Главная страница

Krążowniki liniowe typu Lion
Ilustracja
HMS "Lion"
Kraj budowy  Wielka Brytania
Użytkownicy Naval Ensign of the United Kingdom.svg Royal Navy
Wejście do służby 1912–1914
Zbudowane okręty 3
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 26 270 ts konstrukcyjna
30 820 ts pełna
Długość 213,4 m
Szerokość 27 m
Zanurzenie 9,9 m
Napęd 2 zespoły turbin parowych o łącznej mocy nominalnej 70 000 shp
42 kotły parowe
4 śruby
Prędkość 28 węzłów
Zasięg 4935 Mm przy 16 w.
Załoga 1092
Uzbrojenie 8 dział kal. 343 mm
16 dział kal. 102 mm
2 wyrzutnie torped kal. 533 mm

Krążowniki liniowe typu Lion – typ brytyjskich krążowników liniowych z okresu I wojny światowej. Dwa pierwsze okręty, HMS "Lion" i HMS "Princess Royal", budowane w latach 1910–1912, stanowiły dzięki swej wielkości i prędkości nową jakość w klasie krążowników liniowych. Trzeci, HMS "Queen Mary", zbudowany w dwa lata później według zmodyfikowanych planów, był kolejnym ulepszeniem koncepcji szybkiego, dobrze uzbrojonego okrętu liniowego, forsowanej przez ówczesnego Pierwszego Lorda Morskiego Admiralicji, admirała Johna Fishera. Uznawane przez brytyjską prasę za symbol potęgi Royal Navy otrzymały popularne miano "Wspaniałe Koty" (ang.: Splendid Cats).

Wszystkie trzy jednostki wchodziły w czasie I wojny światowej w skład 1. Eskadry Krążowników Liniowych, dowodzonej w pierwszych latach konfliktu przez wiceadmirała Davida Beatty'ego, który wybrał HMS "Lion" na swój okręt flagowy. Wzięły udział w bitwach koło Helgolandu w 1914 roku, na Dogger Bank w 1915 (bez HMS "Queen Mary") i bitwie jutlandzkiej w 1916 roku. Ta ostatnia zakończyła się tragicznie dla HMS "Queen Mary". Trafiony kilkukrotnie ciężkimi pociskami przez niemieckie krążowniki liniowe okręt zatonął wraz z niemal całą załogą po eksplozji komór amunicyjnych.

Pozostałe dwa okręty typu Lion dotrwały szczęśliwie do zakończenia I wojny światowej. W wyniku ustaleń traktatu waszyngtońskiego z 1922 roku obydwa zostały w krótkim czasie wycofane ze służby i sprzedane na złom.

Geneza

W wyścigu zbrojeń morskich pomiędzy Royal Navy a Kaiserliche Marine, obok coraz doskonalszych drednotów, ważną rolę odgrywała nowa klasa dużych okrętów, od 1912 roku klasyfikowanych w Wielkiej Brytanii jako krążowniki liniowe (ang.: battlecruisers)[1]. Według brytyjskiej koncepcji miały być wykorzystywane do ochrony szlaków komunikacyjnych, służby kolonialnej oraz przede wszystkim do prowadzenia działań rozpoznawczych na rzecz floty liniowej i zwalczania w pościgu słabszych jednostek przeciwnika[2]. Pierwszymi jednostkami tej klasy, której budowa była forsowana przez Pierwszego Lorda Morskiego, admirała Fishera jako szybki odpowiednik nowoczesnego pancernika[3], były trzy okręty typu Invincible, które weszły do służby w latach 1908–1909[4]. Następnie rozpoczęto w brytyjskich stoczniach budowę kolejnych krążowników typu Indefatigable, jako odpowiedź na powstanie w Niemczech okrętu SMS "von der Tann" i dwóch jednostek typu Moltke[1].

W 1908 roku Parlament Wielkiej Brytanii dokonał znaczącej redukcji wydatków na zbrojenia. Dotknęła ona szczególnie Royal Navy, dla której coraz poważniejszym potencjalnym przeciwnikiem w przyszłym konflikcie stawała się rosnąca w siłę marynarka wojenna II Rzeszy[5]. Dlatego w programie rozbudowy sił zbrojnych na lata 1909–1910 nowy Pierwszy Lord Admiralicji Reginald McKenna zabiegał i uzyskał od Parlamentu zgodę na budowę czterech dużych okrętów, w tym jednego drednota nowego typu Orion oraz kolejnego krążownika liniowego. Tym razem miał być to okręt jeszcze szybszy i silniej uzbrojony w nowe działa kalibru 343 mm, takie same jak na HMS "Orion"[1]. Ten sam program rozbudowy floty przewidywał możliwość sfinansowania budowy kolejnych czterech okrętów: trzech dalszych pancerników typu Orion i drugiego krążownika liniowego. Na skutek nacisków opinii publicznej uznano rozpoczęcie budowy tych jednostek za konieczne[6].

Admirał Fisher, przekonany o słuszności swojej koncepcji posiadania jak największej ilości szybkich okrętów pancernych, postulował budowę wszystkich ośmiu okrętów programu 1909–1910 jako krążowników liniowych, ale pozostali członkowie Admiralicji nie wyrazili na to zgody, wskazując na fakt, że Kaiserliche Marine wzmacniana jest przede wszystkim drednotami, a krążowniki liniowe są tam jedynie uzupełnieniem floty[5]. Koncepcja budowy krążowników liniowych, jako jednostek, na których poświęcono opancerzenie dla uzyskania jak największej szybkości, została zaniechana po ukończeniu okrętów typu Lion i zbliżonego do nich HMS "Tiger". Powrócono do niej po ponownym objęciu stanowiska przez admirała Fishera w 1914 roku, czego efektem była budowa kolejnych typów szybkich dużych okrętów[7].

Projektowanie i budowa

Wymagania techniczne dotyczące nowego projektu krążownika liniowego zostały sprecyzowane przez Admiralicję w maju i czerwcu, a projekt zatwierdzony ostatecznie 18 sierpnia 1909 roku[8]. Przedstawiał okręt uzbrojony w osiem dział kalibru 343 mm w czterech wieżach artyleryjskich, umieszczonych podobnie jak na typie Orion wyłącznie w osi symetrii. Aby zapewnić jednostce odpowiednią prędkość maksymalną, przewidywana moc turbin parowych miała wynosić 70 000 shp. Konieczność uzyskania odpowiedniej rezerwy wyporności dla montażu potężnej siłowni spowodowała, że nowe krążowniki liniowe były większe od odpowiadających im drednotów[1].

Duży wpływ na charakterystyki projektu miały pozyskane dane podobnych okrętów budowanych w stoczniach niemieckich. Brytyjskie krążowniki miały przewyższać potencjalnego przeciwnika prędkością i siłą ognia[9]. Jednocześnie, wobec zgody Parlamentu na dokonywane wydatki, mniejszą rolę odgrywała kwestia kosztów. Wszystko to spowodowało, że najnowsze brytyjskie krążowniki liniowe były nie tylko większe, ale i droższe w budowie i eksploatacji od powstających równolegle, wolniejszych, ale lepiej uzbrojonych i opancerzonych drednotów Royal Navy[10].

Stępkę pod budowę pierwszego okrętu położono w stoczni Admiralicji w Devonport 29 września 1909 roku, zaś drugiej jednostki 2 maja 1910 roku w stoczni koncernu Vickers w Barrow-in-Furness. Po wodowaniu, odpowiednio 6 sierpnia 1910 roku i 24 kwietnia 1911 roku, otrzymały one nazwy HMS "Lion" i HMS "Princess Royal"[11].

Podczas prób eksploatacyjnych HMS "Lion" okazało się, że usytuowanie przedniego masztu za pierwszym kominem, ze względu na wpływ gorących spalin, uniemożliwiało prawidłową obsługę umieszczonych tam urządzeń. W związku z tym opóźniono wejście krążownika do służby do czasu zastąpienia dotychczasowego trójnożnego masztu palowym, umieszczonym przed kominem (który został nieco cofnięty) i wymuszonych tym zmian konstrukcyjnych nadbudówki dziobowej. Podobne prace przeprowadzono jeszcze w trakcie budowy na HMS "Princess Royal"[1].

HMS Queen Mary

Trzeci krążownik liniowy typu Lion miał być sfinansowany w programie rozbudowy floty na lata 1910–1911. Jego projekt został zmodyfikowany na wzór budowanych równolegle pancerników typu King George V, co powoduje wydzielanie go przez niektórych autorów[12][13] jako odrębnego od typu Lion. Jednak w rzeczywistości HMS "Queen Mary", bo tak został nazwany, stanowił niewielką modyfikację poprzedników, z nieco powiększoną wypornością, o około metr dłuższym i 16 cm szerszym kadłubem, poprawionym rozkładem opancerzenia, większą o 5000 shp mocą siłowni oraz drobnymi zmianami w wyglądzie[14].

Modyfikacja projektu została zatwierdzona przez Admiralicję w sierpniu 1910 roku[1], a budowę okrętu w stoczni Palmers w Greenock rozpoczęto 6 marca 1911 roku[12]. W trakcie budowy wprowadzono jeszcze jedną zmianę: wieże artylerii głównej zostały wyposażone w łoża nowego typu, pozwalające wystrzeliwać cięższe pociski[14]. Jednostkę wodowano 20 marca 1912 roku, nadając jej imię HMS "Queen Mary" na cześć królowej Marii, żony Jerzego V[12][15]. Prace wykończeniowe przeciągnęły się aż do sierpnia 1913 roku[12].

Opis konstrukcji

Charakterystyka ogólna

Kadłub krążowników liniowych typu Lion o długości całkowitej 213,4 m, długości między pionami 201,2 m i szerokości całkowitej 27 m (HMS "Queen Mary" odpowiednio 214,56 m, 201,3 m i 27,16 m) miał projektowaną wyporność konstrukcyjną 26 350 ton angielskich (ts) i pełną 31 244 ts. Rzeczywiste wartości wyporności wynosiły: dla HMS "Lion" 26 270 ts i 30 820 ts, dla HMS "Princess Royal" 26 100 ts i 30 620 ts. Według projektu HMS "Queen Mary" miała mieć wyporność konstrukcyjną 27 000 ts i pełną 31 844 ts, po wejściu do służby było to odpowiednio 26 770 ts i 31 650 ts[1]. Średnie zanurzenie wszystkich trzech jednostek przy wyporności konstrukcyjnej wynosiło 8,1 m[16].

Według projektu załoga okrętów miała liczyć 997 oficerów i marynarzy[11][12], w warunkach wojennych wzrosła do ponad 1250 osób[1].

Urządzenia napędowe

Krążowniki liniowe typu Lion były napędzane przez dwa podwójne zespoły turbin parowych Parsonsa, umieszczone w czterech oddzielnych maszynowniach. Każdy zespół składał się z turbiny wysokiego i niskiego ciśnienia[17]. Projektowana moc turbin wynosiła 70 000 shp (HMS "Queen Mary" 75 000 shp), co miało zapewniać prędkość maksymalną 28 węzłów[16]. Na próbach morskich na mili pomiarowej poszczególne jednostki osiągnęły następujące wartości mocy siłowni i prędkości maksymalnej: HMS "Lion" 76 120 shp i 27,62 węzła, HMS "Princess Royal" 78 803 shp i 28,5 węzła[18], HMS "Queen Mary" 83 000 shp i 28,17 węzła[19].

Parę do turbin zapewniały 42 kotły typu Yarrow, rozmieszczone po sześć w siedmiu kotłowniach, z których część została przystosowana do opalania paliwem płynnym, pozostałe były opalane węglem[20]. Każda z turbin napędzała za pośrednictwem wału napędowego jedną śrubę, przy czym zewnętrzne wały poruszane były przez turbiny wysokiego, zaś wewnętrzne niskiego ciśnienia[21]. Krążownik był wyposażony w dwa równoległe stery[1].

Maksymalny zapas paliwa wynosił w przypadku dwóch pierwszych jednostek 3500 ton węgla i 1135 ton paliwa płynnego, zaś na trzeciej 3600 ton węgla i 1170 ton mazutu[21]. Pozwalało to przepłynąć dystans 4935 mil morskich z prędkością 16 węzłów[18] (HMS "Queen Mary" 4970 mil morskich przy 17,4 węzła[19]).

Uzbrojenie

Artylerię głównego kalibru krążowników typu Lion stanowiło osiem dział kalibru 343 mm, rozmieszczonych w czterech pancernych wieżach artyleryjskich. Dwie wieże znajdowały się na dziobie okrętu ("A" i "B"), w superpozycji, jedna na śródokręciu pomiędzy drugim a ostatnim kominem ("Q") i jedna na rufie ("X")[22]. Usytuowanie wieży "Q" pomiędzy kominami powodowało znaczne ograniczenie pola ostrzału jej dział, zaś umieszczenie komór amunicyjnych tej wieży pośrodku pomieszczeń kotłowni stwarzało zagrożenie zniszczenia urządzeń napędowych w przypadku pożaru bądź eksplozji amunicji[1]. Działa dla HMS "Lion" i HMS "Queen Mary" wyprodukował koncern Armstronga, dla HMS "Princess Royal" Vickers[23]. Dwa pierwsze okręty otrzymały łoża dział Mk II, pozwalające wystrzeliwać pociski o masie 562,5 kg, trzeci zmodyfikowane łoża Mk II* i cięższe pociski o masie 567 kg[1][23]. Zapas amunicji kalibru 343 mm wynosił według etatów pokojowych 80 pocisków na działo, w czasie wojny został zwiększony do 110 sztuk na lufę[13][22].

Artylerię średniego kalibru tworzyło 16 dział kal. 102 mm umieszczonych w kazamatach (po 8 na burtę), z których 12 mogło strzelać w kierunku dziobu, a cztery w kierunku rufy[1]. Etatowy zapas amunicji wynosił po 150 sztuk na działo[22]. Po bitwie jutlandzkiej z dwóch pozostałych jednostek typu zdemontowano po jednym z kazamatowych dział dziobowej nadbudówki[22].

Krążowniki miały również dwie podwodne wyrzutnie torped kal. 533 mm, po jednej na każdej burcie przed pierwszą wieżą artyleryjską. Zapas torped wynosił 14 sztuk[24].

Pod koniec 1917 roku na dachu wież "Q" i "X" HMS "Lion" i HMS "Princess Royal" zainstalowano platformy startowe i brezentowe hangary dla myśliwców Sopwith Camel[25].

Każdy z okrętów został wyposażony w cztery 3-funtowe działka salutacyjne Hotchkiss, zdemontowane w 1915 roku[13][22].

Dla zwalczania nowego zagrożenia z powietrza, w trakcie działań wojennych zainstalowano na krążownikach armaty przeciwlotnicze. Początkowo były to pojedyncze działka Hotchkiss kalibru 57 mm, zastępowane następnie przez skuteczniejsze armaty kalibru 76 mm i 102 mm[1]. Pod koniec wojny uzbrojenie przeciwlotnicze HMS "Lion" składało się z dwóch dział kalibru 76 mm[22], zaś HMS "Princess Royal" z dwóch armat kalibru 102 mm, zdemontowanych po jednej z kazamat obydwu krążowników i zainstalowanych na łożach umożliwiających prowadzenie ognia przeciwlotniczego[18]. HMS "Queen Mary" w czasie bitwy jutlandzkiej posiadała jedno działo kalibru 76 mm i jedno kalibru 57 mm[13].

Dane ogniowe dla artylerii głównej były uzyskiwane przez dalmierze Barr & Stroud o bazie 9 stóp (2,75m)[26] i były przeliczane za pomocą kalkulatorów artyleryjskich. W przypadku dwóch pierwszych okrętów typu Lion były to przeliczniki typu Dreyer Mk III[27], na HMS "Queen Mary" zainstalowano eksperymentalnie kalkulator artyleryjski Argo Clock, konstrukcji A. H. Pollena[15], zastąpiony później przez Dreyer Mk II[28]. HMS "Queen Mary" była pierwszym brytyjskim krążownikiem liniowym wyposażonym już podczas budowy w dalmierze 9-stopowe w każdej z wież artyleryjskich. Dzięki temu, w przypadku uszkodzenia centralnego dalmierza bądź konieczności prowadzenia ognia indywidualnie przez każdą z wież, mogły one samodzielnie wypracowywać dane do strzelań[25]. Starsze okręty były stopniowo doposażane w dalmierze w wieżach artyleryjskich. HMS "Lion" i HMS "Princess Royal" otrzymały je w wieżach "B" i "X", które zostały równocześnie wyposażone tak, by mogły w razie potrzeby spełniać rolę zapasowych stanowisk kierowania ogniem[29].

Opancerzenie

Schemat opancerzenia według Jane's Fighting Ships 1919.

Krążowniki liniowe typu Lion były chronione pancerzem burtowym, składającym się z głównego pasa pancernego o grubościach: 229 mm na śródokręciu, 127 do 152 mm na wysokości wież artyleryjskich i 102 mm w rejonie dziobu i rufy oraz pasa górnego o grubościach odpowiednio 152 mm, 127 mm i 102 mm[30]. Pancerz burtowy chronił kadłub na długości 174 m. Opancerzenie poziome krążownika tworzyły dwa pokłady pancerne: górny i dolny, o łącznej maksymalnej grubości od 51 do 64 mm. Główne stanowisko dowodzenia ulokowane w nadbudówce dziobowej było chronione pancerzem o grubości do 254 mm[1].

Wieże artyleryjskie były osłonięte pancerzem o maksymalnej grubości 229 mm w części czołowej i osadzone na pancernych barbetach o grubości do 229 mm. Kazamaty artylerii średniej otrzymały osłonę pancerną o grubości do 76 mm jedynie na HMS "Queen Mary"[30].

Podobnie jak wszystkie brytyjskie krążowniki liniowe okresu sprzed I wojny światowej, także jednostki typu Lion nie miały ciągłej wzdłużnej grodzi przeciwtorpedowej, pancerne przegrody mające na celu ochronę podwodnej części okrętu przed skutkami wybuchu torped, o grubości od 25 do 64 mm zainstalowano jedynie w rejonie komór amunicyjnych wież artylerii głównej[31]. Poza tym krążowniki posiadały na wyposażeniu sieci przeciwtorpedowe na wytykach, które mogły być używane w czasie postoju bądź przy poruszaniu się z małymi prędkościami. Jednak z uwagi na problematyczną skuteczność, zostały one usunięte z okrętu w 1916 roku[32].

Całość pancerza pionowego krążowników wykonana była ze stali pancernej Krupp Cemented (KC) i Krupp Non-Cemented (KNC), zaś opancerzenie poziome ze stali niklowej (Nickled Steel – NS), a w przypadku HMS "Queen Mary" ze stali konstrukcyjnej o zwiększonej wytrzymałości na rozciąganie (High Tensile – HT)[30].

Po bitwie jutlandzkiej pancerz poziomy dwóch ocalałych krążowników został wzmocniony dodatkową warstwą grubości 1 cala (25,4 mm), zainstalowaną na dachach i wokół barbet wież artyleryjskich oraz ponad maszynownią[33].

Przebieg służby okrętów

Wszystkie trzy okręty typu Lion weszły do służby w Royal Navy w składzie 1. Eskadry Krążowników Liniowych (ang. 1st Battlecruiser Squadron), do końca 1912 roku zwanej 1. Eskadrą Krążowników Home Fleet[34]. Ich zgrabna, bojowa sylwetka, silne uzbrojenie i znakomite osiągi (dodatkowo wyolbrzymiane przez prasę brytyjską[9]) spowodowały, że wraz ze zbudowanym według zbliżonego projektu HMS "Tiger" zostały one obdarzone przydomkiem "Wspaniałe Koty" (ang. Splendid Cats)[5][35].

HMS Lion

Osobny artykuł: HMS Lion (1912).

Zbudowany przez stocznię Admiralicji w Devonport. Stępkę położono 29 września 1909 roku, wodowanie odbyło się 6 sierpnia 1910 roku, zaś budowę ukończono w maju 1912 roku[11]. Przez cały okres I wojny światowej służył jako okręt flagowy najpierw 1. Eskadry Krążowników Liniowych, później Floty Krążowników Liniowych Grand Fleet[34].

HMS "Lion" wziął udział w bitwie koło Helgolandu 28 sierpnia 1914 roku, współuczestnicząc w zatopieniu dwóch niemieckich krążowników[36]. Kolejnym starciem z okrętami Kaiserliche Marine była bitwa na Dogger Bank 24 stycznia 1915 roku. W tej bitwie HMS "Lion" otrzymał 16 trafień pociskami wystrzelonymi przez artylerzystów niemieckich, odnosząc poważne uszkodzenia, między innymi mechanizmów napędowych, co czasowo wyłączyło go z walki[37]. 17 członków załogi okrętu zostało rannych a krążownik został wzięty na hol przez HMS "Indomitable"[34].

Wieża "Q" HMS "Lion" uszkodzona w bitwie jutlandzkiej

Krążownik wziął również udział, jako flagowiec wiceadmirała Beatty'ego, w bitwie jutlandzkiej w dniach 31 maja i 1 czerwca 1916 roku. W pierwszej fazie bitwy toczył pojedynek artyleryjski z okrętem flagowym kontradmirała Hippera, SMS "Lützow", uszkadzając go. Brytyjski krążownik został również wielokrotnie trafiony (ogółem 14 trafień ciężkimi pociskami[38]), między innymi w wieżę artyleryjską "Q", której komory amunicyjne musiały zostać zalane wodą, aby zapobiec eksplozji ładunków[39]. Zginęło 99 członków załogi, zaś 51 zostało rannych[40].

HMS "Lion" powrócił do służby czasowo pozbawiony zniszczonej wieży artyleryjskiej, którą zainstalowano dopiero we wrześniu 1916 roku[11]. W połowie listopada 1917 roku wziął udział w wypadzie sił Grand Fleet (jako okręt flagowy nowego dowódcy Floty Krążowników Liniowych, wiceadmirała Williama C. Pakenhama), który zakończył się drugą bitwą koło Helgolandu 17 listopada, ale nie wziął bezpośredniego udziału w starciu[34].

Po zakończeniu wojny krążownik wszedł w skład Floty Atlantyckiej, a w 1920 roku został odstawiony do rezerwy. Po podpisaniu przez Wielką Brytanię traktatu waszyngtońskiego w 1922 roku został przeznaczony do złomowania i ostatecznie sprzedany na złom w styczniu 1924 roku[11][34].

HMS Princess Royal

Osobny artykuł: HMS Princess Royal (1912).

Stępkę pod budowę drugiego krążownika liniowego typu Lion położono 2 maja 1910 roku w stoczni koncernu Vickers w Barrow-in-Furness, wodowanie odbyło się 24 kwietnia 1911 roku, zaś wejście do służby nastąpiło w listopadzie 1912 roku[11]. HMS "Princess Royal" wzięła udział w bitwie koło Helgolandu[36] a następnie działała na Atlantyku w osłonie konwojów i poszukiwaniu okrętów Niemieckiej Eskadry Wschodnioazjatyckiej admirała von Spee[34].

W bitwie na Dogger Bank krążownik przyczynił się do zatopienia niemieckiego krążownika pancernego SMS "Blücher"[41], a po unieruchomieniu bliźniaczego HMS "Lion" przejął na swój pokład wiceadmirała Beatty'ego[34]. Podczas starcia HMS "Princess Royal" okazała się szczęśliwym dla swej załogi okrętem: ani razu nie została trafiona i nikt na pokładzie nie ucierpiał[40].

Po bitwie na Dogger Bank krążownik został okrętem flagowym dowódcy 1. Eskadry Krążowników Liniowych, kontradmirała Osmonda de Beauvoir Brocka[34] i w tym charakterze wziął udział w bitwie jutlandzkiej. Tym razem jednostka została dziewięciokrotnie trafiona niemieckimi pociskami, tracąc 22 zabitych i 81 rannych członków załogi[40].

W końcowej fazie wojny okręt patrolował na Morzu Północnym i wziął udział w osłonie akcji koło Helgolandu 17 listopada 1917 roku. Po zakończeniu wojny został włączony do Floty Atlantyckiej, a następnie odstawiony do rezerwy. W wyniku traktatu waszyngtońskiego został wycofany i sprzedany na złom w końcu 1922 roku[11].

HMS Queen Mary

Osobny artykuł: HMS Queen Mary.

Budowę HMS "Queen Mary" rozpoczęto 6 marca 1911 roku w stoczni Palmers w Greenock, kadłub wodowano 20 marca 1912 roku, a ukończono w końcu sierpnia 1913 roku[12]. Był to ostatni krążownik liniowy, który zasilił Royal Navy przed rozpoczęciem I wojny światowej (HMS "Tiger" wszedł do służby dwa miesiące po jej wybuchu)[35]. Krążownik brał udział w bitwie koło Helgolandu w sierpniu 1914 roku[36], ale w związku z pobytem w stoczni w styczniu i lutym 1915 roku nie uczestniczył w bitwie na Dogger Bank[41].

Podczas bitwy jutlandzkiej HMS "Queen Mary", uchodząca za okręt o najlepiej wyszkolonych artylerzystach wśród krążowników liniowych admirała Beatty'ego[15], prowadziła pojedynek ogniowy z SMS "Seydlitz", trafiając czterokrotnie niemiecką jednostkę i powodując jej poważne uszkodzenia. W dalszej fazie bitwy do ostrzału HMS "Queen Mary" przyłączył się kolejny niemiecki krążownik, SMS "Derfflinger". Tym razem brytyjski okręt został kilkakrotnie trafiony, w tym w rejon dziobowych wież artyleryjskich[42]. Trafienie to spowodowało eksplozję komór amunicyjnych i niemal natychmiastowe zatonięcie okrętu. Z liczącej 1275 osób załogi zginęło 1266 osób, siedem uratował jeden z brytyjskich niszczycieli, a dwie okręt niemiecki[15].

Wrak HMS "Queen Mary" został odnaleziony i zbadany w 1991 roku[15].

  1. a b c d e f g h i j k l m n Maciej S. Sobański, Wspaniałe Koty. Cz. I.
  2. David Wragg: Royal Navy Handbook 1914-1918. s. 181.
  3. Tadeusz Klimczyk: Pancerniki. s. 117.
  4. Tadeusz Klimczyk: Pancerniki. s. 120.
  5. a b c Lawrence Burr: British Battlecruisers 1914-1918. s. 9.
  6. John Roberts: Battlecruisers. s. 32.
  7. Tadeusz Klimczyk: Pancerniki. s. 124-126.
  8. John Roberts: Battlecruisers. s. 32-33.
  9. a b Tadeusz Klimczyk: Pancerniki. s. 122.
  10. Lawrence Burr: British Battlecruisers 1914-1918. s. 9-10.
  11. a b c d e f g Conway's All the World's Fighting Ships 1906-1921. s. 29.
  12. a b c d e f Conway's All the World's Fighting Ships 1906-1921. s. 31.
  13. a b c d N. J. M. Campbell: Battle Cruisers. s. 33.
  14. a b John Roberts: Battlecruisers. s. 36.
  15. a b c d e Tadeusz Klimczyk, Utrata HMS Queen Mary.
  16. a b Lawrence Burr: British Battlecruisers 1914-1918. s. 18.
  17. John Roberts: Battlecruisers. s. 71.
  18. a b c N. J. M. Campbell: Battle Cruisers. s. 28.
  19. a b N. J. M. Campbell: Battle Cruisers. s. 34.
  20. John Roberts: Battlecruisers. s. 75.
  21. a b John Roberts: Battlecruisers. s. 76.
  22. a b c d e f N. J. M. Campbell: Battle Cruisers. s. 27.
  23. a b John Roberts: Battlecruisers. s. 88.
  24. John Roberts: Battlecruisers. s. 96.
  25. a b John Roberts: Battlecruisers. s. 92.
  26. John Roberts: Battlecruisers. s. 90.
  27. John Brooks: Dreadnought Gunnery and the Battle of Jutland. s. 155.
  28. John Brooks: Dreadnought Gunnery and the Battle of Jutland. s. 161.
  29. John Roberts: Battlecruisers. s. 91.
  30. a b c John Roberts: Battlecruisers. s. 112.
  31. John Roberts: Battlecruisers. s. 109.
  32. John Roberts: Battlecruisers. s. 111.
  33. John Roberts: Battlecruisers. s. 113.
  34. a b c d e f g h Maciej S. Sobański, Wspaniałe Koty. Cz. III.
  35. a b Maciej S. Sobański, Wspaniałe Koty. Cz. II.
  36. a b c Lawrence Burr: British Battlecruisers 1914-1918. s. 22.
  37. David Wragg: Royal Navy Handbook 1914-1918. s. 81.
  38. N. J. M. Campbell: Battle Cruisers. s. 31-32.
  39. N. J. M. Campbell: Battle Cruisers. s. 31.
  40. a b c N. J. M. Campbell: Battle Cruisers. s. 32.
  41. a b Lawrence Burr: British Battlecruisers 1914-1918. s. 33.
  42. Lawrence Burr: British Battlecruisers 1914-1918. s. 36.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  1. John Brooks: Dreadnought Gunnery and the Battle of Jutland. The Question of Fire Control. New York: 2005. ISBN 0-203-31620-7.
  2. Lawrence Burr: British Battlecruisers 1914-1918. Botley, Oxford: 2006. ISBN 1-84603-008-0.
  3. N. J. M. Campbell: Battle Cruisers. Greenwich: 1978, seria: Warship Specjal 1. ISBN 0-85177-130-0.
  4. Robert Gardiner (red.): Conway's All the World's Fighting Ships 1906-1921. London: 1986. ISBN 0-85177-245-5.
  5. Tadeusz Klimczyk: Pancerniki. Warszawa: 2002. ISBN 83-86776-66-4.
  6. Tadeusz Klimczyk. Utrata HMS Queen Mary. „Morze Statki i Okręty”. 1/2002. ISSN 1426-529X. 
  7. John Roberts: Battlecruisers. London: 1997. ISBN 1-86176-006-X.
  8. Maciej S. Sobański. Wspaniałe Koty. „Okręty Wojenne”. 47 (2/2001), 48 (3/2001), 49 (4/2001). ISSN 1231-014X. 
  9. David Wragg: Royal Navy Handbook 1914-1918. Stroud, Gloucestershire: 2006. ISBN 0-7509-4203-7.

Szablon:Bibliografia stop

Szablon:Link GA