Главная страница

ORP Czapla
ilustracja
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Stocznia Marynarki Wojennej, Gdynia
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 1937
Wodowanie 22 sierpnia 1938
 Marynarka Wojenna
Wejście do służby 31 sierpnia 1939
Wycofanie ze służby 14 września 1939
Los okrętu zatopiony podczas nalotu niemieckiego
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa – 183 t
pełna – 203 t.
Długość 45 m
Szerokość 5,5 m
Zanurzenie 1,7 m
Napęd
2 silniki wysokoprężne 8 cylindrowe o mocy łącznej 1050 KM
Prędkość 16 – 18 węzłów
Uzbrojenie
1 działo uniwersalne kaliber 75 mm,
2 karabiny maszynowe przeciwlotnicze 7,92 mm Maxim wz. 08,
20 min kotwicznych wz.08,
20 bomb głębinowych (stan na 1939)
Załoga 30

ORP Czapla – polski trałowiec redowy typu Jaskółka, według nomenklatury stosowanej w marynarce wojennej II RP nazywany minowcem. Zbudowany w Polsce – w Warsztatach Portowych Marynarki Wojennej w Gdyni, jako okręt drugiej serii trałowców typu Jaskółka. Był pierwszym z trzech okrętów o tej nazwie w Polskiej Marynarce Wojennej. Nie ukończony wziął udział w kampanii wrześniowej. Zatopiony przez niemieckie lotnictwo w porcie rybackim w Jastarni. Wydobyty przez Niemców i następnie złomowany.

Zamówienie i budowa

Kierownictwo Marynarki Wojennej (KMW) realizując przyjęty program zwiększenia sił floty wojennej, postanowiło kontynuować rozbudowę jednostek przeciwminowych. Jeszcze w trakcie budowy trałowców pierwszej serii kierownik Warsztatów Portowych Marynarki Wojennej (dalej WPMW) w Gdyni, kmdr ppor. inż. Witold Szulc wystąpił 7 grudnia 1935 roku do Szefa Służby Technicznej KMW z prośbą o zgodę na budowę holownika o mocy 300 KM lub dwóch kolejnych trałowców. Wybudowane w latach 1933-1936 cztery niewielkie trałowce nadawały się jedynie do służby przybrzeżnej, dlatego też planowano wybudować większe, pełnomorskie jednostki wypierające 300 ton. Mimo planów i oszczędności w kwocie 200 tys. zł z budowy czterech pierwszych jednostek, KMW nie udało się pozyskać odpowiednich środków finansowych, wobec czego podjęto decyzję o budowie dwóch kolejnych nieco zmodyfikowanych jednostek pierwszej serii. Biorąc pod uwagę pozytywne doświadczenia w budowie i eksploatacji "ptaszków" postanowiono wybudować nowe okręty w WPMW w Gdyni. Kontrakt na ich budowę podpisali 14 sierpnia 1937 roku Szef Służby Technicznej Komendy Portu Wojennego w Gdyni oraz kierownik WPMW, a budowę jednostki rozpoczęto na jesieni. Okręt miał być wykonany według tych samych planów, co okręty pierwszej serii, jednak z pewnymi modyfikacjami. Zamontowano wodoszczelne drzwiczki w grodzi oddzielającej przednie pomieszczenia załogi od kabin oficerskich. Było to podyktowane doświadczeniami z eksploatowanych jednostek, na których wysoka sztormowa fala uniemożliwiała wejście do pomieszczeń załogi. Szef Służb KMW wyraził na to zgodę 25 marca 1938 roku. Na nowo budowanej jednostce zamieniono pomieszczenia bomb hydrostatycznych (głębinowych) z komorą amunicyjną. Przy budowie trałowców dążono do maksymalnego ograniczenia dostaw od zagranicznych firm i zastąpienia ich produktami przemysłu krajowego. Przedsiębiorstwa krajowe nie miały doświadczenia, wobec czego realizacja zamówień, jak również i same pertraktacje handlowe wydłużały się w czasie. Silniki miało dostarczyć przedsiębiorstwo Fabryka Silników i Armatur PZInż., to samo, które wykonało je dla okrętów pierwszej serii. Stosowną umowę w tym celu podpisano 4 sierpnia 1937 roku. Próby odbiorcze silników odbyły się w dniach od 5 do 16 lipca 1938 roku, w ich trakcie Komisja Odbiorcza w składzie: przewodniczący kpt. mar. inż. Michał Gierżod, członkowie, inż. Marceli Leśniczak, inż. Czesław Śladkowski, stwierdziła szereg usterek. Było ich o wiele więcej niż w silnikach dla pierwszej serii. Kierownik WPMW inż. Szulc zakończył wszystkie zamówienia potrzebne dla ukończenia okrętu dopiero w październiku 1938 roku. Duże problemy zarówno czasowe, jak i jakościowe pojawiły się również w wykonaniu prądnic prądu stałego, które dostarczyła firma Horn-Zieliński S. A. z Żychlina. Realizacja zamówienia znacznie się opóźniła, a na dodatek prądnice miały mniejszą moc od zamówionych. W styczniu 1939 roku Komisja Odbiorcza przyjęła je warunkowo, obniżając ich cenę. Na okręcie w stosunku do trałowców pierwszej serii zmodyfikowano instalację przewodów odpowietrzających instalację paliwową, dzięki czemu udało się zmniejszyć o 10 minut czas pobierania paliwa[1]. Okręt wodowany został 22 sierpnia 1938 roku, a do prób przystąpił w 1939 roku[2].

Służba

Okręt miał kłopoty z maszynką sterową i nie był całkowicie wyposażony, nie jest jasne, czy zdążył oficjalnie wejść do służby przed wybuchem wojny – dokładna data wejścia do służby nie jest znana. Pierwszym dowódcą okrętu jeszcze w czasie budowy mianowany został kpt. mar Tadeusz Rutkowski, który pełnił tę funkcję w okresie od 25.06.1939 do 08.07.1939.

Niezupełnie gotowy okręt wziął udział w kampanii wrześniowej w składzie Dywizjonu Minowców, dowodzony przez kpt. mar. Eligiusza Ceceniowskiego. 1 września 1939, razem z pozostałymi trałowcami wziął udział w operacji „Rurka”. Około godziny 18.00 uczestniczył w walce ze zmasowanym nalotem niemieckich bombowców koło Helu. Okręt następnie bazował w Jastarni. Z powodu kłopotów ze sterem, okręt nie brał udziału w dalszych akcjach Dywizjonu Trałowców, lecz został użyty w roli pływającej baterii przeciwlotniczej. 14 września, podczas niemieckiego nalotu bombowców nurkujących Ju 87 na port w Jastarni, ORP „Czapla” został najpierw uszkodzony bliskim wybuchem bomby, a następnie zatopiony podczas kolejnego nalotu. Podczas nalotów zatopione zostały także ORP „Jaskółka”, ORP „Pomorzanin” i dwa holowniki „Lech” i „Sokół”. Wrak następnie został wydobyty przez Niemców i złomowany.

Dane techniczne

  • wyposażenie trałowe: 2 komplety trałów kontaktowych Renarca

Zobacz też

  1. Jerzy M. Jaźwiński. Budowa trałowców wz. 1933. „Okręty Wojenne”. 4/2010. ISSN 1231-014X. 
  2. Marek Twardowski. Budowa trałowców typu Jaskółka. „Morza, Statki i Okręty”. 1/1998. ISSN 1426-529X. 

Bibliografia