Главная страница

Lisowicia bojani
Sulej & Niedźwiedzki, 2018
Okres istnienia: norykretyk
Ilustracja
Wizualizacja Lisowicia bojani
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada synapsydy
Rząd terapsydy
Podrząd anomodonty
Infrarząd dicynodonty
Rodzina Stahleckeriidae
Podrodzina Placeriinae
Rodzaj Lisowicia
Sulej & Niedźwiedzki, 2018
Gatunek Lisowicia bojani
Kości kończyn L. bojani:
• lewa kość ramieniowa (C1–C2),
• lewa kość udowa (D1–D2)

Lisowicia – monotypowy rodzaj wymarłych dicynodontów z rzędu „gadów ssakokształtnych” (Therapsida). Jedynym znanym przedstawicielem był Lisowicia bojani, którego kopalne ślady istnienia odkrył zespół polskich paleobiologów i geologów pod kierunkiem Tomasza Suleja, profesora Instytutu Paleobiologii PAN w Warszawie oraz Grzegorza Niedźwiedzkiego, biologa z Uniwersytetu w Uppsali. Odkrycia dokonali podczas prac paleontologicznych na terenie cegielni w Lipiach Śląskich, stanowiących część wsi Lisowice położonej w województwie śląskim, w powiecie lublinieckim, w gminie Pawonków. Naukowcy opublikowali wyniki swoich prac w 2018 na łamach czasopisma Science[1]. L. bojani żyła w późnym triasie, pod koniec noryku lub na początku retyku; gatunek ten jest obecnie najmłodszym znanym zwierzęciem, które z pewnością było przedstawicielem dicynodontów[1][2].

Odkrycie

Pierwszą wskazówkę o znalezionych fragmentach kopalnych śladów zwierząt naukowcy otrzymali w 2006. Krótki rekonesans potwierdził fakt występowania skamielin w śląskiej kopalni gliny[3]. Zorganizowane prace paleontologiczne naukowcy prowadzili na stanowisku na terenie cegielni w Lipiach Śląskich, stanowiących część wsi Lisowice położonej w województwie śląskim, w powiecie lublinieckim, w gminie Pawonków (50°40'43.35"N, 18°38'48.19"E) przez 9 sezonów w latach 2007–2014, 2017 (każdego roku prace trwały 1 miesiąc)[2]. Pierwszą informację o odkryciu ogromnego gada ssakokształtnego ogłosili w 2008 na łamach Acta Palaeontologica Polonica, lecz nie nadali jeszcze odkrytemu gatunkowi nazwy naukowej[4]. Podczas 11 lat badań terenowych naukowych odkryli ponad 1000 skamieniałych części kości[3].

Znaczenie odkrycia

Amerykański paleontolog z Uniwersytetu Edynburskiego dr. Stephen Brusatte wyjaśnia, że odkrycie polskich naukowców było nieoczekiwane i zaskakujące, i rzuca nowe światło na historię epoki pierwszych dinozaurów. Naukowcy sądzili dotychczas, że w okresie późnego triasu na Ziemi panowały niepodzielnie rosnące do ​​ogromnych rozmiarów dinozaury, a wczesne ssaki i ich krewni funkcjonowali w ich cieniu. Odkrycie wskazuje więc, że w okresie około 240 milionów do 201 milionów lat temu, równocześnie z dinozaurami żyli na Ziemi także gigantyczni kuzyni ssaków[3].

Dicynodonty, do których zaliczane jest odkryte zwierzę, należały do pierwszych kręgowców, które mogły jeść pokarm roślinny. Ta grupa prehistorycznych kręgowców ewoluowały w zróżnicowanych kierunkach – niektóre wiodły życie podziemne, jak współczesne krety, inne żyły na drzewach, a jeszcze inne osiągały masę ciała rzędu 1,5 tony. Ale według obecnej wiedzy naukowców, nawet w czasach świetności dicynodontów nie osiągały rozmiarów zbliżonych wczesnych dinozaurów, a wspomniana grupa dicynodontów zanikła znacznie przed pojawieniem się Lisowicia bojani[3].

Nazwa

Nazwa rodzajowa Lisowicia pochodzi od nazwy miejscowości Lisowice, na terenie której dokonano odkrycia, zaś epitet gatunkowy bojani jest eponimem mającym na celu upamiętnienie Ludwika Henryka Bojanusa, polskiego anatoma działającego na Uniwersytecie Wileńskim, który jako pierwszy opisał naukowo tura i nadał mu nazwę naukową Bos primigenius[2][5].

Holotyp

Holotyp, który stanowi lewa kość ramienna, jest przechowywany w Instytucie Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN pod numerem ZPAL V.33/96. Wraz z holotypem naukowcy zabezpieczyli liczne paratypy (między innymi: lewa szczęka, mózgoczaszka, fragment kości skrzydłowej, tylna część prawej żuchwy, lewa łopatka, mostek, kręg szyjny, lewa kość udowa, lewa kość piszczelowa), które pochodzą od kilku osobników tej samej lub podobnej wielkości[2].

Wstępny szkic (2008) rekonstrukcji Lisowicia bajani

Budowa ciała

Lisowicia bojani była największym znanym gadem ssakokształtnym. Według szacunków naukowców jej ciało osiągało długość ponad 4,5 m, przy wysokości 2,6 metra i masie 9 ton[1]. Lisowicia została zrekonstruowana jako zwierzę czworonożne. Ciało zwierzęcia kształtem zbliżone do nosorożca. Miało „dziób” podobny do części twarzowej żółwia[3].

Tryb życia

L. bojani wiodła życie w środowisku ziemnowodnym, nad brzegami mokradeł. Była roślinożercą. Prawdopodobnie polował na nią żyjący na tym samym terenie archozaur Smok wawelski. Prof. Sulej wyjaśniał, że na niektórych ze znalezionych skamieniałych kości L. bojani widoczne były ślady zębów pasujące do uzębienia tego archozaura[5].

Przypisy

  1. a b c Tomasz Sulej, Grzegorz Niedźwiedzki. An elephant-sized Late Triassic synapsid with erect limbs. „Science”. 362 (6417), s. 1-8, 2018. American Association for the Advancement of Science. DOI: 10.1126/science.aal4853. ISSN 1095-9203 (ang.). 
  2. a b c d Tomasz Sulej, Grzegorz Niedźwiedzki. Supplementary Material for An elephant-sized Late Triassic synapsid with erect limbs. „Science”. 362 (6417), s. 1-36, 2018. American Association for the Advancement of Science. DOI: 10.1126/science.aal4853. ISSN 1095-9203 (ang.). 
  3. a b c d e Gretchen Vogel: Ancient mammal cousin looked like cross between a rhino and a turtle (ang.). Science, 2018-11-22. [dostęp 2018-11-24].
  4. Jerzy Dzik, Tomasz Sulej, Grzegorz Niedźwiedzki. A dicynodont−theropod association in the latest Triassic of Poland. „Acta Palaeontologica Polonica”. 53 (4), s. 733–738, 2008. Instytut Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN. ISSN 0567-7920 (ang.). 
  5. a b Ludwika Tomala: Największy znany gad ssakokształtny żył na terenie Śląska (pol.). PAP, 2018-11-23. [dostęp 2018-11-23].