Главная страница

Most kolejowy w pobliżu Mentmore, miejsce napadu

Napad stulecia (ang. Great Train Robbery) – nazwa największego napadu rabunkowego na pociąg w Wielkiej Brytanii[1][2], do którego doszło 8 sierpnia 1963 w hrabstwie Buckinghamshire.Gang ukradł z pociągu ponad 2,6 miliona funtów w 128 workach o łącznej wadze 2,5 tony[3], co w przeliczeniu na pieniądze z początku XXI wieku daje ok. 40 mln funtów, czyli ok. 200 mln złotych[4]. Napastników wkrótce schwytano i już na początku r. 1964 rozpoczął się proces, w którym zapadły wyroki do 30 lat pozbawienia wolności. Istnieją podejrzenia, że przestępcy planowali następny napad na pociąg kilka miesięcy później[5].

Przygotowania

Plan napadu powstał pod koniec r. 1962[6], gdy pracownik poczty o pseudonimie Ulsterman przekazał jednemu z przyszłych wykonawców napadu szczegóły trasy pociągu, którym wieziono duże ilości gotówki. Powstała grupa przestępcza, składająca się m. in. z Bruce'a Reynoldsa, Ronniego Biggsa, Charliego Wilsona i Roya Jamesa. Następnie dokooptowano członków gangu South Coast Raiders, specjalizującego się w manipulacjach w systemie zabezpieczeń kolejowych, dzięki którym można zatrzymać pociąg[3]. Problem ostatecznie rozwiązał Roger Cordrey, który zaproponował zmianę koloru sygnalizatora świetlnego i przedstawil odpowiednie rozwiązanie – użycie baterii[6]. Według innych źródeł Reynolds umieścił własnego informatora w strukturach kolei[7]. Był to członek gangu, któremu polecono nauczyć się obsługi lokomotywy: który przez kilka miesięcy udawał miłośnika kolei, zaprzyjaźnił się z obsługą pociągu, a nawet był maszynistą na niektórych trasach[8].

Przebieg

Tablica upamiętniająca napad stulecia

8 sierpnia 1963 roku około trzeciej w nocy, na moście kolejowym niedaleko miejscowości Mentmore w Buckinghamshire, 15-osobowy gang, dowodzony przez Bruce'a Reynoldsa, zatrzymał pociąg należący do brytyjskiej poczty, jadący z Glasgow do Londynu[1]. Drugi wagon składu wiózł przesyłki wartościowe, w tym gotówkę. Zwykle w wagonie tym znajdowało się ok 300 tys. funtów, tym razem pociąg wiózł również zaległą gotówkę z powodu niedawnego święta w Szkocji[8]. Pociąg zatrzymano przez wydanie fałszywego sygnału – urządzenie unieruchomiono rękawiczką a czerwone światło było efektem podłączenia 6-woltowej baterii[8]. Pomocnik maszynisty opuścił lokomotywę by udać się do najbliższego telefonu kolejowego, lecz nawiązanie łączności nie udało się, gdyż telefon był odcięty od linii[1]. Wtedy nastąpiła niespodziewana przeszkoda: jeden z napastników wdał się w sprzeczkę z maszynistą pociągu Jackiem Millsem, po czym uderzył go w głowę pałką. Napastnicy zdali sobie sprawę, że nikt z nich nie potrafi prowadzić tego specyficznego modelu lokomotywy, dlatego zmuszono rannego maszynistę, by poprowadził pociąg do uprzednio umówionego miejsca, gdzie czekał na nich samochód. Zanim pociąg ruszył, jeden z napastników odczepił ostatni, trzeci wagon składu. Obsługa wagonu przesyłek wartościowych zauważyła odczepienie wagonu i usłyszała syk pary, ale przyjęła, że nastąpiło ono przypadkowo. Na różne sposoby usiłowali zwrócić uwagę pozostałych członków obsługi krzykami przez okno, ale bezskutecznie[1]. Obsługa wagonu przesyłek wartościowych zorientowała się, że pociąg został napadnięty dopiero w momencie, gdy jedno z okien wagonu zostało wybite. Jeden z pracowników krzyknął "to jest napad!". Próbowano zabezpieczyć wejście do wagonu workami, kiedy do wnętrza wtargnął przez okno jeden z napastników wywijając ciężkim metalowym łomem. Inni napastnicy weszli przez drzwi do korytarza i zmusili pracowników do położenia się na podłodze. Pilnował ich jeden z napastników, podczas gdy pozostali wyrzucali paczki z pieniędzmi, prawdopodobnie do czekającego pojazdu[1]. Następnie obsługa pociągu została związana i pozostawiona w wagonie przesyłek wartościowych, a gang wydał polecenie, by nie kontaktowali się z policją co najmniej przez 30 minut[8]. Mimo to dwóm pracownikom udało się uwolnić i wszczęli alarm wcześniej[1]. Ewakuacja z miejsca przestępstwa trwała 30 minut[3].

Ucieczka i ściganie przestępców

Po napadzie pieniądze zostały umieszczone w specjalnie na ten cel zakupionej posesji w Oakley w hrabstwie Buckinghamshire, gdzie podzielono się łupem[7]. Dzielenie pieniędzy zakłócił nisko latający samolot Royal Air Force, który wykonywał lot treningowy, niemający nic wspólnego z napadem. Pieniądze do podziału były głównie banknotami nominałów 1 i 5 funtów. Wiadomo, że Ronnie Biggs otrzymał 147 tys. funtów[8]. Dział śledczy poczty przystąpił do obliczania strat. Tego dnia pociąg wiózł 663 przesyłki wartościowe; z tego dostarczono adresatom 27. Znajdowały się one w 7 workach znajdujących się w wagonie przesyłek wartościowych i jednym worku znalezionym na nasypie. Ostatecznie ustalono, że zginęło 2 595 997 funtów i 10 szylingów. Angielska poczta przeznaczyła na nagrodę za wskazanie sprawców 10 tys. funtów (na ogólną sumę 260 tys. funtów przeznaczonych na nagrody w tej sprawie)[1].

Dwa dni po napadzie została utworzona specjalna ekipa złożona z najlepszych detektywów w Scotland Yardzie, na której czele stanął Detective Chief Superintendent Tommy Buttler. Pierwszy przełom w śledztwie nastąpił po 8 dniach[6]. Do schwytania przestępców przyczynił się właściciel sąsiedniej posesji w Oakley, oddalonej o ok. 45 km od miejsca napadu[6], John Maris, który o swoich podejrzeniach powiadomił policję. Zastanawiało go dlaczego posesję wynajęto za sto funtów, a najemcy nic szczególnego nie robili, ale zaciemnili okna budynku. Dopiero następnego dnia, po drugim telefonie Marisa[1] na miejsce wskazane przez informatora udał się PC John Wooley, który znalazł na miejscu duże zapasy żywności, śpiwory, worki pocztowe, przesyłki i opakowania od pieniędzy[8]. Na miejscu znaleziono również ślady linii papilarnych, m.in. na planszy gry Monopoly i butelce keczupu[8]. Informator otrzymał obiecaną przez pocztę nagrodą 10 tys. funtów[1]. Dzień po odkryciu w willi, na podstawie odcisków palców aresztowano pierwszego uczestnika napadu, Rogera Cordreya. W ciągu tygodnia aresztowano kolejnych uczestników: Jimmy'ego White i Roya Jamesa i Bustera Edwardsa. Ronnie Biggs, którego odciski palców znaleziono na ketchupie, został aresztowany 4 sierpnia 1963. Policja początkowo zwolniła Gordona Goody'ego z powodu braku dowodów, wkrótce jednak został aresztowany ponownie[6]. Dwa miesiące po przybyciu do więzienia w Bedford Biggs planował ucieczkę, jednak plany pokrzyżowało mu przeniesienie do Aylesbury[6].

Proces i kary

Uczestników napadu schwytano a 20 stycznia 1964 odbył się proces dziewięciu z 17 uczestników napadu. Z głównego procesu wyłączono Ronniego Bigsa: na 2 tygodnie przed pierwszą rozprawą okazało się, że był wcześniej karany, z uwagi na to, iż mogłoby to wpłynąć na opinię Jury, jego sprawa sądzona była oddzielnie[6]. W marcu 1964 r. uniewinniono Johna Daly, którego odciski palców znajdowały się na planszy Monopoly – jego obrońca zgłosił zastrzeżenie, że jego odciski palców mogły pochodzić sprzed napadu[6]. Ostatecznie 25 marca 1964 zapadły kary do 30 lat pozbawienia wolności[7]. Łącznie przestępców skazano na 307 lat więzienia[8]. Sądzący sprawców sędzia Edmund Davies powiedział w uzasadnieniu wyroku, że napad w żaden sposób nie był "romantyczny" i w oczywisty sposób był motywowany chciwością, czego dowodem był atak na maszynistę pociągu. Siedmiu uczestników: Ronald Biggs, Charles Wilson, Douglas Goody, Thomas Wisbey, Robert Welch, James Hussey and Roy James zostało skazanych na karę 30 lat więzienia, czterech otrzymało kary między 20 a 25 lat pozbawienia wolności. Adwokat Brian Field, który został skazany na 3 lata za zakup posiadłości służącej za kryjówkę, nie wiedział o napadzie aż do momentu po jego popełnieniu, jednak zdaniem sędziego powinien był poinformować policję[9]. Proces Biggsa rozpoczął się 8 kwietnia 1964, trwał 7 dni, a sam Biggs został uznany winnym zarzucanych mu czynów[6].

Dalsze losy

Członkowie gangu zostali złapani przez policję i osadzeni w więzieniu. Po 15 miesiącach Ronnie Biggs uciekł z więzienia HMP Wandsworth, przeskakując przez trzymetrowy mur i ukrywając się w podstawionym samochodzie meblarskim[10], po zdobyciu fałszywych dokumentów udał się do Brazylii[10].


Biggs został w 1974 roku odnaleziony przez brytyjską policję, ale nie doszło do ekstradycji, gdyż brazylijskie prawo nie zezwala na ekstradycję rodziców obywatela brazylijskiego (brazylijska przyjaciółka Biggsa była wtedy z nim w ciąży). W 2001 roku Biggs dobrowolnie powrócił z rodziną do Wielkiej Brytanii i natychmiast został osadzony w więzieniu. 7 sierpnia 2009 roku został zwolniony z więzienia ze względu na zły stan zdrowia[11]. Bruce Reynolds ukrywał się za granicą, w r. 1968 wrócił do Anglii, gdzie spędził 10 lat w zakładzie karnym. W 1995 r. opublikował książkę "Autobiografia złodzieja"[4]. Jedyna ofiara wypadku, maszynista Jack Mills, zmarł 7 lat po napadzie na białaczkę niezwiązaną z wydarzeniami. Asystent maszynisty pełniący dyżur w dniu napadu, David Whitby, zmarł 8 lat po napadzie na zawał serca w wieku 34 lat[12]. W 1978 r. uczestnicy napadu wynegocjowali korzystny uklad z Piercem Paulem Reedem, który pisał książkę na temat napadu. Aby usprawiedliwić wysokie żądania finansowe, twierdzili, że napad finansował Otto Skorzeny, austriacki oficer Waffen-SS. Reed o mistyfikacji dowiedział się, gdy pojechał do Brazylii zrobić wywiad z Ronnie Biggsem. W rzeczywistości napad finansował Bruce Reynolds[12]. Jeden z napastników, Roy James, który był profesjonalnym kierowcą rajdowym, napisał z więzienia list do byłego mistrza Grahama Hilla z prośbą o pomoc. Prośba ta została jednak odrzucona[12].

Losy uczestników napadu[13]:

  • Bruce Reynolds skazany został na 30 lat więzienia
  • Ronnie Biggs odgrywał niewielką rolę w napadzie, jednak dzięki autopromocji był jego najbardziej znaną postacią. Uciekł z HMP Wandsworth i spędził 36 lat na ucieczce przed wymiarem sprawiedliwości. Ostatecznie opuścił więzienie w 2009 r.
  • Ronald Edwards, pseudonim Buster – były bokser, uciekł do Meksyku, gdzie oddał się w ręce policji w r. 1966. Znaleziono go powieszonego w garażu w r. 1994[14].
  • Charlie Wilson – skarbnik gangu, schwytany i osądzony w r. 1964, skazany na 30 lat więzienia, z którego po kilku miesiącach uciekł. Złapany w Kanadzie po 4 latach spędził w więzieniu następne 10 lat. Zastrzelony przez snajpera w Hiszpanii w roku 1990.
  • Roy James, pseudonim Weasel (łasica) – kierowca samochodu służącego do wydostania się z miejsca przestępstwa, schwytany po pościgu na dachu w Londynie. Zmarł w wieku 62 lat.
  • Brian Field – adwokat, którego gang użył do zakupu posiadłości. Skazany na 25 lat, zamienionych na 5 lat. Zmarł w r. 1979.
  • Bill Boal, inżynier. W momencie aresztowania miał 141 tys. funtów. Skazany na 24 lata, w więzieniu spędził 14. Zmarł w roku 1970.
  • Tommy Wisbey – użyty do sterroryzowania obsługi. Skazany na 30m lat, uwolniony w r. 1976
  • Bobby Welch, właściciel klubu nocnego, skazany na 30 lat, zwolniony w r. 1976. Po wyjściu na wolność handlował samochodami.
  • Gordon Goody – fryzjer, skazany na 30 lat, zwolniony w r. 1975. Wyprowadził się do Hiszpanii i prowadził bar.
  • James Hussey – pracownik budowlany, skazany na 30 lat, zwolniony w roku 1975. Otworzył restaurację w Soho. Zmarł na raka w 2012 w wieku 79 lat.
  • Jimmy White – były wojskowy, ukrywał się 3 lata po napadzie. Schwytany w hrabstwie Kent i skazany na 18 lat więzienia. Nie żyje.
  • Roger Cordrey – kwiaciarz, aresztowany w Bournemouth, spędził 14 lat w więzieniu; po wyjściu wrócił do kwiaciarstwa.
  • John Wheater – adwokat skazany na 3 lata za krzywoprzysięstwo w sprawie napadu. Zwolniony w r. 1966.
  • Leonard Foeld – marynarz, skazany na 25 lat, wyrok zmniejszono do 5 lat pozbawienia wolności. Zwolniony w 1967.

Napad w kulturze

Podczas amerykańskiego tournée zespołu Sex Pistols nagrał z Ronnie Biggsem piosenkę „No One Is Innocent”; brał on również udział w produkcji kilku innych, a także zaśpiewał w piosence „Carnival In Rio (Punk Was)” niemieckiego punkrockowego zespołu Die Toten Hosen[15].

Historia innego członka gangu Bustera Edwardsa, który uciekł do Meksyku, została przedstawiona w filmie Buster z 1988 roku, w którym tytułową rolę zagrał Phil Collins[16].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i The Great Train Robbery (ang.). W: The Postal Museum [on-line]. [dostęp 2017-10-05].
  2. Jacek Pawlicki: Biggs zwolniony by umrzeć na wolności (pol.). gazeta.pl, 2009-08-07. [dostęp 2012-05-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-20)].
  3. a b c Danny Collins: What is The Great Train Robbery of 1963, who was in the gang with Ronnie Biggs and how much did they steal? (ang.). W: The Sun [on-line]. 2017-02-18. [dostęp 2017-10-05].
  4. a b Zmarł Bruce Reynolds - organizator napadu stulecia. W: Polskie Radio [on-line]. 2013-03-01. [dostęp 2017-10-05].
  5. Jasper Copping: Great Train Robbers 'planned second Royal Mail rail heist'. W: The Telegraph [on-line]. 2013-01-06. [dostęp 2017-10-05].
  6. a b c d e f g h i Marta Trimarchi: How the Great Train Robbery Worked – The Great Train Robbery Investigation (ang.). W: How Stuff Works [on-line]. [dostęp 2017-10-05].
  7. a b c Bruce Reynolds: Criminal known as 'Napoleon' who led the Great Train Robbers (ang.). W: The Independent [on-line]. 2013-02-28. [dostęp 2017-10-05].
  8. a b c d e f g h The Great Train Robbery, 1963 (ang.). W: British Transport Police [on-line]. [dostęp 2017-10-05].
  9. 1964: 'Great Train Robbers' get 300 years (ang.). W: BBC [on-line]. [dostęp 2017-10-05].
  10. a b Obituary: Ronnie Biggs (ang.). BBC, 18/12/2013. [dostęp 13/07/2016].
  11. W. Brytania: Uczestnik "napadu stulecia" wyszedł z więzienia (pol.). money.pl, 2009-08-07. [dostęp 2012-05-21].
  12. a b c Duncan Campbell: Great Train Robbery: 10 things you didn't know (ang.). W: The Guardian [on-line]. 2013-08-08. [dostęp 2017-10-05].
  13. 50 years on: What happened to the Great Train Robbers?. W: itv.com [on-line]. 2013-08-08. [dostęp 2017-10-05].
  14. Steve Boggan: Train robber Edwards is found hanged (ang.). W: The Independent [on-line]. 1994-11-30. [dostęp 2017-10-05].
  15. Ronald Biggs: Der Punkrock-Gangster ist tot (niem.). laut.de, 18/12/2013. [dostęp 13/07/2016].
  16. Buster (1988) (ang.). W: IMDb [on-line]. [dostęp 2017-10-05].