Главная страница

Krążowniki pancernopokładowe typu Eclipse
Ilustracja
HMS „Eclipse”
Kraj budowy  Wielka Brytania
Użytkownicy  Royal Navy
Wejście do służby 1896-1898
Wycofanie 1919-1926
Zbudowane okręty 9
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 5600 ts
Długość 113,7 m całkowita
106,7 m między pionami
Szerokość 16,3 m
Zanurzenie 6,25 m
Napęd 2 silniki parowe potrójnego rozprężania,
8 kotłów,
2 śruby,
moc 8000 KM
Prędkość 18,5 węzła
Załoga 393–450
Uzbrojenie Po wejściu do służby:
5 × 152 mm
6 × 120 mm
8 × 76 mm (dwunastofuntowe)
1 × 47 mm (trzyfuntowe)
3 x wt 457 mm
4 x km

Po przebudowie z lat 1902-1905:
11 × 152 mm
9 × 76 mm
1 × 47 mm
3 x wt 457 mm
4 x km

Opancerzenie pokład: 38–76 mm, maski dział: 76 mm, wieża dowodzenia: 152 mm, maszynownia: 152 mm

Krążowniki pancernopokładowe typu Eclipse – seria dziewięciu brytyjskich krążowników pancernopokładowych, zbudowanych dla Royal Navy pod koniec lat 90. XIX wieku. Stanowiły rozwinięcie projektu poprzedniego typu Astraea. Pełniły służbę w rejonach strategicznych dla ówczesnego imperium brytyjskiego: Wyspach Brytyjskich, Morzu Śródziemnym, Morzu Czerwonym, Indiach, Chinach, Dalekim Wschodzie, Bermudach, Ameryce Północnej, Afryce Wschodniej, Afryce Południowej i Australii. Wszystkie wzięły udział w I wojny światowej, choć były już wówczas przestarzałe; żaden z nich nie został utracony. Po zakończeniu działań wojennych skreślono je z listy floty i sprzedano na złom.

Projekt i dane taktyczno–techniczne

Rzut boczny i widok pokładu krążownika typu Eclipse

Zbudowane w latach 1893–98 krążowniki pancernopokładowe (klasyfikowane do 1914 roku jako krążowniki II klasy[1]) były bezpośrednim następcą krążowników typu Astraea. Od nazwy pierwszego zamówionego okrętu HMS „Eclipse” były nazwane typem Eclipse (choć pierwszym okrętem, który wszedł do służby, był „Talbot”[2]). Miały większe rozmiary i wyporność (o ponad 1200 ts), wyższą wolną burtę, pojemniejsze zasobnie węglowe (a przez to większy zasięg), silniejsze uzbrojenie główne (o trzy działa kal. 152 mm więcej) i opancerzenie przy zachowaniu podobnej do poprzedników prędkości[2].

Charakterystyka ogólna

Okręty miały wyporność 5690 t (5600 długich ton[a]) przy długości całkowitej 113,7 m (106,7 m między pionami), szerokości 16,3 m i zanurzeniu 6,25 m[2][3][4]. Posiadały podwyższony pokład dziobowy, za którym znajdował się pomost bojowy; na śródokręciu nie miały ciągłej nadbudówki, jedynie w części rufowej znajdował się niewielki pomost nawigacyjny. Dziobnica miała formę taranową, lekko wysuniętą do przodu. Sylwetkę wyróżniały dwa wąskie, szeroko rozstawione i lekko pochylone do tyłu kominy oraz dwa także pochylone maszty palowe. Zasobnie węglowe umieszczono przy burtach, co stanowiło prowizoryczną osłonę przeciwtorpedową. Załoga pojedynczego okrętu liczyła od 393 do 470 oficerów i marynarzy[5][6][b].

Urządzenia napędowe

Krążowniki były napędzane dwoma trójcylindrowymi pionowymi maszynami parowymi potrójnego rozprężania, z których każda poruszała jedną śrubę napędową[2]. Parę dostarczało 8 opalanych węglem cylindrycznych kotłów. Silniki osiągały moc 8000 KM, co dawało prędkość 18,5 węzła (na próbach przy przeciążeniu maszyn osiągnięto prędkość powyżej 20 węzłów przy mocy ponad 9600 KM)[7]. Normalny zapas węgla wynosił 550 t, a maksymalnie okręty mogły zabrać niemal dwa razy więcej paliwa, bo 1075 ton[2][c].

Uzbrojenie i opancerzenie

Krążowniki były uzbrojone początkowo w pięć pojedynczych, osłoniętych pancernymi maskami dział kal. 152 mm (6 cali) QF L/40 (jedno na podwyższonym pokładzie dziobowym, dwa obok siebie na pokładzie rufowym i dwa na stanowiskach burtowych na śródokręciu), sześć pojedynczych, również osłoniętych pancernymi maskami dział kal. 120 mm (4,7 cala) QF L/40 na stanowiskach burtowych na śródokręciu, osiem dział dwunastofuntowych (76 mm) QF L/40, jedno działo trzyfuntowe (47 mm) QF L/40[d], trzy wyrzutnie torped (dwie burtowe podwodne i jedna rufowa powyżej linii wodnej) kal. 457 mm (18 cali) oraz cztery karabiny maszynowe systemu Maxim 7,7 mm[8]. Na pokładach kilku okrętów znajdował się też uzbrojony w 1 działo dwunastofuntowe kuter parowy[8][9]. Na początku XX wieku dokonano wymiany głównego uzbrojenia okrętów, zdejmując wszystkie armaty kal. 152 i 120 mm starego typu[10]. Po tej modernizacji uzbrojenie przedstawiało się następująco: jedenaście dział kal. 152 mm BL Mk VII (lub Mk VIII) L/45, dziewięć dział dwunastofuntowych (76 mm) QF L/40, od jednego do siedmiu dział trzyfuntowych (47 mm) QF L/40, trzy wyrzutnie torped kal. 457 mm oraz cztery (lub pięć) karabiny maszynowe 7,7 mm[2][11]. W trakcie I wojny światowej uzbrojenie ograniczono do dziewięciu dział kal. 152 mm, czterech dział 76 mm i jednego działa 47 mm, pozostawiając uzbrojenie torpedowe i lekką broń strzelecką bez zmian[4][12][13]. Pancerz pokładowy miał grubość od 38 do 76 mm (1,5–3 cale), wieża dowodzenia miała ściany grubości do 152 mm, zaś maszynownię chroniły płyty o grubości 152 mm. Działa artylerii głównej były chronione osłonami o grubości 76 mm[4][12].

Budowa

Rozpoczęcie budowy dziewięciu krążowników typu Eclipse miało miejsce w latach 1893–1895. Zamówienia złożono w kilku stoczniach państwowych i prywatnych, które w różnym czasie uporały się z zadaniem i okręty weszły do służby w latach 1896–1898 (najkrócej trwała budowa „Talbota”, który wszedł do służby 2,5 roku po położeniu stępki; najdłużej trwały prace przy „Dido”, bo 3 lata i 8 miesięcy). Średni koszt budowy jednego okrętu wyniósł 261 000 £[3].

Krążowniki typu Eclipse[e]
Nazwa okrętu Stocznia Początek budowy Wodowanie Wejście do służby Los okrętu
Eclipse Portsmouth Dockyard 11 grudnia 1893 19 lipca 1894 23 marca 1897 sprzedany na złom w sierpniu 1921
Diana Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan 13 sierpnia 1894 5 grudnia 1895 15 czerwca 1897 sprzedany na złom 1 lipca 1920
Dido London and Glasgow Shipbuilding Company w Glasgow 30 sierpnia 1894 20 marca 1896 10 maja 1898 sprzedany na złom w 26 grudnia 1926
Doris Naval Construction & Armaments Co. w Barrow-in-Furness 29 sierpnia 1894 3 marca 1896 18 listopada 1897 sprzedany na złom 20 lutego 1919
Isis Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan 30 stycznia 1895 27 czerwca 1896 10 maja 1898 sprzedany na złom w 26 lutego 1920
Juno Naval Construction & Armaments Co. w Barrow-in-Furness 22 czerwca 1894 16 listopada 1895 16 czerwca 1897 sprzedany na złom w 24 września 1920
Minerva Chatham Dockyard 4 grudnia 1893 23 września 1895 4 lutego 1897 sprzedany na złom w 5 października 1920
Talbot Devonport Dockyard 5 marca 1894 25 kwietnia 1895 15 września 1896 sprzedany na złom 6 grudnia 1921
Venus Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan 28 czerwca 1894 5 września 1895 9 listopada 1897 sprzedany na złom 22 września 1921

Przebieg służby

HMS „Eclipse”

Osobny artykuł: HMS Eclipse (1897).

Stępkę okrętu położono w Portsmouth Dockyard 11 grudnia 1893 roku[2], wodowanie odbyło się 19 lipca 1894[14], a do służby okręt wszedł 23 marca 1897 roku[2]. Nazwę „Eclipse” otrzymał jako siódmy z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[15]. Koszt budowy okrętu wyniósł 279 345 £[16]. Początkowo służył w Indiach i Chinach, po czym skierowany został do rezerwy, stacjonując w Portsmouth do 1906 roku[17]. W latach 1907-12 krążownik służył w Szkole Oficerów Marynarki Wojennej w Osborne, zaś w latach 1912-14 wchodził w skład 3. Floty stacjonując w Portsmouth i Devonport[17]. W momencie wybuchu I wojny światowej „Eclipse" wchodził w skład 12. Eskadry Krążowników (tzw. Force "G")[18]. 10 sierpnia 1914 roku okręt zatrzymał i zdobył niemiecki statek handlowy, a 10 września jego łupem padł kolejny statek[17]. Od 1916 roku, jako jednostka pomocnicza, krążownik pełnił rolę okrętu-bazy dla marynarzy okrętów podwodnych[2][13]. Okręt wycofano ze służby na przełomie 1918 i 1919 roku, a następnie sprzedano go na złom w sierpniu 1921 roku[17].

HMS „Diana”

Osobny artykuł: HMS Diana (1897).

Stępkę okrętu położono w Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan 13 sierpnia 1894 roku[2], wodowanie odbyło się 5 grudnia 1895 roku[14], a do służby okręt wszedł 15 czerwca 1897 roku[2]. Nazwę „Diana” otrzymał jako ósmy z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[19]. Koszt budowy okrętu wyniósł 249 332 £[20]. Na początku krążownik stacjonował w Australii, a w 1901 roku okręt przeniesiono na Morze Śródziemne, gdzie przebywał do 1913 roku, kiedy to włączono go do rezerwowej 3. Floty stacjonującej w Devonport[17]. W momencie wybuchu I wojny światowej „Diana” wchodził w skład 12. Eskadry Krążowników[18][17]. 6 sierpnia 1914 roku okręt zatrzymał i zdobył niemiecki szkuner[17]. Od lutego 1915 roku krążownik służył we Flocie Kanału[f], zaś od listopada 1915 do sierpnia 1917 roku stacjonował w Chinach[17]. Następnie okręt operował na Morzu Czerwonym i w Indiach, gdzie zastał go koniec wojny[17]. Krążownik wycofano ze służby w lipcu 1919 roku, a następnie sprzedano go na złom 1 lipca 1920 roku[2][14].

HMS „Dido”

Osobny artykuł: HMS Dido (1898).

Stępkę okrętu położono w London and Glasgow Shipbuilding Company w Glasgow 30 sierpnia 1894 roku[2], wodowanie odbyło się 20 marca 1896 roku[14], a do służby okręt wszedł 10 maja 1898 roku[2]. Nazwę „Dido” otrzymał jako piąty z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[21]. Koszt budowy okrętu wyniósł 252 278 £[20]. Na początku służby krążownik stacjonował w Chinach. W grudniu 1901 roku okręt powrócił do metropolii, a na początku 1902 roku włączono go do Floty Rezerwowej jako jednostkę ratowniczą. Następnie, do 1907 roku, krążownik wchodził w skład Floty Kanału, a w latach 1907-1911 służył w 1. Eskadrze Okrętów Liniowych Home Fleet[17]. Od sierpnia 1912 roku pełnił funkcję okrętu-bazy w 6. Flotylli Okrętów Podwodnych, a od początku 1914 roku w 3. Flotylli Okrętów Podwodnych, zaś od 1916 roku zmienił przynależność na 10. Flotyllę Niszczycieli, gdzie służył do końca wojny[17]. Następnie okręt przebywał w składzie Floty Rezerwowej w Portsmouth do lutego 1926 roku[17]; sprzedano go na złom 26 grudnia tego roku[2][14].

HMS „Doris”

Osobny artykuł: HMS Doris (1897).

Stępkę okrętu położono w Naval Construction & Armaments Co. w Barrow-in-Furness 29 sierpnia 1894 roku[2], wodowanie odbyło się 3 marca 1896 roku[14], a do służby okręt wszedł 18 listopada 1897 roku[2]. Nazwę „Doris” otrzymał jako piąty z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[22]. Koszt budowy okrętu wyniósł 254 029 £[20]. Krążownik początkowo stacjonował w Afryce Południowej, gdzie uczestniczył w II wojny burskiej. Po powrocie do metropolii służył we Flocie Kanału, następnie przebywał w rezerwie do 1909 roku, a po naprawach od 1910 roku służył w Home Fleet[17]. W momencie wybuchu I wojny światowej „Doris" wchodził w skład 11. Eskadry Krążowników[18]. 5 sierpnia 1914 roku wspólnie z „Isis” okręt zatrzymał i zdobył niemiecki statek handlowy[17]. Następnie krążownik przeniesiono na Morze Śródziemne, gdzie w grudniu 1914 roku zatopił turecki statek handlowy[17]. W 1915 roku okręt wziął udział w nieudanej operacji opanowania Dardaneli[23][17]. Od marca 1917 roku do listopada 1918 roku okręt stacjonował w Indiach, gdzie pełnił rolę hulku[17]. Sprzedano go na złom 20 lutego 1919 roku w Bombaju[2][14].

HMS „Isis”

Osobny artykuł: HMS Isis (1898).

Stępkę okrętu położono w Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan 30 stycznia 1895 roku[2], wodowanie odbyło się 27 czerwca 1896 roku[14], a do służby okręt wszedł 10 maja 1898 roku[2]. Nazwę „Isis” otrzymał jako piąty z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[24]. Koszt budowy okrętu wyniósł 252 067 £[25]. Na początku służby krążownik stacjonował w Chinach, w grudniu 1901 roku okręt powrócił do metropolii, a na początku 1902 roku włączono go do Floty Rezerwowej jako jednostkę ratowniczą. Następnie, w maju 1902 roku, krążownik był okrętem zaopatrzeniowym Royal Naval College w Dartmouth. Od 1907 roku krążownik stacjonował na Bermudach, a w latach 1909-1910 służył w 1. Eskadrze Okrętów Liniowych Home Fleet[17]. W latach 1911-1914 okręt wchodził w skład 4. Eskadry Krążowników. W kwietniu 1914 roku krążownik zderzył się ze statkiem handlowym, który zatonął[17]. W momencie wybuchu I wojny światowej „Isis" wchodził w skład 11. Eskadry Krążowników[18]. 5 sierpnia 1914 roku wspólnie z „Doris” okręt zatrzymał i zdobył niemiecki statek handlowy[17]. W 1916 roku krążownik ponownie przeniesiono do Ameryki Północnej, gdzie operował z baz w Halifaksie i na Bermudach do końca wojny[17]. W 1919 okręt powrócił do metropolii, stacjonując w Invergordon w Szkocji. Sprzedano go na złom 26 lutego 1920 roku[2][14].

HMS „Juno”

Osobny artykuł: HMS Juno (1897).

Stępkę okrętu położono w Naval Construction & Armaments Co. w Barrow-in-Furness 22 czerwca 1894 roku[2], wodowanie odbyło się 16 listopada 1895 roku[14], a do służby okręt wszedł 16 czerwca 1897 roku[2]. Nazwę „Juno” otrzymał jako piąty z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[26]. Koszt budowy okrętu wyniósł 254 097 £[25]. W marcu 1901 roku okręt należał do eskorty królewskiego jachtu HMS „Ophir” z przyszłym królem Jerzym V i przyszłą królową Marią na pokładzie w rejsie dookoła świata. 16 sierpnia 1902 roku krążownik wziął udział rewii koronacyjnej Edwarda VII w Spithead, po czym został skierowany na Morze Śródziemne. Następnie, do 1909 roku, krążownik wchodził w skład Floty Kanału, a w latach 1909-1910 służył w 2. Eskadrze Okrętów Liniowych Home Fleet[17]. W latach 1910-1912 okręt wchodził w skład 3. Floty, stacjonując w Portsmouth i Nore (estuarium Tamizy), zaś w 1912 roku zasilił 4. Flotę[17]. Następnie służył w 7. Eskadrze Okrętów Liniowych[17]. W momencie wybuchu I wojny światowej „Juno” wchodził w skład 11. Eskadry Krążowników (będąc okrętem flagowym kontradmirała Geoffreya Hornby’ego)[18]. Od lipca 1915 roku krążownik operował w Zatoce Perskiej (m.in. wziął udział w potyczce pod Buszehr), a koniec wojny zastał go w Indiach[17]. Następnie okręt powrócił do metropolii, stacjonując w Nore. Sprzedano go na złom 26 lutego 1920 roku[2][14].

HMS „Minerva”

Osobny artykuł: HMS Minerva (1897).

Stępkę krążownika położono w Chatham Dockyard 4 grudnia 1893 roku[2][27], zaś wodowanie odbyło się niemal dwa lata później – 23 września 1895 roku[14]. Nazwę „Minerva” otrzymał jako szósty z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[28]. Do służby w Royal Navy okręt wszedł 4 lutego 1897 roku[2]. Koszt budowy okrętu wyniósł 244 046 £[29]. Początkowo okręt wchodził w skład Floty Kanału. W 1902 roku krążownik wziął udział w testach, mających na celu porównanie kotłów cylindrycznych (w jakie był wyposażony HMS „Minerva") i nowych kotłów wodnorurkowych, które zamontowano na krążowniku HMS „Hyacinth”[30]. W kolejnych latach okręt służył w basenie Morza Śródziemnego, uczestnicząc m.in. w niesieniu pomocy humanitarnej ofiarom trzęsienia ziemi w Mesynie w 1908 roku. Krążownik powrócił na Wyspy Brytyjskie w 1912 roku i wszedł w skład 3. Floty, stacjonując w Devonport[17]. W latach 1913–14 okręt służył w 6. Flotylli Niszczycieli, stacjonując w Portsmouth[17]. W momencie wybuchu I wojny światowej „Minerva” wchodził w skład 11. Eskadry Krążowników[18]. We wrześniu 1914 roku okręt przeniesiono do 5. Eskadry Krążowników i w tym samym miesiącu zatrzymał i zatopił nieopodal Przylądka Finisterre austro-węgierski statek handlowy „Bathori”[17]. Na początku 1915 roku okręt wziął udział w obronie Kanału Sueskiego przed atakiem tureckiej 4. Armii pod dowództwem Dżemala Paszy[31][17]. Następnie krążownik włączono w skład sił uczestniczących w nieudanej operacji opanowania Dardaneli[23][17]. 16 kwietnia 1915 roku „Minerva" wraz z towarzyszącymi kontrtorpedowcami HMS „Jed”, „Kennet” i „Wear” przechwycił turecki torpedowiec „Demirhisar”, który uciekając przed okrętami brytyjskimi wpadł na skały nieopodal wyspy Chios i uległ zniszczeniu[17][32][33]. W 1916 roku okręt stacjonował w Chinach, a na początku roku 1917 operował na Morzu Czerwonym i Oceanie Indyjskim[17]. W latach 1917-1919 krążownik służył w Afryce Wschodniej[17]. Następnie okręt powrócił do metropolii, stacjonując w Queenstown, gdzie zakończył służbę w maju 1920 roku[17]. Sprzedano go na złom 5 października 1920 roku[2][14].

HMS „Talbot”

Osobny artykuł: HMS Talbot (1896).

Stępkę krążownika położono w Devonport Dockyard 5 marca 1894 roku[2][27], zaś wodowanie odbyło się ponad rok później – 25 kwietnia 1895 roku[27][34][14]. Nazwę „Talbot” otrzymał jako piąty z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[34]. Do służby w Royal Navy okręt wszedł 15 września 1896 roku[2]. Koszt budowy okrętu wyniósł 273 856 £[35]. Początkowo krążownik pełnił służbę na Bermudach[7], jednak po kilku latach powrócił do metropolii, kotwicząc w Devonport. W 1901 roku skierowany został do brytyjskiego wówczas Hongkongu. Podczas służby na Dalekim Wschodzie okręt był świadkiem bitwy pod Czemulpo[36]. Po powrocie na Wyspy Brytyjskie skierowany został do rezerwy, stacjonując w Nore do 1906 roku, kiedy to został przeniesiony do Devonport[17]. W latach 1907–1909 krążownik wchodził w skład Floty Kanału, a w okresie od 1909 do 1910 służył w 2. Eskadrze Okrętów Liniowych Home Fleet, stacjonując w latach 1911–1912 w bazie na wyspie Haulbowline w Zatoce Cork w Irlandii[17]. W latach 1912–1913 okręt wchodził w skład 3. Floty. W 1913 roku przeniesiony został do 7. Flotylli Niszczycieli, jednak wkrótce powrócił do 3. Floty, stacjonując w Devonport do 1914 roku[17]. W momencie wybuchu I wojny światowej „Talbot” wchodził w skład 12. Eskadry Krążowników[18]. We wrześniu 1914 roku nieopodal półwyspu Lizard okręt zatrzymał i zdobył niemiecki statek handlowy[17]. W kwietniu 1915 roku krążownik włączono w skład sił uczestniczących w nieudanej operacji opanowania Dardaneli, gdzie wspierał ogniem swoich dział oddziały ANZAC walczące na półwyspie Gallipoli (lądowanie na plaży "Y" 25 kwietnia 1915 roku, desant w zatoce Suvla 6 sierpnia 1915 roku)[17][23][37]. Między 1916 a połową 1917 roku okręt pełnił służbę w Afryce Wschodniej, stacjonując głównie w Zanzibarze. W czerwcu 1917 roku krążownik skierowano na wody Afryki Południowej[17]. W listopadzie 1917 roku okręt ponownie trafił do Afryki Wschodniej, gdzie pełnił głównie służbę patrolową. W lipcu 1918 roku „Talbot” przeniesiony został po raz kolejny do Afryki Południowej. Po zakończeniu wojny w listopadzie 1918 roku okręt trafił do Afryki Wschodniej, zaś w 1919 roku służył na Morzu Śródziemnym, powracając do Devonport w listopadzie 1919 roku. Zakończył służbę w Queenstown w 1920 roku[17]. Sprzedano go na złom 6 grudnia 1921 roku firmie Multiocular S. Bkg Co.[2][34][14].

HMS „Venus”

Osobny artykuł: HMS Venus (1897).

Stępkę krążownika położono w Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan 28 czerwca 1894 roku[2], zaś wodowanie odbyło się ponad rok później – 5 września 1895 roku[14]. Nazwę „Venus” otrzymał jako czwarty z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[38]. Do służby w Royal Navy okręt wszedł 9 listopada 1897 roku[2]. Koszt budowy okrętu wyniósł 249 938 £[39]. Na początku XX wieku krążownik pełnił służbę na Morzu Śródziemnym (do 1908 roku), a przez następne 3 lata wchodził w skład Floty Atlantyckiej[17]. W 1911 roku przeniesiony został do 7. Flotylli Niszczycieli, a następnie do 1. Flotylli Niszczycieli[17]. W latach 1913–1914 okręt wchodził w skład 3. Floty, stacjonując początkowo w Pembroke, a następnie w Portsmouth[17]. W momencie wybuchu I wojny światowej „Venus” wchodził w skład 11. Eskadry Krążowników[17][18]. W październiku 1914 roku okręt zatrzymał i zdobył dwa niemieckie statki handlowe[17]. W połowie 1915 roku krążownik trafił do Egiptu i na Morze Czerwone, a od początku 1916 roku do końca wojny pełnił służbę w Indiach i Chinach[17]. W kwietnia 1919 roku okręt dotarł do Sheerness, gdzie zakończył służbę[40]. Sprzedano go na złom 22 września 1921 roku firmie Cohen, a złomowanie odbyło się w jednej ze stoczni niemieckich[2][14][38].

Uwagi

Szablon:Przypisy-lista

  1. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 591.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. London: 1979, s. 78.
  3. a b T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1896. Portsmouth: 1896, s. 10.
  4. a b c Jane's Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 62.
  5. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1896. Portsmouth: 1896, s. 232-242.
  6. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 189-200.
  7. a b T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1897. Portsmouth: 1897, s. 8.
  8. a b T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1896. Portsmouth: 1896, s. 237.
  9. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1897. Portsmouth: 1897, s. 243.
  10. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 8.
  11. J. Leyland, T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1906. Portsmouth: 1906, s. 220.
  12. a b Jane's Fighting Ships, 1919. 1969, s. 89.
  13. a b J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 592.
  14. a b c d e f g h i j k l m n o p q Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 14.
  15. J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 109.
  16. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 190.
  17. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 15.
  18. a b c d e f g h J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 485.
  19. J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 97.
  20. a b c T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 189.
  21. J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 98.
  22. J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 100.
  23. a b c J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 222.
  24. J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 175.
  25. a b T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 192.
  26. J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 181.
  27. a b c T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1896. Portsmouth: 1896, s. 11.
  28. J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 227.
  29. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 194.
  30. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 165.
  31. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 167.
  32. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 224.
  33. Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 392.
  34. a b c J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 343.
  35. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 199.
  36. Maciej S. Sobański. Wariag – krążownik opiewany w pieśni cz. II. „Okręty Wojenne”. 6/2004 (68). s. 8-9. 
  37. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 227.
  38. a b J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 371.
  39. T. A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 200.
  40. Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 16.

Bibliografia

  • T. A. Brassey (red.): The Naval Annual, 1896. Portsmouth: J. Griffin and Co., 1896. (ang.)
  • T. A. Brassey (red.): The Naval Annual, 1897. Portsmouth: J. Griffin and Co., 1897. (ang.)
  • T. A. Brassey (red.): The Naval Annual, 1902. Portsmouth: J. Griffin and Co., 1902. (ang.)
  • David K. Brown: Warrior to Dreadnought: Warship Development 1860–1905. London: Caxton Editions, 2003. ISBN 1-84067-529-2. (ang.)
  • J. J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: Chatham Publishing, 2006. ISBN 978-1-86176-281-8. (ang.)
  • Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. London: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 0-85177-133-5. (ang.)
  • Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921. London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.)
  • Jane's Fighting Ships, 1919. Arco Publishing Company, Inc., 1969. ISBN 0-7153-4716-0. (ang.)
  • Jane's Fighting Ships of World War I. London: Studio Editions, 1990. ISBN 1-85170-378-0. (ang.)
  • J. Leyland, T. A. Brassey (red.): The Naval Annual, 1906. Portsmouth: J. Griffin and Co., 1906. (ang.)
  • Maciej S. Sobański. Wariag – krążownik opiewany w pieśni cz. II. „Okręty Wojenne”. 6/2004 (68). s. 5–15. ISSN 1231-014X. 
  • Tadeusz Wywerka Prekurat, Jan Gozdawa-Gołębiowski: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.

Linki zewnętrzne


Błąd w przypisach: Istnieje znacznik <ref> dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="uwaga"/>
BŁĄD PRZYPISÓW