%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0

Morze Wewnętrzne
Ilustracja
Morze Wewnętrzne i główne cieśniny
Państwa  Japonia
Powierzchnia 21 827 km²
Średnia głębokość 37,3 m
Największa głębia 105 m
Typ morza śródlądowe
Wyspy np. Awaji, Shōdo, Itsuku, arch. Shiwaku
Położenie na mapie Japonii
Mapa lokalizacyjna Japonii
Morze Wewnętrzne
Morze Wewnętrzne
Ziemia34°10′N 133°20′E/34,166667 133,333333

Morze Wewnętrzne[1] (jap. 瀬戸内海 Seto-naikai) – japońskie, płytkie (przeciętna głębokość 38 m) morze wewnętrzne o powierzchni 21 827 km²[2] pomiędzy wyspami: Honsiu, Kiusiu i Sikoku. Jest ono połączone z Morzem Japońskim i Pacyfikiem wąskimi kanałami wodnymi.

Geografia akwenu

Pejzaż „morza cieśnin”

Morze Wewnętrzne obejmuje obszar od zatoki Osaka na wschodzie po Hibiki-nada na zachodzie. Zatoka Osaka poprzez cieśninę Kitan (inaczej: kanał Tomo-ga-shima), cieśninę Naruto (słynną z bardzo silnych wirów) i kanał Kii łączy się z Oceanem Spokojnym. W swojej zachodniej części Morze Wewnętrzne również jest połączone z Oceanem Spokojnym poprzez wąską cieśninę Hōyo (inaczej: Hayasui-seto) i kanał Bungo. W części północno-zachodniej akwen łączy się z Morzem Japońskim poprzez cieśninę Kammon (cieśninę Shimonoseki).

Morze powstało na skutek zapadnięcia się serii bloków skorupy ziemskiej w wyniku ruchów tektonicznych[3] (wzdłuż uskoku Chūō Kōzō Sen, jap. 中央構造線, ang. Median Tectonic Line). Szczyty niezapadniętych bloków tworzą liczne wyspy rozmieszczone mniej więcej równoległymi rzędami. Część z nich to zaledwie wystające z wody skały, część jest na tyle duża, by ich cieki wodne tworzyły miniaturowe, osadowe niziny nadbrzeżne, podobne tym z głównych wysp Japonii[3].

Znajduje się na nim około 1 tys. wysp i wysepek. Największą z nich jest Awaji. Obszar morza słynie z pięknych, urozmaiconych widoków[4]. Jego część (660 km²), obejmująca ok. 600 wysp i fragmenty brzegów, znajduje się w granicach Parku Narodowego Seto Naikai, utworzonego w 1934 r.[5]

Dla Morza Wewnętrznego charakterystyczne są silne prądy pływowe, miejscami niebezpieczne dla żeglugi[3].

Akweny Morza Wewnętrznego

Podział na akweny

Zgodnie z japońskim systemem nazewnictwa geograficznego, Morze Wewnętrzne podzielone jest na akweny, które nazywają się nada. Słowo to oznacza przybrzeżną część otwartego morza lub oceanu. W przypadku Morza Wewnętrznego są to większe obszary wodne, bez wysp. Kierując się od wschodu w kierunku zachodnim, występują kolejno:

  • kanał Kii, pomiędzy Honsiu i Sikoku;
  • zatoka Ōsaka;
  • cieśnina Akashi, pomiędzy wyspą Awaji i miastem Kobe, łączy zatokę Ōsaka z Harima-nada;
  • Harima-nada, pomiędzy wyspami Awaji i Shōdo;
  • cieśnina Bisan, przewężenie morza pomiędzy prefekturami Okayama i Kagawa;
  • Bingo-nada, pomiędzy wyspami Kasaoka i Geiyo;
  • Hiuchi-nada, pomiędzy półwyspami Shōnai i Takanawa;
  • Aki-nada, pomiędzy wyspami Geiyo i Bōyo;
  • zatoka Hiroshima;
  • Iyo-nada, na południe od Aki-nada pomiędzy wyspą Yashiro a półwyspem Kunisaki[6];
  • Suō-nada, na północ aż do cieśniny Kammon;
  • Hibiki-nada, na północ od cieśniny Kammon, pomiędzy zachodnim brzegiem Honsiu i Genkai-nada;
  • kanał Bungo, pomiędzy Iyo-nada i Hyūga-nada (otwarty Pacyfik)[7].

Klimat

Południe Japonii jest pod wpływem ciepłego prądu Kuro Siwo, zapewniającego ciepłe lata i łagodne zimy. Obszary wokół Morza Wewnętrznego, ze względu na relatywną izolację od oceanu, charakteryzują się gorętszymi latami, niż obszary na wybrzeżu pacyficznym (Osaka w sierpniu należy do najcieplejszych miast w Japonii). Opady są nieco mniejsze, ze względu na osłonięcie przez góry od monsunu; skupiają się w okresie czerwiec-wrzesień ze szczytem na początku lata. Lokalnie wieją bryzy[8].

Łagodny klimat z dużą ilością słońca i brakiem mrozów od połowy kwietnia do połowy listopada sprzyja rolnictwu, umożliwiając zbiory dwa razy do roku[8].

Znaczenie akwenu

Od setek lat morze to odgrywało zasadniczą rolę w japońskim, wewnętrznym transporcie morskim i rybołówstwie[9]. Rybołówstwo na tych wodach był kluczowym elementem gospodarki tamtejszych mieszkańców już 2000 lat temu[10]. Na początku XXI w. rybołówstwo i akwakultury dostarczały między 300 a 400 tys. ton produktów rocznie[11].

Wybrzeża morza są gęsto zaludnione, tworząc ważny pas japońskiego przemysłu. Znajdują się tu ważne miasta i porty: Osaka, Kobe, Hiroszima, Takamatsu, Wakayama, Kure, Iwakuni.

Wartość produkcji na tych obszarach sięga 90 bilionów jenów. Ze względu na gęste zaludnienie i silne uprzemysłowienie wybrzeży, morze jest poważnie zagrożone zanieczyszczeniem. W najgorszym okresie w latach 1950-1980 zrzut ścieków powodował zakwity glonów niszczących hodowle ryb i ostryg na powierzchni przekraczającej 3000 km². Podjęte kompleksowe środki ochrony wód spowodowały poprawę sytuacji od lat 90. XX w.[11]

Morze pełniło i pełni też bardzo istotną rolę komunikacyjną. Było główną arterią łączącą tereny wczesnej historycznie Japonii[10].

Mity i historia

Kraby i duchy samurajów (autor: Kuniyoshi Utagawa 1797–1861)

Według mitów shinto o stworzeniu archipelagu japońskiego, wyspa Awaji znajdująca się we wschodniej części Morza Wewnętrznego, była pierwszą, zrodzoną z pary demiurgów, bóstw kami: Izanagiego i Izanami. Od VII do XIX wieku wyspa była administracyjnie odrębną prowincją.

W 1185 r. w trakcie wojny Gempei miała miejsce morska bitwa w zatoce Dan-no-Ura[12] (usytuowana w cieśninie Shimonoseki, na zachodnim krańcu Morza Wewnętrznego). Było to rozstrzygające starcie pomiędzy rodami Minamoto (także: Genji) i Taira (także: Heike lub Heishi), w wyniku którego ród Minamoto zapewnił sobie władzę w Japonii na wiele lat.

Według przekazów, o losach bitwy przesądził moment, w którym okręt, na którym znajdował się sześcioletni cesarz Antoku, znalazł się w bezpośrednim zagrożeniu ze strony przeciwnika. Chroniąc godność chłopca babka (lub opiekunka) cesarza, wskoczyła z nim do morza i oboje utonęli. Rzekomo wraz z cesarzem morze pochłonęło jedno z trzech regaliów cesarskich – miecz Kusanagi[13].

Śmierć cesarza skłoniła wielu wojowników klanu Taira (Heike) do samobójstwa poprzez seppuku lub rzucenie się do morza.

To ważne wydarzenie w historii Japonii (temat licznych utworów literackich, jak np. Heike Monogatari) zostało upamiętnione także w parku (Mimosuso River Park), który znajduje się obok mostu Kanmon, to znaczy w miejscu tej bitwy. Ustawiono tam repliki armat, figury wojowników i tablice informacyjne.

Japończycy wierzą, że duchy poległych wojowników rodu Taira (Heike) przekształciły się w niewielkie kraby (Heikeopsis japonica), żyjące na dnie tej zatoki. Ich skorupa przypomina bowiem głowę samuraja. Stąd też nazywają się one Heike-gani[14] (ang. Heike crabs) lub „krabami-samurajami”.

W dniu 17 kwietnia 1895 r. w Shimonoseki został podpisany traktat pokojowy z Chinami, kończący pierwszą wojnę pomiędzy obu państwami.

Nazewnictwo geograficzne

Podobnie jak w wielu innych tłumaczeniach japońskich nazw geograficznych, również w tym przypadku występują pewne rozbieżności. Japońską nazwę morza Seto-naikai można przetłumaczyć jako „Wewnętrzne Morze Cieśnin”. Wynika to z niezliczonej ich ilości pomiędzy setkami wysp. Różnorodność cieśnin odzwierciedla japońskie nazewnictwo: seto, suidō, kaikyō. Wszystkie te słowa oznaczają morską cieśninę lub kanał morski i występują w nazewnictwie geograficznym na tym morzu[15] (stąd np. cieśniny: Bungo i Kii są opisane na mapach jako kanały).

Aby nie mylić nazwy tego morza z ogólną definicją „morza wewnętrznego” i innymi akwenami o tej nazwie, używa się również nazw: Japońskie Morze Wewnętrzne lub Wewnętrzne Morze Japońskie (ta ostatnia pojawia się też w piśmiennictwie polskim[16]), po angielsku: Seto Inland Sea[17]), Inland Sea of Japan lub Inland Sea of Seto[18]. Wiele wydawnictw określa jednak akwen jako "Morze Wewnętrzne", zaznaczając, że to nazwa własna jedynie z użyciem wielki liter (przykładowo wydawnictwo Cavendish[19], Smith i inni[20] czy J. Spencer[21]).

Polski egzonim Morze Wewnętrzne, zamieszczony w urzędowym wykazie GUGiK: Morze Wewnętrzne; Setonai-kai; 34°15′N, 133°30′E[1] pomija tłumaczenie słowa seto (jap. "cieśnina"); w tym brzmieniu nazwa pojawia się w polskich publikacjach np. u J. Tubielewicz[22]. Błędnie jest zapisana japońska nazwa morza w transkrypcji: Setonai-kai. Nazwa ta składa się z dwóch słów: seto = cieśnina, kanał; naikai = morze wewnętrzne[23]. Z tego powodu prawidłowy zapis, zgodny z zasadami japonistyki, łączącymi dwa słowa w jedno w zapisie transkrypcyjnym, to: Seto-naikai[24].

Podobne problemy występują z tłumaczeniem nazwy Dan-no-Ura (lub Dan-no-ura; 壇ノ浦). Jest ono tłumaczone zarówno jako cieśnina (błędnie), jak i zatoka (bliskie prawdy). Słowo dan[25] oznacza podwyższenie, podium, platformę, miejsce wyższe niż otoczenie. Natomiast słowo ura (odnosi się do morza i jeziora) oznacza: zatokę (ang. bay, gulf), wnękową krawędź brzegu; miejsce, gdzie woda wnika, wdziera się, ale także krawędź brzegu, plażę (synonimami są słowa: umi-be i mizu-giwa[26]). Wielki słownik japońsko-japoński Kojien definiuje słowo ura jako łagodne wygięcie linii brzegowej (w kształcie łuku), spowodowane przez wodę morską lub jeziora[27].

  1. a b Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2013, s. 433. ISBN 978-83-254-1988-2.
  2. 瀬戸内海 (Seto-naikai) (jap.). International EMECS Center. s. 102. [dostęp 2015-01-03].
  3. a b c Spencer 1954 ↓, s. 44.
  4. The Islands of the Seto Inland Sea (ang.). Web Japan, 2010. [dostęp 2015-01-03].
  5. Nature and Landscape (ang.). Ministry of Environment, 2006. [dostęp 2015-01-03].
  6. Kunisaki Peninsula (ang.). japan-guide.com, 2015. [dostęp 2015-01-06].
  7. 日本地図 Atlas of Japan. Tokyo: Shueisha Inc., 1990.
  8. a b Smith, Good i Boyd-Bailey McCune 1943 ↓, s. 17.
  9. The Seto Inland Sea: an overview (ang.). The Association for the Environmental Conservation of the Seto Inland Sea. [dostęp 2015-01-03].
  10. a b Spencer 1954 ↓, s. 390.
  11. a b Mankind and the Oceans. Nobuyuki Miyazaki i in.. Tokio: United Nations University Press, 2005, s. 29-31.
  12. Battle of Dan-no-Ura (ang.). Japan Photo. [dostęp 2015-01-06].
  13. J.W. Hall: Japonia od czasów najdawniejszych do dzisiaj. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979. ISBN 83-06-00205-9.
  14. Louis Allen, Jean Wilson: Lafcadio Hearn: Japan's Great Interpreter: a New Anthology of His Writings. New York: Japan Library Ltd., 1992, s. 187. ISBN 1-873410-0206.
  15. The New Crown Japanese-English Dictionary. Tokyo: Sanseido Co., Ltd, 1972, s. 406, 832, 931.
  16. Wewnętrzne Morze Japońskie. W: Encyklopedia Powszechna. Wyd. III. T. IV. Warszawa: 1987, s. 681. ISBN 83-01-00004=X.
  17. Seto Inland Sea (ang.). japan365days, 2014. [dostęp 2015-01-04].
  18. The New Crown Japanese-English Dictionary. Tokyo: Sanseido Co., Ltd, 1972, s. 657. ISBN 460168•460169 (jap.).
  19. World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia. T. 8. New York: Marshall Cavendish, 2007, s. 1012.
  20. Smith, Good i Boyd-Bailey McCune 1943 ↓, s. 12 i nn..
  21. Spencer 1954 ↓, s. 43 i nn..
  22. Zarys geografii Japonii. W: Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: 1984, s. 9. ISBN 83-04-01486-6.
  23. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Ltd., 1991, s. 1171, 1501. ISBN 4-7674-2015-6.
  24. Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984, s. 9. ISBN 83-04-01486-6.
  25. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Ltd., s. 180. ISBN 4-7674-2015-6.
  26. Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Ltd., s. 1113. ISBN 4-7674-2015-6.
  27. Izuru Shimura: Kojien. Tokyo: Iwanami Shoten, 1980, s. 212.

Bibliografia

Linki zewnętrzne