.Alberico, 1992)[3]
wymiar
Długość ciała w mm 730-790
Długość ogona w mm 190
Długość czaszki w mm 153-141
Waga w kg 10-15

Zęby pakarany są duże [6]. Wzór zębowy: [3].

Tryb życia

Pakarany wiodą rodzinny tryb życia. W opinii Lee Saundersa rodzina zwykle składa się z samca, samicy i dwóch młodych[12]. Jednak inni zoolodzy wskazują na stwierdzone przypadki spotkania pakaran żyjących samotnie lub w parach, albo w grupach od 2 do 5 osobników[3]. Pakarany nie są wojownikami[6]. Są powolnymi ssakami, ale w obronie życia mogą walczyć zaciekle.

Cykl życiowy

Niewiele wiadomo o reprodukcji gatunku na wolności. Okres odstawienia młodych przez samicę nie jest znany. Podobnie czas osiągania dojrzałości płciowej. W okresie rozrodczym wabią się okrzykiem. Podczas zalotów przyjmują pozycję dwunożną. Wzajemnie dotykają się nosami, wąchają genitalia i zaczynają zbliżenie, które wygląda jak skrzyżowanie tańca i zapasów[13]. Ciąża u pakaran trwa około 222–283 dni[14], a młode rodzą się często w okresie styczeń–luty[13], choć odnotowano także porody w maju[15], zaś w niewoli w styczniu, marcu, maju, czerwcu, październiku i listopadzie[3]. Meritt[8] wskazuje jednak, że ciąża nie przekracza 252 dni. W niewoli samica rodzi zazwyczaj nie więcej niż dwoje młodych[5][14], które mają wagę ok. 900g i wykazują aktywność już w kilka dni po urodzeniu. Zoolodzy podają jednak informacje o miotach składających się z trzech lub czterech młodych[8]. Samica przybiera na wadze po około 3 miesiącach ciąży i miewa napady drażliwości. Nie stwierdzono zwyczaju budowy gniazda przez samice podczas ciąży lub po porodzie[14].

Młode po porodzie są aktywne, czujne i pozostają w pobliżu matki, często w nią wtulone. Są pokryte futrem, otwarte oczy ...[3]. Masa ciała noworodków waha się w granicy 570–660 g[8], lub do około 900 g[3]. Po pierwszej dobie życia malce zaczynają zwiedzać otoczenie. Zaczynają też samodzielną toaletę obejmującą drapanie się i czyszczenie futra. W drugim dniu zjadają swój pierwszy stały pokarm, za po dwóch tygodniach jada regularnie stałe posiłki składające się z orzeszków, owoców[8].

Pakarany w niewoli dożywają wieku około 8–9 lat[3].

Głos

Podczas zalotów pakarany wabią się wzajemnie wydawanym dźwiękami: syknięciami, warknięciami i kwilącym staccato[13].

Rozmieszczenie geograficzne

Dinomys branickii zamieszkuje zbocza i doliny tropikalnych lasów na terenie zachodniej Wenezueli, zachodniej Kolumbii, w Ekwadorze, Peru, w zachodniej Brazylii i północno-zachodniej Boliwii. W Peru zamieszkują na wysokości 240–2000 m n.p.m., w Wenezueli do 2400 m n.p.m., zaś w Kolumbii schwytano okazy nawet na wysokości 3200 m n.p.m.[3].

Kopalne ślady występowania D.branickii

W literaturze brak informacji na temat kopalnych śladów występowania D.branickii. Jednak podobieństwo uzębienia odnalezionych skamielin Tetrastylus atropheatus do uzębienia Dinomys wskazuje, że mógł to być pokrewny gatunek w obrębie rodzaju[3]. Natomiast rodzina pakaranowatych może się pochwalić dużą liczbą znalezionych skamielin swych przodków. Ślady odnaleziono w Argentynie, Brazylii, Boliwii, Kolumbii, Urugwaju, oraz w Wenezueli. Zbadane ślady wskazują, że rodzina Dinomyidae przeżywała swój rozkwit w miocenie i pliocenie[16][17]. Do rodziny należały największe ze znanych gryzoni: Telicomys gigantissimus, Josephoartigasia monesi (o wadze ok. 1 tony)[18][19] i nieco mniejszy Josephoartigasia magna[20].

Ekologia

roślinożercami. Na wolności żywią się owocami, liśćmi i pędami roślin[3]. W niewoli pakarany akceptowały w diecie suszone ryby, gotowane jajka, chleb, orzechy, karmę dla królików i owoce[8], jak również zmielony owies, nieprzetworzone warzywa, banany i jabłka[12].

Na pakarany polują: ocelot, hirara, ostronos rudy, puma i jaguar. Na D. branickii pasożytują: nicienie: Ancylostoma, Ascaris, Capillaria, Oesophagostomum, Oxyurus, Strongyloides, Strongylus, Trichostrogylus, Trichuris i Wellcomia branickii, oraz tasiemiec Hemynolepis nana[3].

Hodowla

D. branickii jest rzadko hodowany przez człowieka[3]. Colin Campbell Sanborn cytował w 1931 roku wspomnienia Edmunda Heller'a, kuratora działu ssaków Muzeum Historii Naturalnej w Chicago, uczestnika peruwiańskiej ekspedycji Marshall'a w latach 1922–23. Heller opisywał swoją pakaranę: „Moja oswojona Dinomys chodzi za mną krok w krok, a w nocy śpi pod moim łóżkiem. (...) Kiedy zostawała sama była zmartwiona i przestraszona”[6]. Meritt[8] w 1984 roku wskazywał jedynie 36 hodowli na świecie. Pakarana trudno adaptuje się do życia w niewoli i wobec dużej śmiertelności nie prowadzi się zbyt wielu prób. Do rozlicznych przyczyn zgonów pakaran w niewoli zalicza się zapalenie włókien mięśniowych, wzrost temperatury ciała na skutek działania pasożytów, czy anomalie genetyczne[3].

  1. {{{nazwa łacińska}}}, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Dinomys branickii. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 27 marca 2011]
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Teresa G. White, Michael S. Alberico. Dinomys branickii. „Mammalian Species”. 410, s. 1-5. American Society of Mammologists (ang.). [dostęp 27 marca 2011]. 
  4. {{{nazwa łacińska}}}. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. a b c Khoa Huu Nguyen: Dinomys branickii (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 27 marca 2011].
  6. a b c d e Colin Campbell Sanborn. Notes on Dinomys. „Zoological series”. XVIII (6), s. 149, 1931. Field Museum of Natural History (ang.). 
  7. James A. Jobling: The Helm dictionary of scientific Bird names. From Aalge to Zusii.. Christopher Helm, 2010. ISBN 978-1-4081-2501-4.
  8. a b c d e f g h D.A. Meritt. The pacarana , Dinomys branickii. „One medicine”, s. 154–161, 1984. Springer (ang.). 
  9. Ian R. Grimmwood. Notes on the distribution and status of some Peruvian mammals. „Special Publication”, s. 1–86, 1969. American Commitee for International Wild Life Protection And New York Zoological Society (ang.). 
  10. Salvador Boher, Bartolomé Marín. El Pacarana (Dinomys branickii) en Venezuela. „Natura”. 84, s. 14–18, 1988 (ang.). 
  11. Abad E. Velasco, Michael Alberico. Notas sobre algunos mamiferos nuevos de la fauna vallecaucana. „Caspedesia”. 13, s. 291–295, 1984 (hiszp.). 
  12. a b Lee Saunders Crandall: The management of wild mammals in captivity. University of Chicago Press, 1964. ISBN 0-226-11758-8.
  13. a b c Kevin F. Fitzgerald: Pacaranas (ang.). Novelguide.com. [dostęp 10 kwietnia 2011].
  14. a b c Larry R. Collins, John F. Eisenberg. Notes on the behaviour and breeding of pacaranas in captivity. „International Zoo Yearbook”. 12, s. 108–114, 1972. The Zoological Society of London (ang.). 
  15. Emill Goeldi. On the rare rodent Dinomys branickii Peters. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 74 (3), s. 158–162, 1904. The Zoological Society of London (ang.). 
  16. Robert William Fields. Hystricomorph rodents from the late Miocene of Colombia, South America. „University of California Publications in Geological sciences”. 32 (5), s. 273–309, 1957. University of California (ang.). 
  17. Theodore Grand, John Eisenberg. On the Affinities of the Dinomyidae. „Saugetierkundliche Mitteilungen”. 30, s. 151–157, 1982. Franckh'sche Verlagshandlung, W. Keller (ang.). 
  18. Catherine Brahic: One-tonne rodent discovered in South America (ang.). New Scientist (16 stycznia 2008). [dostęp 10 kwietnia 2011].
  19. Andrés Rinderknecht, R. Ernesto Blanco. The largest fossil rodent. „Proceedings of the Royal Society B Biological Sciences”. s. 923. DOI: 10.1098/rspb.2007.1645 (ang.). [dostęp 2011-04-10]. 
  20. Francis, J.C and A. Mones. Artigasia magna n. g., n. sp. (Eumegamyinae), un roedor gigantesco de la época Pliocena Superior de las Barrancas de San Gregorio, Departamento de San José, República Oriental del Uruguay. „Kraglievana”, s. 89–100, 1966 (ang.).