Главная страница

Mityng Solidarności z Bośnią i Hercegowiną 1996 – zawody lekkoatletyczne, które odbyły się 9 września na stadionie Koševo w Sarajewie.

W zawodach rozegranych na wyremontowanym po oblężeniu miasta stadionie Koševo, który w 1984 był areną ceremonii otwarcia i zamknięcia zimowych igrzysk olimpijskich[1][2], wystąpili – charytatywnie – zawodnicy z 27 krajów[3]. Na trybunach obiektu znalazło się 50 000 widzów[4]. Promotorem zawodów był ówczesny prezydent IAAF Włoch Primo Nebiolo, a zawody był pierwszym wydarzeniem sportowym w mieście po zakończeniu wojny i oblężenia[5]. Mityng miał pokazać zaangażowanie Międzynarodowego Stowarzyszenia Federacji Lekkoatletycznych (IAAF) w działania na rzecz pokoju i zrozumienia między narodami[6]. IAAF oraz Międzynarodowy Komitet Olimpijski przekazali w sumie ok. 1,5 miliona dolarów amerykańskich na odbudowę miasta i stadionu[3].

Historia

Sarajewo w marcu 1996
Zniszczone osiedle w Sarajewie (1996)

Geneza

W marcu 1992 odbyło się w Bośni i Hercegowinie referendum, w którym ponad 64% głosujących opowiedziało się za odłączeniem od Jugosławii i stworzeniem niepodległego państwa[7]. Głosowanie zostało zbojkotowane przez Serbów, stanowiących około połowy ówczesnej ludności Bośni i Hercegowiny ponieważ było niezgodne z konstytucją Federalnej Republiki Jugosławii[8]. 5 kwietnia 1992 Bośnia i Hercegowina proklamowała niepodległość, po czym szybko została uznana przez wspólnotę międzynarodową[9][10]. Po tych wydarzeniach góry otaczające położone w dolinie rzeki Miljacka zostało zajęte przez liczące ok. 18 000 żołnierzy wojska serbskie – 2 maja 1992 siły serbskie całkowicie zablokowały miasto[11][12].

W sierpniu 1995 po drugiej masakrze na Markale siły międzynarodowe przystąpiły do działań – 30 sierpnia NATO i ONZ rozpoczęły operację Deliberate Force ukierunkowaną na serbskie pozycje wokół Sarajewa[7]. Atakowane były składy amunicji oraz cele militarne. Powolne wypieranie z Sarajewa Serbów pozwoliło na ponownie uruchomienie w mieście sieci centralnego ogrzewania, elektryczności i bieżącej wody. 14 grudnia 1995 w Paryżu podpisano układ z Dayton, który przyniósł kres oblężeniu. 22 grudnia 1995 tysiące Serbów opuściło okolice Sarajewa, a 29 lutego 1996 siły serbskie ostatecznie opuściły rejon miasta[7].

Wedle szacunków w czasie oblężenia w mieście zginęło lub zaginęło ok. 10 000 osób (w tym 1500 dzieci), a dodatkowo liczba rannych została oszacowana na ok. 56 000 osób w tym ok. 15 000 dzieci[13][14][15]. W skutek działań wojennych i przymusowej migracji liczna mieszkańców stolicy Bośni i Hercegowiny zmniejszyła się w 1996 roku w stosunku do początku oblężenia o 64%[16].

Sarajewo w maju 1996
Hotel Holiday Inn w Sarajewie

Przed zawodami

Idea przeprowadzenia zawodów narodziła się na początku maja 1996, a ich propagatorem był szef IAAF Primo Nebiolo[17]. W maju 1996 IAAF podpisał umowy z włoską firmą Mondo na rekonstrukcję bieżni stadionu w Sarajewie oraz z władzami Bośni i Hercegowiny na przeprowadzenie 9 września zawodów na odnowionym obiekcie[18]. Koszty organizacyjne podzieliły między siebie Międzynarodowe Stowarzyszenie Federacji Lekkoatletycznych oraz Międzynarodowy Komitet Olimpijski[18]. Z okazji zawodów wydano okolicznościowy znaczek pocztowy, którego cena wynosiła 300 dolarów, a cały dochód ze sprzedaży miał zostać przekazany na rzecz Związku Lekkoatletycznego Bośni i Hercegowiny[18]. Dzięki umowie z Europejską Unią Nadawców zapewniono transmisje telewizyjne z planowych zawodów[17].

Początkowo planowano, że mężczyźni będą rywalizować w biegach na 100, 400, 1500 i 5000 metrów oraz skoku wzwyż, skoku o tyczce i pchnięciu kulą, a kobiety w biegach na 100, 400, 1500, 3000 i 100 metrów przez płotki oraz skoku w dal i rzucie oszczepem[17].

7 września w Mediolanie odbył się finał Grand Prix IAAF[19] – z tych zawodów lotem czarterowym do Bośni i Hercegowiny miało udać się ponad 100 czołowych lekkoatletów[5]. Z wyjazdu na Bałkany zrezygnował dwa dni przed zawodami mistrz olimpijski w bieg na 400 metrów Amerykanin Michael Johnson, który swoją decyzję argumentował obawami o bezpieczeństwo[5]. Algierczyk Noureddine Morceli, który na igrzyskach w Atlancie wygrał bieg na 1500 metrów zrezygnował z wyjazdu z powodu ataku grypy[5]. Rekordzista świata w trójskoku Brytyjczyk Jonathan Edwards nie pojechał do Sarajewa mimo wcześniejszych zapowiedzi, ponieważ w programie zawodów zabrakło jego konkurencji[5]. W ostatniej chwili ze startu wycofała się także Rosjanka Swietłana Mastierkowa[5]. Postawę zawodników, którzy zrezygnowali ze startu w Sarajewie skrytykował szef IAAF Primo Nebiolo[5].

Wśród gwiazd, które nie zrezygnowały z przyjazdu do Sarajewa znaleźli się m.in. mistrzowie olimpijscy z Atlanty Kenijczyk Daniel Komen, Amerykanin Charles Austin oraz Szwedka Ludmiła Engquist[5]. Komen, w wywiadzie udzielonym światowej federacji lekkoatletycznej na początku września, powiedział:

"Będę w Sarajewie i wierzę to jest to bardzo ważne dla wszystkich. Będzie to moja pierwsza wizyta w tym mieście i mam nadzieję, że nawiążę tam bliskie relacje z jego mieszkańcami. Relacje te zawsze będą miały specjalne miejsce w moim sercu[20].

Jonathan Edwards w sierpniu 1996 zaapelował na łamach włoskiego dziennika Corriere della Sera do zawodników, którzy nie chcieli lub obawiali się wyjazdu do Bośni i Hercegowiny mówiąc:

"Rozumiem obawy niektórych moich kolegów, którzy mogą bać się podróży do Sarajewa zaledwie 9 miesięcy po zawieszeniu broni. Ale jaki charakter mamy pokazać startując w Mediolanie w finale Grand Prix IAAF, gdzie są duże nagrody finansowe ale jednocześnie nie chcąc jechać do Sarajewa w geście humanitarnym[21].

Sportowcy dotarli do Sarajewa samolotem z Mediolanu popołudniu w niedzielę 8 września i zostali zakwaterowani w znajdującym się w centrum miasta hotelu sieci Holiday Inn[22], w którym podczas wojny mieszkali zagraniczni dziennikarze.

Zawody

Stadion w Sarajewie - widok współczesny

Kierownikiem komitetu organizacyjnego był premier Bośni i Hercegowiny Haris Silajdžić[22]. Mityng odbył się w poniedziałek 9 września[23]. Na stadion przybyli m.in. prezydent Bośni i Hercegowiny Alija Izetbegović oraz zastępca szefa MKOlu Australijczyk Kevan Gosper, który zastąpił chorego Hiszpana Juana Antonio Samarancha[24]. W słowach wstępnych Primo Nebiolo powiedział:

"Witamy z powrotem Sarajewo. Witamy ponownie w świecie lekkiej atletyki! Witamy ponownie w świecie sportu[23].

Słowa Włocha zostały przyjęte owacją i płaczem[23]. Podczas uroczystego otwarcia stadionu na płycie obiektu wystąpiły tańczące dzieci[23], a odnowiony ze środków MKOl i IAAF stadion[3] został oficjalnie otwarty i przekazany przez światową federację Związkowi Lekkoatletycznemu Bośni i Hercegowiny[4].

Zawody rozpoczęły się o godzinie 15:30 czasu środkowoeuropejskiego[22]. Podczas mityngu Kenijczyk Vincent Malakwen uzyskał najlepszy na świecie wynik w 1996 w biegu na 1000 metrów – 2:15,89, czym poprawił swój rekord życiowy o 0,31 s[24]. Lekkoatleci opuścili miasto wieczorem 9 września[22]. Amerykański skoczek wzwyż Charles Austin powiedział po opuszczeniu Sarajewa:

"Nie mogłem udawać, że nie widziałem wydarzeń z tego kraju w telewizji ale byłem pewien, że jestem tam bezpieczny[23].

Mityng był niezwykle trudną i kosztowną do zorganizowania misją ruchu lekkoatletycznego w mieście, które w ostatnich latach było areną przemocy[23]. Zawodnicy, którzy wystartowali w Sarajewie nie otrzymali żadnych nagród finansowych ani rzeczowych – nagrodą dla nich miały być uśmiech i łzy, które mieli zapamiętać na całe życie[23].

Rezultaty

Mężczyźni

Konkurencja: 1. miejsce Rezultat 2. miejsce Rezultat 3. miejsce Rezultat Źródło
Bieg na 100 m Nigeria Osmond Ezinwa 10,34 Wielka Brytania Darren Campbell 10,52 Nigeria Deji Aliu 10,67 [24]
Bieg na 400 m Nigeria Sunday Bada 46,25 Kenia Samson Yego 46,66 Kuba Norberto Téllez 46,85 [24]
Bieg na 1000 m Kenia Vincent Malakwen 2:15,89 Kenia William Tanui 2:16,60 Kenia Robert Kibet 2:16,80 [24]
Bieg na 1500 m Maroko Hicham El Guerrouj 3:34,38 Kenia Daniel Komen 3:35,16 Kenia Joseph Kosgei 3:55,78 [24]
Bieg na 2000 m Wielka Brytania John Mayock 5:00,91 Maroko Salah Hissou 5::00,95 Maroko Ismaïl Sghyr 5::02,69 [24]
Skok wzwyż Stany Zjednoczone Charles Austin 2,27 Norwegia Steinar Hoen 2,24 Niemcy Wolfgang Kreißig 2,21 [24]
Skok o tyczce Rosja Maksim Tarasow 5,70 Stany Zjednoczone Pat Manson 5,50 Rosja Igor Trandienkow 5,50 [24]
Rzut młotem Węgry Balázs Kiss 77,60 Rosja Ilja Konowałow 75,48 Węgry Zsolt Németh 72,30 [24]

Kobiety

Konkurencja: 1. miejsce Rezultat 2. miejsce Rezultat 3. miejsce Rezultat Źródło
Bieg na 100 m Nigeria Chioma Ajunwa 11,43 Rosja Marina Trandienkowa 11,52 Ukraina Żanna Pintusewicz 11,69 [24]
Bieg na 400 m Nigeria Olabisi Afolabi 53,60 Izrael Orit Kolodni 53,97 Włochy Fiorella Ferrari 56,34 [24]
Bieg na 1500 m Portugalia Carla Sacramento 4:15,37 Rosja Jekatierina Podkopajewa 4:15,57 Polska Anna Brzezińska 4:15,82 [24]
Bieg na 100 m przez płotki Szwecja Ludmiła Engquist 12,78 Słowenia Brigita Bukovec 12,98 Szwajcaria Julie Baumann 13,48 [24]
Skok w dal Nigeria Chioma Ajunwa 6,60 Dania Renata Nielsen 6,24 Rosja Jelena Sinczukowa 6,16 [24]
  1. Sarajevooo...!!! (pol.). beharli.blogspot.com. [dostęp 30 października 2011].
  2. Stefan Grzegorczyk (koordynacja): Na olimpijskim szlaku 1984 – Sarajewo, Los Angeles. Warszawa: wydawnictwo Sport i Turystyka, 1987. ISBN 83-217-2610-0.
  3. a b c Peter Matthews: Athletics 1997 – The International track and field annual. Surrey: Association of Track and Field Statisticians, 1997.
  4. a b Sarajevo remembers 1996 Meeting of Solidarity - Nebiolo Hon President B&H Federation (ang.). iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  5. a b c d e f g h Stars cancel out of Sarajevo meet (ang.). thefreelibrary.com. [dostęp 30 października 2011].
  6. Official Handbook 2002-2003 / The IAAF Solidarity Meeting Sarajevo (ang.). iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  7. a b c Zuzanna Brusić, Maciej Kania, Robert Sendek: Bałkany: Bośnia i Hercegowina, Serbia, Macedonia, Albania. Kraków: Wydawnictwo Bezdroża, 2005. ISBN 83-89676-60-5.
  8. Jan Pieszczachowicz (red. nacz.): Wielka Historia Świata – od drugiej wojny światowej do XXI wieku (tom 12). Warszawa: Świat Książki, 2006. ISBN 83-60657-01-7.
  9. U.S. Policymakers on Bosnia Admit Errors in Opposing Partition in 1992 (ang.). nytimes.com. [dostęp 30 października 2011].
  10. War crimes in Bosnia-Hercegovina (ang.). books.google.com. [dostęp 30 października 2011].
  11. 5th April 1992 / The siege of Sarajevo (ang.). onthisdeity.com. [dostęp 30 października 2011].
  12. Agnieszka Skieterska: 33 lata więzienia za dramat Sarajewa (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 30 października 2011].
  13. NATO and the former Yugoslavia: crisis, conflict, and the Atlantic Alliance (ang.). books.google.pl. [dostęp 30 października 2011].
  14. Study of the battle and siege of Sarajevo / Civilian casualties (ang.). [dostęp 30 października 2011].
  15. Study of the battle and siege of Sarajevo / Summary of the battle and siege (ang.). [dostęp 30 października 2011].
  16. Short history of Sarajevo (ang.). [dostęp 30 października 2011].
  17. a b c The World Athletic Meeting of Solidarity Sarajevo '96 is Born (ang.). web.arichive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  18. a b c Meeting for Peace; Sarajevo Track to be Reconstructed (ang.). web.arichive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  19. IAAF Grand Prix Final (ang.). gbrathletics. [dostęp 30 października 2011].
  20. Morceli and Komen call to order the World's Athletes: "All to Sarajevo to create a new Spirit of Unity" (ang.). web.arichive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  21. Jonathan Edwards appeals to World's Stars - "Join me in Sarajevo" (ang.). web.arichive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  22. a b c d Sarajevo’s Stadium is almost ready for September 9 Solidarity Meeting (ang.). web.arichive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  23. a b c d e f g Giorgio Reiner: Welcome Back, Sarajevo!" (ang.). web.archive.org / iaaf.org. [dostęp 30 października 2011].
  24. a b c d e f g h i j k l m n o Mityng Solidarności z Bośnią i Hercegowiną. „Lekkoatleta”, s. 33, wrzesień-październik 1996. Łomianki: Sportpress.