Главная страница

Krążowniki pancerne typu Roon
Ilustracja
Kraj budowy  Cesarstwo Niemieckie
Użytkownicy Kaiserliche Marine Kaiserliche Marine
Stocznia Kaiserliche Werft, Kilonia
Blohm & Voss, Hamburg
Wejście do służby 1905–1906
Zbudowane okręty 2
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 9533 t (konstrukcyjna)
10 266 t (pełna)
Długość 127,8 m
Szerokość 20,23 m
Zanurzenie 7,76 m
Napęd 3 maszyny parowe o łącznej mocy 19 000 KM
Prędkość 21 węzłów
Zasięg 4200 mil morskich
Załoga 633
Uzbrojenie 4 działa kal. 210 mm
10 dział kal. 150 mm
14 działa kal. 88 mm
4 wyrzutnie torped kal. 450 mm

Krążowniki pancerne typu Roon − typ dwóch niemieckich krążowników pancernych (według oficjalnej nomenklatury wielkich krążowników, niem.: Große Kreuzer), zbudowanych w latach 1902−1906 dla Kaiserliche Marine: SMS "Yorck" i SMS "Roon". Były rozwinięciem projektu wcześniejszego typu Prinz Adalbert, od którego różniły się zewnętrznie zastosowaniem czterech kominów w miejsce trzech. Po rozpoczęciu służby obydwa okręty weszły w skład sił rozpoznawczych Hochseeflotte. Wraz z zasilaniem marynarki cesarskiej przez nowocześniejsze jednostki, były przesunięte do rezerwy, by powrócić do linii po wybuchu I wojny światowej. Służba SMS "Yorck" nie trwała długo: zatonął 4 listopada 1914 roku po wejściu na własne pole minowe na podejściach do Wilhelmshaven, z dużymi stratami w załodze. SMS "Roon" był wykorzystywany do drugorzędnych zadań, by w 1916 roku zostać wycofanym i rozbrojonym. Istniały plany przebudowy go na tender wodnosamolotów, ale nie zostały zrealizowane. Ostatecznie okręt złomowano w 1921 roku.

Projektowanie i budowa

Prace projektowe nad nowym typem krążowników pancernych dla Kaiserliche Marine, kolejnym w linii rozwojowej wywodzącej się od SMS "Fürst Bismarck" i wcześniejszych krążowników pancernopokładowych typu Victoria Louise, były prowadzone przez biuro konstrukcyjne marynarki w 1901 roku[1]. Ich konstrukcja oparta była na planach bezpośrednich poprzedników: dwóch jednostkach typu Prinz Adalbert, z niewielkimi zmianami, z których najważniejszą było zastosowanie 16 kotłów zamiast 14, co wymusiło powiększenie liczby kominów do czterech. Dzięki tej zmianie prędkość maksymalna wzrosła o jeden węzeł, do 21. Ponadto nowe okręty były nieco większe i miały inaczej rozplanowany pancerz. Podobnie jak większość niemieckich konstrukcji tego okresu, dysponowały słabszą artylerią głównego a zdecydowanie mocniejszą średniego kalibru od zagranicznych odpowiedników[2].

Zgodnie z obowiązującą w marynarce cesarskiej praktyką, krążowniki zostały zamówione jako zastępstwo dla starszych jednostek, przewidzianych do wycofania. Stępkę pod pierwszy z nich, nazwany podczas budowy "Ersatz Kaiser", położono 1 lipca 1902 roku w Kaiserliche Werft w Kilonii. Budowę drugiego, "Ersatz Deutschland", zlecono stoczni koncernu Blohm & Voss w Hamburgu i rozpoczęto ją w lutym 1903 roku. Ceremonie wodowania odbyły się odpowiednio 27 czerwca 1903 i 14 maja 1904 roku. Okręty otrzymały nazwy "Roon" i "Yorck", dla uczczenia pruskich feldmarszałków Albrechta von Roona i Ludwiga Yorcka von Wartenburga. Prace wykończeniowe na "Roonie" przeciągały się, co spowodowało, że jako pierwszy wszedł do służby krążownik budowany w Hamburgu. Ostatecznie przekazanie okrętu przez Kaiserliche Werft nastąpiło 5 kwietnia 1906 roku, po 34 miesiącach od wodowania[1].

Całkowity koszt budowy "Roona" wyniósł 15 347 000 marek, "Yorcka" 16 241 000 marek[3].

Konstrukcja

Charakterystyka ogólna

Całkowita długość krążowników wynosiła 127,8 m, na konstrukcyjnej linii wodnej 127,3 m, zaś między pionami 123 m, szerokość maksymalna 20,23 m. Wyporność normalna (konstrukcyjna) to 9533 tony, pełna 10 266 ton metrycznych. Średnie projektowane zanurzenie przy wyporności konstrukcyjnej miało wynosić 7,33 m, faktycznie osiągało 7,76 m na dziobie i 7,73 m na rufie[4]. Wysokość burty na śródokręciu, mierzona na 48 wrędze, liczyła 12,14 m[3].

Krążowniki typu Roon miały typową dla niemieckich okrętów konstrukcję, opartą na wzdłużno-poprzecznym układzie wiązań. Grodzie poprzeczne dzieliły kadłub na 12 przedziałów wodoszczelnych, podwójne dno obejmowało 60% długości okrętu. Obie jednostki miały dobre właściwości żeglugowe, szczególnie przy pełnych bunkrach paliwowych i dobrą sterowność[3].

Według etatów, załoga każdego okrętu miała liczyć 35 oficerów oraz 598 podoficerów i marynarzy. W przypadku pełnienia przez nie funkcji okrętu flagowego przewidziano możliwość zaokrętowania dziewięciu dalszych oficerów i 44 marynarzy na "Roonie", zaś 13 oficerów i 62 marynarzy na "Yorcku"[5]. Każdy z krążowników dysponował zestawem różnych łodzi okrętowych (łącznie 13), wśród których znajdowały się między innymi: kuter admiralski, barkas, dwa welboty, dwie łodzie robocze i mniejsze jednostki[6].

Urządzenia napędowe

Napęd okrętów typu Roon stanowiły trzy stojące, trójcylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o projektowanej indykowanej mocy 19 000 KM, umieszczone w trzech osobnych maszynowniach i napędzające trzy śruby o średnicy 4,5 (środkowa) oraz 4,8 m (zewnętrzne). Faktyczna moc maszyn na próbach wyniosła 20 625 KM dla "Roona" i 20 031 KM dla "Yorcka"[3]. Zapewniały one prędkość maksymalną 21 węzłów. Parę do maszyn dostarczało 16 czteropaleniskowych kotłów parowych produkcji Düsseldorf-Ratinger Röhrenkesselfabrik, opalanych węglem, o ciśnieniu roboczym 15,5 atmosfer, znajdujące się w czterech kotłowniach, rozmieszczonych jedna za drugą na śródokręciu. Spaliny były odprowadzane przez cztery kominy o okrągłym przekroju. Okręty wyposażone były w pojedynczy ster[3][7].

Normalny zapas paliwa kotłowego wynosił 750 ton, maksymalny 1570 ton, co pozwalało przepłynąć 4200 mil morskich przy prędkości ekonomicznej 12 węzłów. Energię elektryczną dla instalacji o napięciu 110 V dostarczały cztery turbogeneratory o łącznej mocy 260 kW[8].

Uzbrojenie

Artylerię głównego kalibru stanowiły cztery działa 21 cm SK L/40 kal. 210 mm, w dwóch wieżach artyleryjskich na pokładach dziobowym i rufowym, z zapasem 380 pocisków. Artyleria średnia składała się z dziesięciu dział 15 cm SK L/40 kal. 150 mm w kazamatach na burtach, zgrupowanych na dwóch pokładach bateryjnych śródokręcia. Kazamaty na niższym poziomie były zalewane wodą przy złym stanie morza, co czyniło problematycznym prowadzenie z nich ognia w takich warunkach. Zapas amunicji 150 mm wynosił łącznie 1600 sztuk[3].

Artylerię uzupełniało 14 dział szybkostrzelnych 8,8 cm SK L/35 kal. 88 mm z zapasem 2100 sztuk amunicji oraz cztery karabiny maszynowe kal. 8 mm na marsach z zapasem 10 000 nabojów. Każdy z okrętów dysponował czterema podwodnymi wyrzutniami torpedowymi kal. 450 mm, z łącznym zapasem 11 torped[9].

Oddział desantowy zaokrętowany na każdym z krążowników był uzbrojony w działo desantowe kal. 60 mm na lawecie kołowej, z możliwością ustawienia go na łodzi okrętowej oraz bronią ręczną: 297 karabinami powtarzalnymi i 80 pistoletami[9].

Opancerzenie

Opancerzenie krążowników wykonano w całości ze stali Kruppa. Jego głównym elementem był burtowy pas pancerny na linii wodnej o grubości maksymalnej 100 mm, na skrajach po 80 mm, chroniący najważniejsze mechanizmy okrętowe. Składał się on z płyt pancernych umocowanych na podkładzie z drewna tekowego grubości 55 mm. Główny pokład pancerny miał grubość od 40 do 60 mm w części poziomej i od 40 do 50 mm na skosach łączących go z pasem burtowym. W rejonie kazamat dział kal. 150 mm pokład pancerny został pogrubiony do maksymalnie 100 mm[3][4].

Wieże artylerii głównego kalibru miały pancerz grubości 100−150 mm w partiach pionowych i 30 mm na dachach. Dziobowa wieża dowodzenia była opancerzona płytami 150 mm na ścianach i 30 mm na dachu, rufowa odpowiednio 80 mm i 20 mm[7].

Losy jednostek

SMS Roon

Stępkę pod budowę przyszłego "Roona" położono 1 lipca 1902 roku w Kaiserliche Werft w Kilonii (numer budowy 28), jako "Ersatz Kaiser", następcę planowanej do wycofania fregaty pancernej "Kaiser". Wodowanie odbyło się 27 czerwca 1903 roku, zaś przekazanie jednostki do służby 5 kwietnia 1906 roku. Krążownik wszedł w skład 3. Grupy Rozpoznawczej (3. Aufklärungsgruppe). W 1912 roku został przeniesiony do rezerwy, zastąpiony w linii przez nowy krążownik liniowy "Moltke"[10].

Po wybuchu I wojny światowej okręt został reaktywowany i powrócił do 3. Grupy Rozpoznawczej. Brał ograniczony udział w działaniach wojennych, między innymi jako część zespołu rozpoznawczego sił głównych Hochseeflotte podczas rajdu na Scarborough, Hartlepool i Whitby w grudniu 1914 roku oraz bombardowaniu pozycji rosyjskich na wybrzeżu Bałtyku w roku następnym. 2 lipca 1915 roku uczestniczył w bitwie koło Östergarnu, odnosząc uszkodzenia[5].

Rozbrojony w 1916 roku, został przeznaczony do użytku jako hulk mieszkalny w Kilonii. W tym czasie powstał, nigdy nie zrealizowany, projekt przebudowy "Roona" na tender wodnosamolotów, z hangarem na cztery płatowce, uzbrojony w sześć dział kal. 150 mm i sześć armat przeciwlotniczych kal. 88 mm[11]. Skreślony z listy floty 25 listopada 1920 roku, został złomowany w roku następnym w Kilonii-Nordmole[3].

SMS Yorck

Osobny artykuł: SMS Yorck.

Budowę "Ersatz Deutschland" (następcę fregaty pancernej "Deutschland") rozpoczęto w lutym 1903 roku w stoczni Blohm & Voss w Hamburgu (numer stoczniowy 167[7]), wodowanie odbyło się 14 maja 1904 roku, zaś przekazanie okrętu do służby 21 listopada 1905 roku. Podobnie jak "Roon", także "Yorck" wszedł w skład 3. Grupy Rozpoznawczej, służąc przez pewien czas jako jej okręt flagowy. Odstawiony do rezerwy 21 maja 1913 roku, został reaktywowany po wybuchu I wojny światowej, także w 3. Grupie Rozpoznawczej[10].

4 listopada 1914 roku, w gęstej mgle, krążownik wszedł na własne pole minowe na podejściach do Wilhelmshaven i zatonął w wyniku podwójnej eksplozji wraz z 336 członkami załogi. Większość wraku została rozebrana w miejscu zatonięcia i złomowana pod koniec lat 20., reszta w 1965 i 1982 roku[3].

  1. a b Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 42.
  2. Conway's all the World's Fighting Ships, 1860−1905. s. 249, 255.
  3. a b c d e f g h i Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815−1945. T. 1. s. 78.
  4. a b Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 43.
  5. a b Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 47.
  6. Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 46–47.
  7. a b c Dieter Jung: Die Schiffe der Kaiserlichen Marine 1914–1918. s. 16–17.
  8. Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 44.
  9. a b Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 46.
  10. a b Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. s. 42, 47.
  11. Conway's all the World's Fighting Ships, 1860−1905. s. 255.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  1. Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugène M. Kolesnik (red.): Conway's all the World's Fighting Ships, 1860−1905. London: 1979. ISBN 0-85177-130-0.
  2. Erich Gröner, Dieter Jung, Martin Maass: Die deutschen Kriegsschiffe 1815−1945. Band 1: Panzerschiffe, Linienschiffe, Schlachtschiffe, Flugzeugträger, Kreuzer, Kanonenboote. München: 1982. ISBN 3-7637-4800-8.
  3. Dieter Jung: Die Schiffe der Kaiserlichen Marine 1914–1918 und ihr Verbleib. Bonn: 2004. ISBN 3-7637-6247-7.
  4. Н. А. Пахомов: Броненосные крейсера Германии: 1886−1918. Часть I. Samara: 2006. ISBN 5-98830-021-9. (N. A. Pachomow: Bronienosnyje kriejsiera Giermanii: 1886−1918. Czast I).

Szablon:Bibliografia stop

Szablon:Link GA