Главная страница

Pałłada
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa krążownik pancerny
Typ Bajan
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Admiralicji, Petersburg Rosja
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 28 października 1906 (oficjalne)[1]
Wodowanie 28 października 1906[1]
 MW Rosji
Wejście do służby 2 lutego 1911[2]
Los okrętu zatopiony 11 października 1914 przez okręt podwodny U-26
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 7890 t normalna
8250 t pełna[3]
Długość 138,8 m[3]
Szerokość 17,5 m[3]
Zanurzenie 6,6 m[3]
Napęd
2 maszyny parowe VTE o mocy 16.500 KM, 26 kotłów parowych, 2 śruby napędowe[3]
Prędkość 21 węzłów
Uzbrojenie
2 działa 203 mm (2xI),
8 dział 152 mm (8xI),
22 działa 75 mm (20xI),
8 km 7,62 mm,
2 wt 450 mm (2xI)[3]
Opancerzenie
pas burtowy do 175 mm[3] (stal Kruppa)
wieże 132 mm
kazamaty 50 mm
wieża dowodzenia 136 mm
pokład 30 mm
Załoga 594[a]

Pałłada (ros. Паллада) – rosyjski krążownik pancerny z okresu I wojny światowej, typu Bajan. Był drugim rosyjskim krążownikiem noszącym tę nazwę (pochodzącą od Pallas Ateny), po krążowniku pancernopokładowym "Pałłada" z okresu wojny rosyjsko-japońskiej; w literaturze bywa określany jako "Pałłada (II)". Wchodził w skład Floty Bałtyckiej, został zatopiony na początku wojny 11 października 1914 przez niemiecki okręt podwodny U-26.

Budowa

"Pałłada" należała do krążowników pancernych ulepszonego typu Bajan, zaprojektowanych dla floty rosyjskiej we Francji, których pierwowzorem był "Bajan", zamówiony w 1898 roku. Udane działania tego okrętu pod Port Artur podczas wojny rosyjsko-japońskiej oraz straty ponoszone przez rosyjską marynarkę podczas tej wojny spowodowały zamówienie kolejnej jednostki we Francji ("Admirał Makarow") oraz podjęcie 10 listopada 1904 decyzji o budowie dwóch dalszych okrętów tego typu w Rosji (daty w tym rozdziale w starym stylu). 2 kwietnia 1905 oba krążowniki wciągnięto na listę floty; otrzymały one nazwy "Pałłada" i "Bajan" (II) na cześć krążowników utraconych w Port Artur[4].

Prace nad oboma krążownikami prowadzone były równolegle w Stoczni Admiralicji w Petersburgu ("Pałładę" budowano na odkrytej pochylni stoczni). Budowę na pochylni rozpoczęto 4 maja 1905 roku[1]. Kontraktowy koszt budowy kadłuba "Pałłady" miał wynieść 9.927.348 rubli, maszyn, wykonywanych przez Towarzystwo Zakładów Francusko-Rosyjskich – 3.035.000 rubli[4]. Budowę prowadzono według otrzymywanych z Francji planów ulepszonego krążownika typu Bajan - "Admirała Makarowa", lecz stocznia wprowadzała do nich drobne zmiany, częściowo z powodu braku szczegółowych rysunków wykonawczych[2].

Oficjalne położenie stępki i zarazem wodowanie "Pałłady" miało miejsce 28 października 1906 r. (starego stylu)[1]. Gotowość okrętu przewidywano pierwotnie na wrzesień 1907[4], ale jego ukończenie znacznie się opóźniało, częściowo z powodu opóźnień dostawy maszyn i pancerza, wykonywanego przez Zakłady Iżorskie[1]. 14 września 1909 "Pałłada" rozpoczęła kampanię[2], po czym przeszła do dalszego wyposażania do Kronsztadu[1]. 1 czerwca 1910 prowadzono próby morskie, podczas których uzyskano średnią prędkość 21 w (maksymalną, przy lekkim wietrze, 22,3 w)[2]. Oficjalny akt odbioru okrętu sporządzono dopiero 2 lutego 1911[2].

W toku budowy rozważano przeprojektowanie okrętu pod napęd turbinami parowymi oraz osobno przezbrojenie w postaci zamiany wszystkich dział kalibru 75 mm na 4 działa 152 mm lub 10 dział 100 mm, lecz nie przyjęto tych planów do realizacji[5].

Skrócony opis

Osobny artykuł: krążowniki typu Bajan.

Uzbrojenie główne w postaci dwóch dział kalibru 203 mm o długości lufy 45 kalibrów (L/45), umieszczone było w dwóch jednodziałowych wieżach na pokładzie dziobowym i rufowym, w osi podłużnej okrętu. Kąt podniesienia luf wynosi 22°[6]. Donośność przy kącie podniesienia 18° pocisków burzących wz.1907 o masie 87,73 kg wynosiła 13,1 km, a pocisków półpancernych wz.1915 o masie 106,9 kg – 15,9 km[7]. Zapas amunicji wynosił 110 pocisków na działo. Artylerię średnią stanowiło 8 dział 152 mm L/45 systemu Canet rozmieszczone w opancerzonych kazamatach na burtach. Uzbrojenie pomocnicze obejmowało 22 działa 75 mm L/50 systemu Canet – po 11 na każdej z burt, z tego cztery w opancerzonych kazamatach na śródokręciu, jedno w burtowym stanowisku na rufie (w pomieszczeniach admiralskich) i sześć na pokładzie, z tarczami ochronnymi[6]. Do kierowania ogniem służyły dalmierze optyczne Barr & Stroud o bazie 4,5-stopy (1372 mm), zamienione przed wojną na 9-stopowe (2743 mm)[8].

Okręt miał dwie podwodne stałe wyrzutnie torpedowe kalibru 450 mm, umieszczone w burtach, z zapasem 6 torped (w tym dwie szkolne)[7].

Pancerz pionowy wykonany był ze stali Kruppa. Opancerzenie burt obejmowało główny pas pancerny na linii wodnej, rozciągający się od dziobu za wieżę rufową, o grubości maksymalnej 175 mm na śródokręciu, zmniejszającej się do 100 mm w kierunku dziobu i rufy oraz malejącej w dolnej części pasa. Nad pasem głównym był krótszy pas górny na śródokręciu o grubości 50 mm; taką samą grubość pancerza miały kazamaty dział znajdujące się ponad nim. Wewnętrzny pokład pancerny miał grubość 30 mm. Wieże dział miały pancerz pionowy 132 mm (dach 44 mm), a wieża dowodzenia miała pancerz grubości 136 mm (dach 75 mm)[9].

Napęd stanowiły dwie czterocylindrowe pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania, napędzające bezpośrednio po jednej śrubie, o łącznej kontraktowej mocy indykowanej 16 500 KM. Parę dla maszyn dawało 26 kotłów wodnorurkowych systemu Belleville, rozmieszczonych w czterech kotłowniach[9]. Spaliny odprowadzane były przez cztery wysokie, proste, szeroko rozstawione w równych odstępach kominy. Zapas paliwa – węgla wynosił 750 ton, maksymalnie 1000 ton[9].

Służba

Daty w kalendarzu gregoriańskim, w nawiasach – w kalendarzu juliańskim (starego stylu)
"Pałłada" w latach 1914-14
"Pałłada" w latach 1914-14

W 1911 roku wszystkie trzy krążowniki typu Bajan weszły w skład Brygady Krążowników Floty Bałtyckiej. We wrześniu 1912 "Pałłada" w składzie eskadry głównych sił Floty Bałtyckiej konwojowała jacht cesarzowej-matki Marii Fiodorowny udającej się z wizytą do Danii z okazji urodzin króla Chrystiana X – jej bratanka[b]. We wrześniu 1913 "Pałłada" z głównymi siłami Floty Bałtyckiej odwiedziła Portland, Brest i Stavanger[c].

Po wybuchu I wojny światowej, 10 sierpnia (28 lipca) 1914 "Pałłada" w składzie sił Floty wypłynęła w morze w gotowości do ewentualnego zniszczenia szwedzkiej floty, na wypadek przystąpienia Szwecji do wojny, lecz operacja została następnego dnia odwołana przez głównodowodzącego armii rosyjskiej (Szwecja pozostała w wojnie neutralna)[10].

26 (13) sierpnia 1914 "Pałłada" i "Bogatyr'" ostrzelały niemiecki krążownik "Magdeburg", który wcześniej utknął na skałach oraz przejmujący z niego załogę niszczyciel V 26, który został uszkodzony jednym pociskiem, po czym wycofał się. W następstwie tego, Rosjanie zdobyli na "Magdeburgu" niemieckie szyfry. Krążowniki zabiły 35 ludzi załogi na obu okrętach i raniły 17[2].

6 września (24 sierpnia) dozorujące "Pałłada" i "Bajan" wykryły podchodzące przeważające siły niemieckie, po czym wycofały się na centralną pozycję artyleryjsko-minową w stronę Rewalu[11], ostrzelane przy tym przez krążownik pancerny "Blucher"[2].

25 (12) września wszystkie cztery krążowniki pancerne Floty Bałtyckiej odbyły rejs rozpoznawczy ku ujściu Zatoki Fińskiej, nie napotykając niemieckich okrętów[11]. W dniach 27-29 (14-16) września "Pałłada" i krążownik pancerny "Ruryk" pod flagą adm. Essena przeprowadziły daleki rejs rozpoznawczy w rejon Gotlandii, również bez starć z przeciwnikiem[11].

Wizja artystyczna zatopienia "Palłady" na niemieckiej pocztówce

11 października (28 września) 1914 o 11.30 (czasu berlińskiego) dozorująca "Pałłada" została storpedowana przez niemiecki okręt podwodny U-26. Torpeda trafiła w śródokręcie i spowodowała wybuch amunicji, po czym okręt zatonął w ciągu dwóch minut na pozycji Nieprawidłowe parametry: {59|36|30|N|22|49|00|E}. Mimo obecności krążownika "Bajan" i przybycia niszczycieli, nie zdołano nikogo uratować z załogi 594 ludzi, w tym 29 oficerów. "Bajan" następnie wycofał się i ostrzelał domniemaną pozycję okrętu podwodnego, który nie powtórzył ataku[2].

O ile Bajan stanowił udany typ krążownika pancernego umiarkowanej wielkości przełomu XIX i XX wieku, to w momencie zamówienia dalszych okrętów tego typu, w tym "Pałłady", był on już przestarzały, tym bardziej biorąc pod uwagę długi czas budowy okrętów tego typu budowanych w Rosji. Mimo, że okręty tego typu pełniły aktywną i użyteczną służbę podczas I wojny światowej, "Pałłada" podzieliła los krążowników pancernych kilku państw, zatopionych na początku wojny przez okręty podwodne, na skutek zarówno nieprzystawania już klasy krążowników pancernych do nowych wymogów wojny morskiej, jak i błędnej taktyki użycia[2].

  1. Liczebność załogi wahała się - 594 osoby liczyła w momencie zatopienia. W. Kriestjaninow, S. Mołodcow, Bronienosnyje..., s.26
  2. W skład zespołu wchodziły jacht cesarski "Polarnaja Zwiezda", pancerniki "Cesariewicz", "Sława", "Imperator Pawieł I", "Andriej Pierwozwanyj", krążowniki pancerne "Ruryk" (flagowy), "Gromoboj", "Admirał Makarow', "Pałłada", "Bajan", stawiacze min "Amur", "Jenisej", transportowiec "Okiean" i dwa dywizjony niszczycieli – S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier Ruryk s.87
  3. W skład zespołu wchodziły pancerniki "Cesariewicz", "Sława", "Imperator Pawieł I", "Andriej Pierwozwanyj", krążowniki pancerne "Ruryk" (flagowy), "Gromoboj", "Admirał Makarow', "Pałłada", "Bajan", transportowiec "Riga" i półdywizjon niszczycieli – S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier Ruryk ss.92-94
  1. a b c d e f S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.103-107
  2. a b c d e f g h i W. Kriestjaninow, S. Mołodcow, Bronienosnyje...
  3. a b c d e f g Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie apalkow
    BŁĄD PRZYPISÓW
  4. a b c S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., s.99
  5. S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., s.100-103
  6. a b S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.118-123
  7. a b S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.124-125
  8. S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.129-131
  9. a b c S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier "Bajan"..., ss.131-133
  10. S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier Ruryk ss.97-100
  11. a b c S. Winogradow, A. Fiedieczkin, Bronienosnyj kriejsier Ruryk ss.102-104

Bibliografia

  • (ros.) W. Kriestjaninow, S. Mołodcow (В. Я. Крестьянинов, С.В. Молодцов): Bronienosnyje kriejsiera tipa "Bajan" (Броненосные крейсера типа "БАЯН"), Morskaja Kollekcja 3/1997
  • (ros.) Siergiej Winogradow, Aleksiej Fiedieczkin: Bronienosnyj kriejsier "Bajan" i jego potomki. Od Port-Artura do Moonzunda. Moskwa: Jauza / EKSMO, 2011. ISBN 978-5-699-51559-2.
  • (ros.) Siergiej Winogradow, Aleksiej Fiedieczkin: Bronienosnyj kriejsier "Ruryk". Fłagman Bałtijskogo fłota. Moskwa: Jauza / Kollekcija / EKSMO, 2010. ISBN 978-5-699-44352-9.