Главная страница

PZL SM-2
Ilustracja
PZL SM-2 w Świdniku
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent WSK Świdnik
Konstruktor Jerzy Tyrcha
Typ lekki śmigłowiec wielozadaniowy
Konstrukcja metalowa, podwozie stałe
Załoga 1
Historia
Data oblotu 18 listopada 1959
Lata produkcji 1960-1963
Wycofanie ze służby 1979 (LWP)
Egzemplarze 91
Liczba wypadków 5
Dane techniczne
Napęd silnik tłokowy Lit-3 (licencyjny AI-26W)
Moc 575 KM (maksymalna)
Wymiary
Średnica wirnika 14,346 m
Długość 16,973 m
Długość kadłuba 12,083 m
Wysokość 3,3 m
Masa
Własna 1925 kg
Startowa 2400 kg (normalna)
2550 kg (maksymalna)
Zapas paliwa 240+135 l
Osiągi
Prędkość maks. 170 km/h
Prędkość przelotowa 130 km/h
Pułap 3500 m
Zasięg 310 km (normalny)
500 km (maksymalny, z dodatkowym zbiornikiem)
Dane operacyjne
Liczba miejsc
4
Użytkownicy
Polska, Czechosłowacja, Rumunia (niepotwierdzony)
PZL SM-2 w wersji sanitarnej

PZL SM-2polski, lekki wielozadaniowy śmigłowiec będący modyfikacją radzieckiego śmigłowca Mi-1 produkowanego na licencji w WSK Świdnik.

Historia

W latach 50. XX wieku podjęto decyzję o uruchomieniu licencyjnej produkcji śmigłowca Mi-1T w zakładach WSK Świdnik. Produkcję rozpoczęto w roku 1956, nadając mu jednocześnie oznaczenie SM-1[1].

Chcąc wykorzystać nadwyżkę mocy silnika Lit-3, polscy inżynierowie z WSK Świdnik pod kierownictwem Jerzego Tyrchy w latach 1957-1958 opracowali powiększoną wersję SM-1. Nowy śmigłowiec, oznaczony jako SM-2 (początkowo S-2) generalnie wykorzystywał cały układ konstrukcyjny SM-1. Główną zmianą w stosunku do poprzednika był nowy, przekonstruowany kadłub wraz z większą kabiną. Kabina została opracowana w taki sposób, żeby mogła być wykorzystywana do innych celów: np. przewozu rannych i ładunków o większych gabarytach. Kabina śmigłowca SM-2 w wariancie pasażersko-łącznikowym mieściła 5 osób (natomiast kabina SM-1 tylko 3), dwie osoby siedziały na fotelach z przodu, natomiast trzy na kanapie z tyłu. Zaprojektowano, także całkiem nowe oszklenie oraz odsuwane do tyłu drzwi. Ponadto w przedniej części kadłuba umieszczono dodatkowe drzwi służące do wsuwania noszy. Silnik, przekładnia, wirnik, belka ogonowa oraz podwozie główne w stosunku do SM-1 pozostały bez zmian[2][3].

Prototyp SM-2 został oblatany 18 listopada 1959 roku, a następnie poddano go kolejnym próbom zakładowym[2].

Pierwsza oficjalna prezentacja SM-2 miała miejsce we wrześniu 1960 roku, podczas tzw. Łódzkiego Salonu Lotniczego, który był częścią ogólnopolskich obchodów Święta Lotnictwa[2].

Produkcja SM-2 trwała w latach 1960-1963. Ogólnie wyprodukowano 91 maszyn (według niektórych źródeł 85), które w większości trafiły do LWP[2].

Śmigłowiec ten nie był tak udany jak jego protoplasta SM-1. Miał gorsze właściwości podczas startu, gorsze osiągi w zawisie. Przyczyną była nie tylko większa masa startowa, ale też nieprawidłowa konstrukcja wlotu powietrza do gaźnika, co obniżało moc silnika maszyny. Jednakże doświadczenie zdobyte przez inżynierów z WSK Świdnik pozwoliło później na samodzielne opracowanie takich konstrukcji jak PZL W-3 Sokół i PZL SW-4[4][2].

Opis konstrukcji

Śmigłowiec SM-2 jest jednosilnikową maszyną wielozadaniową o konstrukcji całkowicie metalowej. W przedniej części kadłub ma konstrukcję półskorupową, natomiast część środkowa wykonana jest w postaci kratownicy spawanej z rur stalowych. Belka ogonowa również ma konstrukcję półskorupową. Śmigłowiec posiada podwozie stałe, trójpodporowe, kołowe. Koło przednie samonastawne z wahaczem[3].

Napęd maszyny stanowi jeden siedmiocylindrowy silnik gwiazdowy Lit-3 o mocy startowej 575 KM, mocy trwałej 420 KM i mocy przelotowej 325 KM (licencyjna wersja silnika AI-26W). Zbiornik paliwa ma pojemność 240 l, ponadto istnieje możliwość montażu dodatkowego zbiornika o pojemności 135 l. Pojemność zbiornika oleju wynosi 28 l[3].

Wirnik nośny składa się z trzech łopat. Dźwigary wykonano z rury stalowej o zmiennym przekroju. Zastosowano żebra drewniane, a pokrycie wykonano ze sklejki oraz płótna[3].

Maszyna została wyposażona w radiostację UKF, radiowysokościomierz, automatyczny radiokompas, elektrorakietnicę sygnalizacyjną i szperacz. Wyposażenie radiowo-nawigacyjne umieszczono w belce ogonowej[3].

Warianty

Śmigłowiec SM-2 był produkowany w czterech podstawowych wersjach[2][3]:

  • pasażersko-łącznikowej – wariant ten posiadał kabinę dostosowaną do przewozu 5 osób. Tą wersję stosowano, także do zadań patrolowych oraz obserwacji i koordynowania ognia artylerii.
  • szkolnej – wariant ten dostosowany był do szkolenia pilotów. W przedniej części kabiny obok siebie znajdowały się dwa miejsca: dla pilota szkolonego i pilota instruktora. Kabina wyposażona była w podwójny układ sterowania.
  • sanitarnej – ten wariant dostosowano do transportu rannych oraz chorych. Poszkodowany przewożony był w kabinie po prawej stronie, gdzie lekarz mógł podejmować akcję ratowniczą i monitorować stan chorego.
  • dźwigowej (SM-2D) – wariant ten wyposażono w hydrauliczny dźwig z wyciągarką o nośności 120 kg i prędkości podnoszenia 0,6 m/s, umiejscowiony w kabinie po prawej stronie obok drzwi. Ta wersja wykorzystywana była w do celów ratowniczych nad lądem oraz wodą.

Użytkownicy

Użytkownikiem większości wyprodukowanych SM-2 było ludowe Wojsko Polskie, trafiło tam ponad 70 maszyn. Innymi użytkownikami SM-2 w Polsce był: Instytut Lotnictwa (1 maszyna), WSK Świdnik (1 maszyna) i lotnictwo sanitarne (4 maszyny)[2].

Według niepotwierdzonych informacji kilka maszyn zostało zakupionych przez Rumunię. Ponadto kilka maszyn eksportowano do Czechosłowacji, gdzie jedna maszyna (nr ser. S2 03 009) w latach 1963-1970 była używana przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Czechosłowacji, a następnie trafiła do cywilnego przedsiębiorstwa SLOV-AIR. Maszyna latała tam do 1975 roku[2][3][5].

SM-2 w ludowym Wojsku Polskim

Pierwsze śmigłowce SM-2 trafiły do ludowego Wojska Polskiego w końcu 1960 roku. Jednostką, która otrzymała śmigłowce był 36 Specjalny Pułk Lotnictwa[2].

Pod koniec 1961 roku postanowiono utworzyć cztery klucze liczące po trzy śmigłowce SM-2 dla brygad rakiet operacyjno-taktycznych R-170. 1. Klucz Śmigłowców miał podlegać 32. Brygadzie Artylerii w Orzyszu, 2. Klucz – 18. Brygadzie Artylerii w Bolesławcu, 3. Klucz – 20. Brygadzie Artylerii w Choszcznie, a 4. Klucz – 36 Brygadzie Artylerii w Biedrusku[2].

Śmigłowce SM-2 używane były także w Wojskach Obrony Powietrznej Kraju, Oficerskiej Szkole Lotniczej Wojska Polskiego, WSW, KBW, WOP, a także w Marynarce Wojennej[2].

Właśnie w Marynarce Wojennej szeroko wykorzystywane były m.in. warianty dźwigowe (SM-2D). Jednostkami MW na wyposażeniu, których znalazły się SM-2 były 18 elm MW w Gdyni-Babich Dołach i 28 erm MW w Darłowie[6].

W latach 70. XX wieku rozpoczęto zastępowanie w ludowym Wojsku Polskim SM-2 nowszym śmigłowcem Mi-2. Ostatnie maszyny SM-2 wycofano z polskiego wojska w marcu 1979 roku[2].

Wypadki z udziałem SM-2

Lista wypadków z udziałem śmigłowca SM-2:

Data Miejsce Opis wypadku/okoliczności Poszkodowani Dane śmigłowca Przypis
21 grudnia 1962  Polska, rejon miejscowości Skała Podczas lotu, nagle pogorszyły się warunki atmosferyczne. Pojawiła się duża mgła, śmigłowiec zaczepił o drzewo i zderzył się z ziemią zginął pilot (por. pil. Piotr Wołosewicz) i dwóch pasażerów (mjr pil. Tadeusz Milczarek i kpt nawig. Dionizy Łączyński) brak informacji [2]
8 marca 1963  Polska, lotnisko Okęcie W czasie próby śmigłowca SM-2, z niewyjaśnionych przyczyn, zaraz po starcie maszyna runęła na ziemię zginął por. pil. Tadeusz Szajbel i żołnierz służby zasadniczej SM-2 z 36 Specjalnego Pułku Lotnictwa [2][5]
1 września 1967  Polska Śmigłowiec rozbił się o godzinie 18:42 na lądowisku Raków, po wyrzuceniu skoczków spadochronowych zginął por. pil. Janusz Baran SM-2 z 11 Eskadry Lotnictwa Łącznikowego [2][5]
lato 1967  Polska, Zatoka Pucka Śmigłowiec SM-2 pilotowany przez por. pil. Józefa Gomółkę przymusowo wodował w Zatoce Puckiej z powodu gwałtownej zmiany warunków atmosferycznych brak informacji SM-2 z 18 eskadry lotnictwa łącznikowego MW [5]
12 listopada 1968  Polska, rejon miejscowości Pokrzywica Śmigłowiec rozbił się w miejscowości Pokrzywnica, podczas wykonywania lotu po trasie zginął ppłk. pil. Michał Grudziński i dwóch pasażerów (m.in. kpt. lekarz Henryk Henczka) SM-2 z Samodzielnej Eskadry Lotnictwa Transportowo-Łącznikowego MSW [2][5]

SM-2 w muzeach

PZL SM-2 w Lubuskim Muzeum Wojskowym

Na ekspozycjach muzealnych w Polsce można oglądać kilka egzemplarzy śmigłowca SM-2:

Muzea zagraniczne
  1. Marian Mikołajczuk. Śmigłowce Mi-1/SM-1/SM-2 w polskim lotnictwie wojskowym. Cz.1. „Lotnictwo”. 11/2009, s. 88-96, listopad 2009. Warszawa: Magnum-X Sp. z o.o.. ISSN 1732-5323 (pol.). [dostęp 2013-07-09]. 
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p Marian Mikołajczuk. Śmigłowce Mi-1/SM-1/SM-2 w polskim lotnictwie wojskowym. Cz.2. „Lotnictwo”. 11/2009, s. 84-90, grudzień 2009. Warszawa: Magnum-X Sp. z o.o.. ISSN 1732-5323 (pol.). [dostęp 2013-07-09]. 
  3. a b c d e f g Andrzej Morgała: Polskie Samoloty Wojskowe 1945-1980. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1981, s. 223-226. ISBN 83-11-06483-0. (pol.)
  4. SM-2, 1959 (S-2, WSK SM-2) (pol.). [dostęp 2013-07-09].
  5. a b c d e Zastosowanie śmigłowców SM-2 (pol.). www.sanko.wroclaw.pl. [dostęp 2013-07-10].
  6. Kirschenstein Krzysztof: Śmiglowce SM-1 i SM-2 w lotnictwie polskim (pol.). www.sanko.wroclaw.pl, 2011-02-23. [dostęp 2013-07-10].
  7. a b c d e f g Muzealne egzemplarze SM-2 (pol.). www.sanko.wroclaw.pl. [dostęp 2013-07-10].
  8. a b c d Śmigłowce w Polsce (pol.). polar123.fm.interia.pl. [dostęp 2013-07-10].
  9. Fundacja „Polskie Orły” PZL SM-1, PZL SM-2 (pol.). fundacjapolskieorly.pl. [dostęp 2013-07-10].

Bibliografia

  • Andrzej Morgała: Polskie Samoloty Wojskowe 1945-1980. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1981, s. 223-226. ISBN 83-11-06483-0. (pol.)

Linki zewnętrzne