Главная страница

Niszczyciele typu Mogador
Ilustracja
"Volta" w latach 1939–1940
Kraj budowy  Francja
Użytkownicy  Marine nationale
Wejście do służby 19381939
Wycofanie 1942
Zbudowane okręty 2
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 2884 t
pełna: 3954 t
Długość całkowita: 137,5 m
na linii wodnej: 131 m
Szerokość 12,67 m
Zanurzenie 4,57 m
Napęd 2 turbiny parowe o mocy łącznej 92 000 KM, 4 kotły parowe, 2 śruby
Prędkość 39 węzłów
Zasięg 4200 Mm przy 15 węzłach
Załoga 264
Uzbrojenie 8 dział 138,6 mm (4×II)
2 działka 37 mm plot (1×II)
4 wkm 13,2 mm plot (2×II)
10 wt 550 mm (2×III, 2×II),
2 zrzutnie bg
– szczegóły w tekście

Niszczyciele typu Mogador – seria ostatnich francuskich wielkich niszczycieli z okresu II wojny światowej, składająca się z 2 jednostek "Mogador" i "Volta". Były to najsilniejsze pod względem artylerii i jedne z najszybszych niszczycieli na świecie.

Historia powstania

W okresie międzywojennym we Francji rozwój klasy niszczycieli we Francji przebiegał dwutorowo: oprócz zwykłych niszczycieli średniej wielkości, klasyfikowanych oficjalnie jako "torpedowce eskadrowe" - torpilleurs d'escadre, rozwijano klasę wielkich niszczycieli, klasyfikowanych jako "kontrtorpedowce" - contre-torpilleurs (należy zwrócić uwagę, że pojęcie to miało inne znaczenie, niż używane w Polsce, gdzie kontrtorpedowcami nazywano przed wojną wszystkie niszczyciele). Odpowiadały one wyróżnianej w niektórych krajach klasie liderów. Wielkie niszczyciele miały stanowić klasę pośrednią między niszczycielami, a krążownikami lekkimi i służyć do walki z okrętami nawodnymi; głównym przeciwnikiem miały być niszczyciele włoskie. Drugim parametrem, na który Francuzi kładli nacisk w konstrukcji wielkich niszczycieli, była wyjątkowo duża prędkość.

Okręty typu Mogador były ostatnim i najsilniejszym zbudowanym typem francuskich wielkich niszczycieli. Stanowiły dalsze nieco powiększone rozwinięcie niszczycieli typu Le Fantasque. Główną zmianą było zastąpienie 5 pojedynczych dział kalibru 138,6 mm, chronionych przez maski pancerne, przez 8 dział w czterech dwudziałowych wieżach. Zbudowano tylko dwa okręty typu, w ramach programów z 1932 i 1934 roku, które weszły do służby w 1938 i 1939 roku. Otrzymały one nazwy związane z francuskim imperium kolonialnym, od portu w Maroku (Mogador) oraz rzeki we Francuskiej Afryce Zachodniej (Volta). Ich dalszym powiększonym rozwinięciem, o wzmocnionym uzbrojeniu przeciwlotniczym i przeciwpodwodnym, miały być okręty typu Kléber, lecz budowy ich nie rozpoczęto z powodu upadku Francji (z wypornością standardową 3750 ton i działami przeciwlotniczymi 100 mm, odrębnymi od głównego kalibru, upodobniłyby się już do małych lekkich krążowników, z wyjątkiem braku pancerza).

Okręty

Nazwa numer burtowy położenie stępki, stocznia wodowanie wejście do służby los
Mogador -4, X61 28. 12. 1934, AL 09. 06. 1937 10. 08. 1938 samozatopiony 27. 11. 1942
Volta -5, X62 24. 12. 1934, ACB 26. 11. 1936 21. 03. 1939 samozatopiony 27. 11. 1942

Stocznie:

  • ACB – Ateliers et Chantiers de Bretagne, Nantes
  • AL – Arsenal de Lorient, Lorient

Opis konstrukcji

Niszczyciele typu Mogador miały ogólnie architekturę typową dla niszczycieli, z pewnymi cechami lekkich krążowników, jak rozbudowane nadbudówki i rozmieszczenie wyrzutni torpedowych na burtach. Kadłub miał podwyższony pokład dziobowy na ponad 1/3 długości okrętu. Sylwetka okrętów była harmonijna i dzięki ostrej, łukowo wygiętej dziobnicy, zwartej bryle nadbudówki dziobowej oraz niskim, pochylonym kominom, miała dynamiczny wygląd. Nadbudówka dziobowa była dość rozbudowana, trzypiętrowa. Na pokładzie dziobowym umieszczona była wieża dział nr 1, druga tuż za nią na piętrze nadbudówki. Główna bryła nadbudówki dziobowej obejmowała przeszklony pomost bojowy z odkrytymi skrzydłami i z odkrytym górnym pomostem na dachu. Przednia ściana sterówki była zaokrąglona od góry. Po wejściu do służby dobudowano dodatkowe niskie pomieszczenie na drugiej kondygnacji, pomiędzy wieżą nr 2 a pomostem, z platformą wkm-ów na dachu. Za uskokiem pokładu była wąska nadbudówka stanowiąca podstawę dla pierwszego komina, a dalej na śródokręciu druga wąska i długa nadbudówka z drugim kominem. Na rufie znajdowała się niska nadbudówka rufowa, z dwoma wieżami dział umieszczonymi na pokładzie rufowym i nadbudówce, analogicznie. Na wysokości przerw pomiędzy poszczególnymi nadbudówkami umieszczone były na pokładzie aparaty torpedowe, rozsunięte ku burtom (pierwszy na każdej z burt - trzyrurowy, drugi dwururowy).

Siłownia o mocy 92 000 KM, z możliwością przeciążenia do 105 000 KM, zapewniała okrętom bardzo wysoką prędkość. Na próbach (przy małej wyporności) "Mogador" osiągnął prędkość maksymalną 43,45 węzła, a "Volta" 43,78 w.[1]

Dla ochrony przed minami, okręty były wyposażone w trały typu parawan, które mogły być używane przy prędkości aż 30 węzłów[2].

Uzbrojenie

"Mogador" od rufy

Uzbrojenie artyleryjskie niszczycieli było najsilniejszym zastosowanym na okrętach tej klasy. Stanowiło je 8 dział kalibru 138,6 mm, które wystrzeliwały 40,6-kilogramowe pociski, o masie prawie dwukrotnie większej, niż typowe dla niszczycieli działa 120 mm. Jedynie niemieckie niszczyciele typu 1936A miały działa większego kalibru - 149,1 mm, lecz w liczbie tylko pięciu i wystrzeliwujące niewiele cięższe pociski (45,3 kg), ponadto jugosłowiański "Dubrovnik" miał działa 140 mm, ale jedynie cztery. Masa dwudziałowych wież wynosiła 34,6 t. Wieże te jednakże były dość skomplikowane i bywały zawodne, a szybkostrzelność praktyczna wynosiła jedynie 6-7,5 strz./min (mniej, niż w otwartych stanowiskach)[3].

Jak na swoją wielkość, okręty dysponowały bardzo słabym uzbrojeniem przeciwlotniczym, które stanowiła początkowo podwójnie sprzężona półautomatyczna armata plot 37 mm model 1933, mało skuteczna i o małej szybkostrzelności, na nadbudówce rufowej[4]. Planowano zastosować dwie podwójnie sprzężone nowe armaty automatyczne model 1935 tego kalibru, lecz ich rozwój znacznie się opóźniał[4]. Uzbrojenie uzupełniały dwa podwójne wielkokalibrowe karabiny maszynowe 13,2 mm Hotchkiss, które początkowo umieszczono na pokładzie dziobowym po bokach nadbudówki, lecz z uwagi na zalewanie, przeniesiono je na nową platformę przed mostkiem[4].

Dość silne było uzbrojenie torpedowe, w postaci 10 wyrzutni torped 550 mm w dwóch potrójnych i dwóch podwójnych aparatach torpedowych (potrójne modelu 1928T i podwójne modelu 1928D). Na każdą z burt mogło być odpalone jedynie 5 torped, lecz umiejscowienie aparatów na burtach umożliwiało użycie ich w znacznie szerszym zakresie kątów (125°), w stosunku do aparatów umieszczonych w osi symetrii[5]. Okręty posiadały 10 torped model 1923DT, przenoszących 308 kg materiału wybuchowego (zasięg 9 km przy prędkości 39 węzłów lub 13 km przy 30 w)[5]. Uzbrojenie przeciwpodwodne było umiarkowanie silne, gdyż zwalczanie okrętów podwodnych nie miało być według założeń zadaniem wielkich niszczycieli. Tworzyły je dwie rufowe podpokładowe zrzutnie bomb głębinowych, mieszczące po 8 bomb o masie 254 kg. Okręty mogły przenosić 16 bomb zapasowych, lecz ich załadunek zajmował sporo czasu[2]. Ponadto, okręty miały zrzutnie małych bomb głębinowych, o masie 52 kg, których zabierały 12 i 6 zapasowych[2]. W czerwcu 1940 okręty wyposażono w hydrolokatory SS-6[6]. Okręty mogły normalnie zabierać 10 min Breguet B4 na dwóch torach minowych na rufie, a po przedłużeniu zdejmowanych torów minowych mogły zabierać 40 min[2].

W toku wojny uzbrojenie okrętów uległo modernizacji, głównie polegającej na wzmocnieniu uzbrojenia przeciwlotniczego. Na początku 1941 "Volta" otrzymał dwa pojedyncze wkm-y 13,2 mm Browning na platformach po obu stronach wieży nr 3[1]. Na przełomie lat 1941/42 na "Volta" zastąpiono wkm-y na platformie przed mostkiem przez dwa skuteczniejsze automatyczne działka 25 mm Hotchkiss, a dwa wkm-y Browning ustawiono na nowo dobudowanych skrzydłach tej platformy, łączących się ze skrzydłami mostka[1]. Według innych źródeł, dwa działka 25 mm zamontowano na śródokręciu zamiast podwójnego działka 37 mm[6]. W czasie remontu "Mogadora" po uszkodzeniu jego rufy w Mers el-Kebir i zniszczeniu ostatniej wieży, jego artyleria główna uległa zredukowaniu do 6 dział, przy czym stanowisko wieży nr 3 przeniesiono na pokład rufowy i nieco podniesiono. W zamian ustawiono na nadbudówce rufowej 6 półautomatycznych działek 37 mm model 1933 w trzech podwójnych stanowiskach (jednym centralnie i dwóch po bokach), a wkm-y Hotchkiss przed mostkiem zamieniono na czwarte podwójne stanowisko działek 37 mm[6]. W chwili samozatopienia w Tulonie jednak remont nie był zakończony i uzbrojenie na rufie nie było zamontowane[1].

Służba okrętów w skrócie

Oba niszczyciele typu Mogador tworzyły po wejściu do służby 6. Dywizjon Niszczycieli w 2. Eskadrze Lekkiej Floty Atlantyckiej, stacjonując w Breście. Do 31 marca 1939 nosiły duże białe numery burtowe "-4" i "-5", następnie "X61" i "X62", od kwietnia 1940 - ceglastoczerwone[1].

Po wybuchu wojny II wojny światowej okręty głównie patrolowały i osłaniały konwoje, bez istotniejszych wydarzeń bojowych. "Mogador" towarzyszył pancernikowi "Dunkerque" i brytyjskiemu HMS "Hood" w bezowocnych poszukiwaniach niemieckich pancerników "Scharnhorst" i "Gneisenau"[1].

Po kapitulacji Francji oba niszczyciele bazowały w Mers el-Kebir na Morzu Śródziemnym. 3 lipca 1940 flota francuska w tym porcie została zaatakowana przez brytyjskie pancerniki w ramach operacji Catapult. Podczas wychodzenia z portu, "Mogador" został trafiony w rufę pociskiem kalibru 381 mm, który spowodował wybuch znajdujących się tam bomb głębinowych i urwanie rufy (38 zabitych). Okręt następnie osadzono na mieliźnie. "Volta" natomiast zdołała uciec z ostrzeliwanego portu, wraz z pancernikiem "Strasbourg" i czterema innymi niszczycielami i przebazowała następnie do Tulonu. Również "Mogador" po prowizorycznym remoncie w Oranie został przeholowany do Tulonu, gdzie podlegał dalszemu remontowi[1].

Oba okręty zostały następnie samozatopione podczas niemieckiej próby zagarnięcia floty francuskiej w Tulonie 27 listopada 1942. Próby podniesienia przez Włochów nie były skuteczne i wraki następnie złomowano.

  1. a b c d e f g R. Dumas, Francuskie superniszczyciele...
  2. a b c d W. Kofman, Lidery..., s.19
  3. 138.6 mm/45 (5.46") Models 1929 and 1934 w serwisie Navweaps.com
  4. a b c W. Kofman, Lidery..., ss.14-15
  5. a b W. Kofman, Lidery..., ss.15-18
  6. a b c W. Kofman, Lidery..., ss.20-21

Bibliografia

  • (ros.) W. Ł. Kofman: Lidery tipa "Mogador", Morskaja Kollekcja 8/2008.
  • (ros.) W. W. Iwanow: Korabli Wtoroj Mirowoj wojny: WMS Francji (Корабли Второй Мировой войны: ВМС Франции), Morskaja Kollekcja 11/2004.
  • Robert Dumas: "Francuskie superniszczyciele typu Mogador" w: Okręty Wojenne nr 15, s. 29-33

Szablon:Link GA