Главная страница

The Original of Laura (właściwie: The Original of Laura: Dying is Fun[1]) – ostatnia anglojęzyczna powieść Vladimira Nabokova, nieukończona przez autora. Tworzenie utworu przerwała śmierć pisarza w 1977 roku. Została opublikowana po raz pierwszy 32 lata później – w listopadzie 2009 roku[2]. Przed śmiercią autor prosił żonę Vérę o spalenie rękopisu, rodzina jednak nie spełniła tej prośby[3]. Przez lata liczący 138 kart rękopis, przechowywany był w banku w Montreux[2].

W listopadzie 2008 roku Dmitri Nabokov, syn pisarza, zapowiedział publikację The Original of Laura[4]. Plany te wywołały dyskusję o tym, kto może dysponować twórczością zmarłego pisarza i czy jego życzenie dotyczące zniszczenia powieści powinno być uhonorowane[3]. Po publikacji utwór spotkał się z negatywną reakcją recenzentów, krytykujących publikację dzieła nie dokończonego i nie dopracowanego przez autora[3][5][6].

Okoliczności powstania utworu

W kwietniu 1974 roku Nabokov podpisał umowę z wydawnictwem McGraw-Hill, zgodnie z którą miał w ciągu czterech lat udostępnić mu sześć książek, w tym jedną nową powieść[7]. Początkowo utwór miał nosić tytuł Dying is fun[8], później – A Passing Fashion, a następnie – The Opposite of Laura; Nabokov zmienił tytuł na The Original of Laura w lutym 1976. Pisanie rozpoczął od 10 grudnia 1975 roku i od tego dnia pisał co najmniej trzy strony dziennie[9]. W kwietniu 1976, Nabokov napisał już sto stron utworu, który nazywał w skrócie TOOL (pl. "narzędzie", ale też potocznie "penis"[10]); ze skrótu i z samej powieści był bardzo zadowolony[11], twierdził również, że praca sprawia mu wiele radości[9]. Dalsza praca posuwała się jednak powoli – Nabokov dwukrotnie znalazł się w szpitalu (raz z powodu wstrząsu mózgu, drugi raz za sprawą niezidentyfikowanej infekcji), uprzedzał więc wydawcę, że ukończenie utworu ulegnie prawdopodobnie opóźnieniu do Wielkanocy 1977. Podczas hospitalizacji odczytywał fragmenty utworu pozostałym pacjentom[12], twierdził też, że miał halucynacje, w których odczytywał utwór na głos pawiom, gołębiom, swoim zmarłym rodzicom, cyprysom, grupie pielęgniarek i staremu lekarzowi[8]. W listopadzie żona pisarza, Véra pisała wydawcy, że powieść jest całkowicie obmyślona przez autora, wymaga jedynie spisania. Trzy miesiące później napisała kolejny list, w którym zaznaczała, że mąż co prawda pracuje nad utworem, ale nie jest jeszcze bliski jego ukończenia[13]. W czerwcu 1977 roku pisarz po raz ostatni trafił do szpitala; zmarł 2 lipca. Przed śmiercią pozostawił notatkę, w której prosił żonę, żeby spaliła rękopisy The Original of Laura, ze względu na to, że utwór nie został ukończony[14].

Rękopis obejmuje w sumie 138 luźnych kart[3], czyli ok. 30–50 stron tekstu[15][16]. Daje to w efekcie dwa całe rozdziały i zbiór nieuporządkowanych fragmentów[3].

Okoliczności publikacji

Véra Nabokov nie zdecydowała się spełnić woli męża i spalić rękopis powieści. Według jej syna, Dmitriego Nabokova spowodowane to było słabością, wiekiem i niezmierną miłością[17]. Rękopis został zdeponowany w sejfie banku w Montreux[2], a o jego położeniu nie wiedział nikt oprócz żony i syna pisarza oraz trzeciej, niezidentyfikowanej osoby[18]. Po śmierci Véry w 1991 roku dysponentem literackiej spuścizny Nabokova został Dmitri Nabokov, on jednak również nie zdecydował się na zniszczenie The Original of Laura.

Opublikowane fragmenty rękopisu

Rękopis przez lata pozostawał nieupubliczniony. Biograf pisarza, Brian Boyd twierdził, że uzyskał pozwolenie Dmitriego Nabokova na zapoznanie się z fragmentami powieści, złożył jednak obietnicę, że nie zdradzi żadnych szczegółów na temat treści The Original of Laura[19]. Również Laura Delage-Toriel twierdziła, że zapoznała się z rękopisem, opublikowała też artykuł, zawierający przypuszczalny zarys fabuły tego utworu. Zgodnie z nim powieść miała opowiadać o żonie narratora, kobiecie o imieniu Flora, sportretowanej przez swojego kochanka jako tytułowa bohaterka utworu My Laura[20]. Ponadto w latach 90. Dmitri Nabokov odczytał kilka fragmentów w czasie konferencji na Cornell University[14]. W 1999 roku w piśmie "The Nabokovian" ukazały się wyjątki z powieści[19], a 8 sierpnia 2008 kilka reprodukcji spisanych przez Nabokova kart, ukazało się w niemieckim piśmie "Die Zeit"[21][22].

Fałszywe fragmenty

W kwietniu 1998 roku Jeff Edmunds, jeden z redaktorów poświęconej Nabokovowi strony internetowej Zembla, opublikował esej podpisany nazwiskiem nieistniejącego szwajcarskiego uczonego Michela Desommelier pt. The Original of Laura: A First Look at Nabokov's Last Novel. Znalazło się w nim kilka cytatów, pochodzących rzekomo z ostatniej powieści Nabokova, uzyskanych podobno od młodej pielęgniarki, która opiekowała się Nabokovem przed śmiercią[19]. W rzeczywistości fragmenty te zostały napisane przez samego Edmundsa. Mistyfikacja nie została odkryta, do Zembli napłynęło kilka listów od naukowców oburzonych złamaniem praw autorskich Nabokova, poprzez publikowanie fragmentów dzieła, które on sam chciał zniszczyć, Edmundsowi grożono nawet podjęciem kroków prawnych[23]. Ostatecznie jednak Edmunds przyznał się do mistyfikacji i usunął artykuł ze strony. Fałszywe fragmenty przetłumaczył jednak na rosyjski i opublikował w dwóch rosyjskich pismach literackich; dopisał też kolejne 50 stron swojej wersji The Original of Laura, te jednak ma zamiar już publikować pod własnym nazwiskiem[23].

Problem publikacji

Dmitri Nabokov długo nie mógł zdecydować się na spełnienie woli ojca i spalenie rękopisu The Original of Laura. Z jednej strony czuł, że powinien być posłuszny woli ojca i zniszczyć niedokończone przez niego dzieło, z drugiej zaznaczał, że powieść jest najbardziej skoncentrowanym destylatem z kreatywności Nabokova[16] oraz, że byłaby to książka błyskotliwa, oryginalna, potencjalnie radykalna, różniąca się znacznie od jego pozostałej twórczości[16]. Wielokrotnie zdawało się, że Dmitri Nabokov jest bliski podjęcia decyzji i spalenia rękopisu. Jego korespondent, naukowiec Ron Rosenbaum, twierdzi, że w 2005 roku Dmitri Nabokov był już zdecydowany na zniszczenie powieści, ze względu na krytykę literacką, która doszukiwała się w dziełach pisarza pierwiastków sensacyjnych i skandalizujących pochodzących rzekomo z jego biografii i pragnienie, aby uchronić The Original of Laura od tego samego losu[16][24]. Ron Rosenbaum, otrzymawszy od syna pisarza mail, w którym ten twierdzi, że prawdopodobnie spełni wolę ojca, opublikował apel, w którym prosił Dmitriego Nabokova, aby powstrzymał się od zniszczenia dzieła[18]. W wywiadzie udzielonym internetowemu periodykowi "The Nabokovian" Dmitri stwierdził, że pomimo wątpliwości, nigdy tak naprawdę nie chciał spalić tego rękopisu[24]. Sprawa powieści i apel Rosenbauma wywołały jednak dyskusję o tym, czy pisarz ma prawo do decydowania o swoim dziele, czy też po jego śmierci staje się ono własnością ludzkości[3]. Jeden ze zwolenników zniszczenia dzieła, Tom Stoppard, twierdził, że Nabokov świadomie wyraził swoje życzenia dotyczące losów utworu i jego spadkobiercy powinni byli zastosować się do nich[25]. Z kolei zwolennicy publikacji, w tym John Banville, wskazywali na przypadek Maxa Broda, który zignorował prośbę Kafki o spalenie jego powieści, tym samym wzbogacając literaturę[26]. Dyskusja na temat losów utworu odbyła się także m.in. w BBC, ABC i w radiu publicznym w USA[19]. Dmitri Nabokov nie był zadowolony z wzrastającego zainteresowania mediów sprawą The Original of Laura – w mailu do Rosenbauma narzekał, że jego ciągłe publikacje o tej powieści skierowały na tę sprawę uwagę mediów, co utrudnia mu życie, a decyzję zamierza podjąć prywatnie i zachować dla siebie[19]. Ostatecznie stwierdził jednak: mój ojciec(...)nie sprzeciwiałby się publikacji "Laury", skoro "Laura" przetrwała już wielki wir czasu[17] i w kwietniu 2008 roku ogłosił, że opublikuje rękopis. Zaznaczył też, że nie ma zamiaru dokańczać powieści – nie wie, które wątki miałyby w niej zostać rozwinięte, uważa też, że po prostu nie ma prawa dopisywać czegokolwiek do utworu[27]. Swoją decyzję uzasadniał tym, że z wypowiedzi Vladimira Nabokova wynikało, że Laura miała być jednym z jego utworów i, że z pewnością zamierzał ją dokończyć[2].

Rękopis The Original of Laura ukazał się 17 listopada 2009 roku w Nowym Jorku i Londynie[2].

Forma pierwszego wydania anglojęzycznego

Książkę zaprojektował Chip Kidd. Każda strona zawiera reprodukcję ręcznie wypisanej przez Nabokova karty oraz, poniżej, drukowaną wersję tekstu. Ponieważ Nabokov nie pisał chronologicznie i trudno ustalić właściwą kolejność zapisków, brzegi reprodukcji są perforowane, aby czytelnik mógł je łatwo wyrywać i układać w wybranym przez siebie porządku[3][28]. Ten sposób wydania był różnie oceniany przez recenzentów – Ted Hamilton z "The Cornell Daily Sun" chwalił umożliwienie odbiorcy samodzielną aranżację kart[29], natomiast John Banville określił pomysł jako "wątpliwy", argumentując, że przekładanie reprodukcji zaburzy porządek tekstu i spowoduje pozostawienie dziur w stronach książki tam, gdzie znajdowały się jej najważniejsze elementy[28]. Natomiast Christian Bourge z "The Washington Times" uznał, że Nabokov byłby zdegustowany, wiedząc, że ktokolwiek inny może ingerować w strukturę jego powieści[30].

Zarys treści

Utwór opowiada o małżeństwie 24-letniej Flory (w wieku 12 lat molestowanej przez jednego z lokatorów domu, w którym mieszkała – Huberta H Huberta) z Philipem Wildem, bogatym, pulchnym neurologiem. Flora nie jest szczęśliwa w małżeństwie i nie pozostaje wierna mężowi. Jeden z jej kochanków, Ivan Vaungh, pisze powieść pt. My Laura, w której Flora występuje pod imieniem "Laura"; powieść ta ma być formą unicestwienia kochanki. Staje się ona bestsellerem.The Original of Laura, napisany przez Philipa "oryginał Laury", ma być opowieścią prawdziwą, przeciwstawioną tej, napisanej przez Ivana.

Drugim wątkiem powieści jest historia samobójstwa, które Philip próbuje dokonać siłą swojego umysłu, poprzez stopniowe wymazywanie swojego ciała i osiąganie radości z umierania.

  1. Brian Boyd: Nabokov : dwa oblicza. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2006, s. 411. ISBN 83-7163-444-7.
  2. a b c d e Paola Messana: Nabokov's unfinished -- and unburned -- novel reappears (ang.). listopad 2009. [dostęp 10 grudnia 2009].
  3. a b c d e f g Sebastian Łupak. Stowarzyszenie umarłych autorów. „Duży Format”, 27 listopada 2009.  wydanie internetowe
  4. Stephen Smith: Nabokov's final literary striptease (ang.). [dostęp 10 grudnia 2009].
  5. Alexander Theroux: In the Cards, A Last Hand.
  6. Martin Amis: The problem with Nabokov (ang.). 10 grudnia 2009.
  7. Brian Boyd: Nabokov : dwa oblicza. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2006, s. 401. ISBN 83-7163-444-7.
  8. a b Stefanie Marsh: Vladimir Nabokov, his masterpiece and the burning question (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  9. a b Brian Boyd: Nabokov : dwa oblicza. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2006, s. 406. ISBN 83-7163-444-7.
  10. Grzegorz Sowula: Nabokov z Ikei (pol.). [dostęp 13 kwietnia 2010].
  11. Stacy Schiff: Véra Nabokova : portret małżeństwa. Warszawa: "Twój Styl", 2005, s. 423. ISBN 83-7163-521-4.
  12. Brian Boyd: Nabokov : dwa oblicza. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2006, s. 408. ISBN 83-7163-444-7.
  13. Stacy Schiff: Véra Nabokova : portret małżeństwa. Warszawa: "Twój Styl", 2005, s. 424. ISBN 83-7163-521-4.
  14. a b Craig Offman: Dmitri Nabokov on his father's unfinished novel (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  15. The Original of Laura (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  16. a b c d Ron Rosenbaum: Dmitri's Choice (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  17. a b Michiko Kakutani: In a Sketchy Hall of Mirrors, Nabokov Jousts With Death and Reality (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  18. a b Ron Rosenbaum: Dear Dmitri Nabokov: Don't Burn Laura! (ang.). [dostęp 13 grudnia 2009].
  19. a b c d e Ron Rosenbaum: Dmitri turns to his dead father for advice on whether to burn the manuscript. (ang.). 11 grudnia 2009.
  20. Laura Delage-Toriel: Brushing through "veiled values and translucent undertones". Nabokov’s pictorial approach to women. (ang.). [dostęp 13 kwietnia 2010].
  21. Ron Rosenbaum: The Nabokov Code (ang.). 11 grudnia 2009.
  22. Sein letztes Spiel (niem.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  23. a b Craig Offman: Ersatz Nabokov fools the big boys (ang.). [dostęp 11 grudnia 2009].
  24. a b Dmitri Nabokov. "Laura" is not even the original’s name. „The Nabokovian”, 2008.  wersja pdf
  25. Tom Stoppard: Burn it (ang.). [dostęp 13 grudnia 2009].
  26. John Banville: Save it (ang.). [dostęp 13 grudnia 2009].
  27. Lawrence van Gelder: Son Plans to Publish Nabokov’s Last Novel (ang.). [dostęp 16 grudnia 2009].
  28. a b John Banville: Trump cards (ang.). [dostęp 16 grudnia 2009].
  29. Ted Hamilton: Nabokov’s 'The Original of Laura' More About Readers Than Writer (ang.). [dostęp 16 grudnia 2009].
  30. Christian Bourge: Neither form nor function (ang.). [dostęp 16 grudnia 2009].